Η γεωπολιτική αναταραχή στον Αρκτικό Κύκλο και οι επαναλαμβανόμενες αναφορές του Ντόναλντ Τραμπ στη Γροιλανδία επαναφέρουν στην Ισλανδία ένα ζήτημα που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε πολιτικά απίθανο: την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η χώρα των περίπου 400.000 κατοίκων βρίσκεται εκτός ευρωπαϊκού μπλοκ, έχοντας επί δεκαετίες επιλέξει να διατηρήσει αυστηρά την οικονομική και πολιτική αυτονομία της, κυρίως όσον αφορά τον έλεγχο των αλιευτικών της πόρων. Ωστόσο, η νέα αίσθηση αβεβαιότητας στη βόρεια Ευρώπη φαίνεται να αλλάζει τα δεδομένα.
Η πρωθυπουργός της Ισλανδίας, Κρίστρουν Φροστάντοτιρ, είχε δηλώσει ήδη από τον Φεβρουάριο ότι η «κρίση της Γροιλανδίας» λειτούργησε ως αφύπνιση για μεγάλο μέρος της ισλανδικής κοινωνίας, με την εξωτερική πολιτική να αποκτά ξαφνικά πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα στη δημόσια συζήτηση.
Η κυβέρνηση εξετάζει πλέον το ενδεχόμενο δημοψηφίσματος ακόμη και μέσα στο καλοκαίρι, με αντικείμενο την έναρξη διερευνητικών συνομιλιών για πιθανή ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αν και μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να διαρκέσει χρόνια, η ίδια η ύπαρξη της συζήτησης θεωρείται ήδη ιστορική μετατόπιση για τη χώρα.
Για τις Βρυξέλλες, η Ισλανδία δεν θα ήταν απλώς ακόμη ένα νέο μέλος. Η γεωγραφική της θέση στον βόρειο Ατλαντικό, στην «πύλη» της Αρκτικής, της προσδίδει στρατηγική αξία σε μια περίοδο κατά την οποία οι μεγάλες δυνάμεις ανταγωνίζονται για επιρροή στην περιοχή. Παράλληλα, πρόκειται για μία από τις πιο εύρωστες οικονομίες της Ευρώπης, με υψηλές επιδόσεις σε δείκτες όπως το προσδόκιμο ζωής και η ισότητα των φύλων.
Στο εσωτερικό της Ισλανδίας, το βασικό επιχείρημα υπέρ της ευρωπαϊκής προοπτικής δεν είναι ιδεολογικό, αλλά ζήτημα σταθερότητας και ασφάλειας.
Οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί «απόκτησης» της Γροιλανδίας, αλλά και η σύγχυση του Αμερικανού προέδρου μεταξύ Γροιλανδίας και Ισλανδίας, προκάλεσαν έντονη αμηχανία στη χώρα.
Αντιδράσεις προκάλεσαν επίσης αναφορές ότι ο προτεινόμενος νέος πρεσβευτής των ΗΠΑ στο Ρέικιαβικ, Μπίλι Λονγκ, είχε αστειευτεί ότι η Ισλανδία θα μπορούσε να γίνει η 52η πολιτεία των Ηνωμένων Πολιτειών, σχόλιο για το οποίο αργότερα ζήτησε συγγνώμη.
Παρότι ελάχιστοι στην Ισλανδία θεωρούν πιθανή μια άμεση αμερικανική απειλή, η χώρα παραμένει το μοναδικό μέλος του ΝΑΤΟ χωρίς στρατό και στηρίζεται διαχρονικά στη συμμαχία -και ειδικότερα στις ΗΠΑ- για την άμυνά της.
Η αίσθηση ότι η Ουάσιγκτον δεν αποτελεί πλέον απολύτως προβλέψιμο σύμμαχο έχει οδηγήσει μέρος της κοινής γνώμης στην αναζήτηση ενός επιπλέον «διχτυού ασφαλείας». Παρότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι στρατιωτική συμμαχία, διαθέτει ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, ενώ τον Μάρτιο υπεγράφη νέα αμυντική συνεργασία μεταξύ Βρυξελλών και Ρέικιαβικ.
Ωστόσο, το ζήτημα που ενδέχεται τελικά να καθορίσει το αποτέλεσμα οποιουδήποτε δημοψηφίσματος δεν είναι η γεωπολιτική αλλά… τα ψάρια.
Η αλιεία παραμένει κομβικός πυλώνας της ισλανδικής οικονομίας και πολλοί φοβούνται ότι η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να περιορίσει τον εθνικό έλεγχο στις ποσοστώσεις αλιείας. Στις παράκτιες κοινότητες της χώρας υπάρχει έντονη ανησυχία μετά και από την εμπειρία της Ιρλανδίας, όπου οι περικοπές στις αλιευτικές ποσοστώσεις έχουν προκαλέσει σοβαρές πιέσεις στις τοπικές κοινωνίες.
Αλιείς στην περιοχή του Σάντγερδι, νοτίως του Ρέικιαβικ, εκφράζουν φόβους ότι η πρόσβαση ευρωπαϊκών στόλων στα ισλανδικά ύδατα θα μπορούσε να αποδειχθεί καταστροφική για τα αποθέματα ψαριών και για τη βιωσιμότητα του κλάδου.
Την ίδια στιγμή οι υποστηρικτές της ευρωπαϊκής προοπτικής εστιάζουν στην οικονομία και ειδικότερα στο νόμισμα. Η ισλανδική κορόνα χαρακτηρίζεται εδώ και χρόνια από έντονη μεταβλητότητα, ενώ ο πληθωρισμός κινείται σε επίπεδα περίπου 5,2%, σχεδόν διπλάσια από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το αυξημένο κόστος ζωής έχει γίνει πλέον κεντρικό ζήτημα για τα νοικοκυριά, ακόμη και σε καθημερινά προϊόντα όπως τα παραδοσιακά hot dog της Ισλανδίας, που θεωρούνται σχεδόν εθνικό σύμβολο. Πολλοί πολίτες θεωρούν ότι η υιοθέτηση του ευρώ και η ευκολότερη πρόσβαση στην ενιαία αγορά θα μπορούσαν να περιορίσουν τις τιμές και να ενισχύσουν την οικονομική σταθερότητα.
Οι πρώτες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ένα πιθανό δημοψήφισμα για την έναρξη συνομιλιών με την Ευρωπαϊκή Ένωση θα ήταν εξαιρετικά αμφίρροπο. Αυρό που είναι ήδη ξεκάθαρο, είναι ότι η ευρωπαϊκή προοπτική της Ισλανδίας αποτελεί ένα από τα πιο πολωτικά και καθοριστικά πολιτικά ζητήματα που έχει αντιμετωπίσει η χώρα εδώ και δεκαετίες.
