Σε μια περίοδο αναδιάταξης της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής ασφάλειας και αυξανόμενης αβεβαιότητας, η Γαλλία φιλοδοξεί να αναβαθμίσει τον διεθνή της ρόλο, προσφέροντας "προστασία" στους Ευρωπαίους.
Ο πρόεδρος Μακρόν δήλωσε ότι η χώρα του θα ενισχύσει το πυρηνικό της οπλοστάσιο, αποκτώντας δυνατότητες «προχωρημένης αποτροπής», ώστε να παρέχει ασφάλεια στους εταίρους και συμμάχους της.
Δεν είναι απλώς μια ακόμη παρέμβαση στο πεδίο της άμυνας. Συνιστά μια στρατηγική τοποθέτηση με βαθύτερες γεωπολιτικές προεκτάσεις, η οποία αντανακλά τη φιλοδοξία του Παρισιού να ηγηθεί της Ευρώπης στον δύσκολο δρόμο ανάμεσα στις συμπληγάδες του νέου πολυπολικού κόσμου.
Ασφάλεια και αυτονομία
Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αυξανόμενη αβεβαιότητα γύρω από τη μακροπρόθεσμη δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών στην ευρωπαϊκή ασφάλεια και η επιστροφή της πυρηνικής αποτροπής στο κέντρο της στρατηγικής σκέψης, έχουν δημιουργήσει ένα νέο περιβάλλον, στο οποίο η Ευρώπη αναζητεί μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Γαλλία –η μόνη πυρηνική δύναμη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά το Brexit– επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει το μοναδικό της πλεονέκτημα.
Οι δηλώσεις Μακρόν μπορούν να διαβαστούν ως πρόσκληση προς τους Ευρωπαίους εταίρους να επανεξετάσουν το μοντέλο ασφάλειας που επί δεκαετίες βασίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στη στρατιωτική ομπρέλα των ΗΠΑ μέσω του ΝΑΤΟ.
Το αφήγημα "εθνικής ισχύος"
Το Παρίσι προωθεί εδώ και χρόνια την έννοια της «ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας». Ομως για πρώτη φορά ο Γάλλος πρόεδρος φαίνεται να συνδέει ανοιχτά αυτή τη φιλοδοξία με την πυρηνική αποτροπή.
Η κίνηση αυτή έχει διπλή στόχευση.
- Επιχειρεί να καθησυχάσει ευρωπαϊκές χώρες που αισθάνονται αυξημένη απειλή από τη Ρωσία, προβάλλοντας τη Γαλλία ως αξιόπιστο παράγοντα ασφάλειας.
- Ενισχύει τη διαπραγματευτική ισχύ του Παρισιού εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς η ασφάλεια αποτελεί πλέον τον κεντρικό άξονα της ευρωπαϊκής πολιτικής ατζέντας.
Η φιλοδοξία να λειτουργήσει η Γαλλία ως «προστάτης» της Ευρώπης δεν είναι χωρίς προκλήσεις. Πολλές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης εξακολουθούν να θεωρούν τις Ηνωμένες Πολιτείες ως τον μοναδικό αξιόπιστο εγγυητή ασφάλειας, ενώ η ιδέα μιας ευρωπαϊκής πυρηνικής ομπρέλας υπό γαλλική ηγεσία εγείρει πολιτικά, στρατηγικά και θεσμικά ερωτήματα: Ποιος θα λαμβάνει τις αποφάσεις χρήσης, ποιο θα είναι το κόστος και ποια η σχέση με το ΝΑΤΟ;
Παράλληλα, η ρητορική Μακρόν απευθύνεται και στο εσωτερικό ακροατήριο. Σε μια περίοδο διεθνών αναταράξεων, η ανάδειξη της Γαλλίας ως παγκόσμιας δύναμης ενισχύει το αφήγημα εθνικής ισχύος και στρατηγικής ανεξαρτησίας, στοιχείο ιστορικά συνδεδεμένο με τη γαλλική εξωτερική πολιτική από την εποχή του στρατηγού Ντε Γκωλ.
Πολυκεντρικό μοντέλο με τις ΗΠΑ παρούσες
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η Ευρώπη είναι έτοιμη να αποδεχθεί μια τέτοια ανακατανομή ρόλων. Η μετάβαση από μια αμερικανοκεντρική δομή ασφάλειας σε ένα πιο πολυκεντρικό μοντέλο θα απαιτούσε όχι μόνο στρατιωτικές επενδύσεις, αλλά και βαθύτερη πολιτική ενοποίηση - κάτι που μέχρι σήμερα παραμένει ζητούμενο.
Σε κάθε περίπτωση, οι δηλώσεις Μακρόν δεν αποτελούν απλή επίδειξη ισχύος. Αντανακλούν την προσπάθεια της Γαλλίας να τοποθετηθεί στο επίκεντρο της νέας διεθνούς ισορροπίας, διεκδικώντας ρόλο αρχιτέκτονα - και ενδεχομένως εγγυητή - της ευρωπαϊκής ασφάλειας, σε έναν κόσμο όπου οι βεβαιότητες της μεταψυχροπολεμικής εποχής καταρρέουν.
Χ. Ν.
