Τη συνεχιζόμενη αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας από την Τουρκία, παρά την πρόοδο στον διμερή διάλογο, καταγράφει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ετήσια έκθεση προόδου για την Τουρκία, που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα.
Η Επιτροπή εκφράζει ανησυχία για την ένταξη του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά βιβλία, επισημαίνει την αύξηση των υπερπτήσεων τουρκικών μαχητικών πάνω από ελληνικά νησιά και των περιστατικών παράνομης αλιείας, ενώ για πρώτη φορά χαρακτηρίζει το casus belli ως «τουρκική απειλή πολέμου» η οποία εξακολουθεί να ισχύει.
Παράλληλα, επαναλαμβάνει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι «άκυρο και ανυπόστατο», παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δε συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Ειδικότερα, στο κεφάλαιο για την ειρηνική επίλυση των συνοριακών διαφορών, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι συνεχίστηκε η επαναπροσέγγιση Ελλάδας και Τουρκίας, με την πραγματοποίηση συναντήσεων σε πολιτικό επίπεδο και επαφών για τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Αναφέρεται επίσης στην παράταση έως τον Απρίλιο του 2027 του προγράμματος σύντομων τουριστικών επισκέψεων Τούρκων πολιτών σε 12 ελληνικά νησιά.
Ωστόσο, επισημαίνει ότι, παρά τον συνεχιζόμενο διάλογο, «το ανεπίλυτο ζήτημα της υφαλοκρηπίδας και των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών συνέχισε να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις».
Η Επιτροπή καταγράφει ότι «η Τουρκία συνέχισε να εκδίδει συστηματικά μη εγκεκριμένες γενικές ναυτιλιακές προειδοποιήσεις και να προβάλλει αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης σχετικά με νησιά του Ανατολικού Αιγαίου που έχουν αποδοθεί στην Ελλάδα βάσει διεθνών συνθηκών, αμφισβητώντας έτσι εμμέσως την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία της».
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan). Όπως τονίζεται στην έκθεση, «η συμπερίληψη του δόγματος της "Γαλάζιας Πατρίδας" στα τουρκικά σχολικά βιβλία αποτελεί αιτία ανησυχίας και ενέχει τον κίνδυνο να επηρεάσει τον συνεχιζόμενο διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία».
Η έκθεση αναφέρεται επίσης στις αντιδράσεις της Άγκυρας για την ενίσχυση της ελληνικής αμυντικής παρουσίας στο Αιγαίο και την Κύπρο, κατά τη διάρκεια της κρίσης με το Ιράν. «Η Τουρκία διαμαρτυρήθηκε έντονα για τη μεταφορά συστοιχιών Patriot σε ελληνικό νησί του Αιγαίου, εν μέσω της ιρανικής πυραυλικής επίθεσης.
Παρότι η ανάπτυξή τους είχε συντονιστεί στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, θεωρήθηκε ότι στρεφόταν κατά της Τουρκίας», αναφέρει η Επιτροπή. Προσθέτει ότι η Τουρκία αντέδρασε επίσης στη μεταφορά ελληνικών μαχητικών F-16 στην Κύπρο, η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της ανάπτυξης ναυτικών δυνάμεων κρατών-μελών της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου για την προστασία της Κύπρου, μετά την επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος κατά των βρετανικών βάσεων στο νησί.
Σε ό,τι αφορά την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων, η Επιτροπή σημειώνει ότι «η πιθανή επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, βάσει του άρθρου 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), συνέχισε να επιβαρύνει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις».
Επισημαίνει μάλιστα ότι «η δήλωση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, σύμφωνα με την οποία οποιαδήποτε μονομερής ενέργεια της Ελλάδας για την επέκταση των χωρικών της υδάτων θα θεωρούνταν απειλή πολέμου (casus belli), εξακολουθεί να ισχύει».
Η έκθεση καταγράφει επίσης τη δημιουργία, τον Αύγουστο του 2026, δύο τουρκικών εθνικών θαλάσσιων πάρκων στο Βορειοανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, «τα οποία εκτείνονται κατά κύριο λόγο πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, στην ανοιχτή θάλασσα».
Παράλληλα, σημειώνει ότι «το 2026, η Τουρκία συνέχισε να αντιτίθεται στη δημιουργία από την Ελλάδα τριών θαλάσσιων πάρκων, τα οποία βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων και πολύ πρόσφατα, στα πλαίσια χωροταξικού σχεδιασμού για τον τουρισμό, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα».
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην αύξηση της τουρκικής στρατιωτικής δραστηριότητας στο Αιγαίο. Όπως αναφέρει η Επιτροπή, «καταγράφηκε αυξημένος αριθμός υπερπτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, συμπεριλαμβανομένων κατοικημένων νησιών, μεταξύ άλλων και τον Σεπτέμβριο του 2026».
Η έκθεση σημειώνει επίσης ότι «συνέχισαν να καταγράφονται παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων», ενώ «εξακολούθησαν να αναφέρονται περιστατικά παράνομης, αδήλωτης και ανεξέλεγκτης αλιείας από τουρκικά αλιευτικά σκάφη, με αισθητή αύξηση των περιστατικών σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς».
Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η Τουρκία οφείλει να δεσμευτεί ανεπιφύλακτα στις σχέσεις καλής γειτονίας, στον σεβασμό των διεθνών συμφωνιών και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών, με προσφυγή, εφόσον χρειαστεί, στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
Ειδικότερα, καλεί την Τουρκία να «αποφεύγει απειλές και ενέργειες που βλάπτουν τις σχέσεις καλής γειτονίας», να «εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Κυπριακή Δημοκρατία» και να «σέβεται την κυριαρχία όλων των κρατών-μελών της ΕΕ επί των χωρικών υδάτων και του εναέριου χώρου τους, καθώς και όλα τα κυριαρχικά τους δικαιώματα». Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι σε αυτά περιλαμβάνεται «το δικαίωμα εξερεύνησης και εκμετάλλευσης φυσικών πόρων σύμφωνα με το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο, ιδίως τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας».
Σε ό,τι αφορά το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η έκθεση καταγράφει ότι τον Οκτώβριο του 2026 η Βουλή των Αντιπροσώπων, με έδρα τη Βεγγάζη, επικύρωσε το λεγόμενο μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο. Όπως τονίζεται, «το λεγόμενο Μνημόνιο Κατανόησης του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας μεταξύ της Τουρκίας και της λιβυκής Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας».
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, με κοινή δήλωσή τους, οι πρόεδροι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επανέλαβαν τη θέση της ΕΕ ότι «η συμφωνία αυτή είναι άκυρη και ανυπόστατη και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη».
Τέλος, στο κεφάλαιο για την περιφερειακή συνεργασία, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, παρά τη σημαντική αποκλιμάκωση της έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο μετά τους σεισμούς του Φεβρουαρίου 2023, «η κατάσταση παρέμεινε εύθραυστη», ενώ «δεν έχει ακόμη επιτευχθεί βιώσιμη αποκλιμάκωση», όπως καταδεικνύει η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου τον Οκτώβριο του 2026.
Η Επιτροπή καλεί την Τουρκία να αποφεύγει ενέργειες που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την περιφερειακή σταθερότητα στην ανατολική Μεσόγειο, υπογραμμίζοντας ότι «η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στην υπεράσπιση των συμφερόντων της και των συμφερόντων των κρατών-μελών της, καθώς και στη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας».
ΑΠΕ-ΜΠΕ
