Την πιο ηχηρή έως σήμερα θεσμική αμφισβήτηση της στρατηγικής του Ντόναλντ Τραμπ στον πόλεμο με το Ιράν κατέγραψε η αμερικανική Γερουσία, εγκρίνοντας με διακομματική στήριξη ψήφισμα που καλεί τον πρόεδρο είτε να τερματίσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, είτε να ζητήσει την έγκριση του Κογκρέσου για τη συνέχισή τους.
Αν και η απόφαση δεν έχει δεσμευτική ισχύ, αποτελεί μια ισχυρή πολιτική αποδοκιμασία της μονομερούς διαχείρισης του πολέμου από τον Λευκό Οίκο και αναδεικνύει τις αυξανόμενες ρωγμές στο εσωτερικό των Ρεπουμπλικανών, την ώρα που η σύγκρουση εισέρχεται στον πέμπτο μήνα της.
Η Γερουσία ενέκρινε το ψήφισμα με 50 ψήφους υπέρ και 48 κατά, σε μια ψηφοφορία με ιδιαίτερο πολιτικό βάρος. Τέσσερις Ρεπουμπλικανοί γερουσιαστές συντάχθηκαν με τους Δημοκρατικούς, σπάζοντας την κομματική γραμμή και δίνοντας την απαραίτητη πλειοψηφία.
Υπέρ ψήφισαν οι Ραντ Πολ από το Κεντάκι, Λίζα Μερκάουσκι από την Αλάσκα, Σούζαν Κόλινς από το Μέιν και Μπιλ Κάσιντι από τη Λουιζιάνα. Αντίθετα, ο μοναδικός Δημοκρατικός που καταψήφισε ήταν ο Τζον Φέτερμαν από την Πενσιλβάνια.
Καθοριστική αποδείχθηκε επίσης η απουσία δύο Ρεπουμπλικανών που στο παρελθόν είχαν αντιταχθεί σε ανάλογες πρωτοβουλίες, μεταξύ των οποίων και ο πρώην ηγέτης των Ρεπουμπλικανών στη Γερουσία, Μιτς Μακόνελ, ο οποίος νοσηλεύεται.
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή έρχεται από ένα Κογκρέσο που μέχρι σήμερα είχε στηρίξει σχεδόν χωρίς αντιστάσεις τον πρόεδρο σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και εθνικής ασφάλειας.
Η μάχη για τις πολεμικές εξουσίες του προέδρου
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται το συνταγματικό ζήτημα του ποιος αποφασίζει για την εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών σε έναν πόλεμο.
Οι Δημοκρατικοί υποστηρίζουν ότι ο πρόεδρος ξεκίνησε τις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν χωρίς να ζητήσει την έγκριση του Κογκρέσου, παρακάμπτοντας την αρμοδιότητα που το Σύνταγμα αναθέτει στο νομοθετικό σώμα να κηρύσσει πόλεμο.
«Η πιο σοβαρή εξουσία του Κογκρέσου είναι η εξουσία να κηρύσσει πόλεμο - δεν είναι εξουσία του προέδρου», δήλωσε πριν από την ψηφοφορία ο Δημοκρατικός γερουσιαστής της Βιρτζίνια, Τιμ Κέιν, ο οποίος ηγήθηκε της προσπάθειας για την έγκριση του ψηφίσματος.
Πρόκειται για την πρώτη φορά από την υιοθέτηση του νόμου περί πολεμικών εξουσιών (War Powers Resolution) το 1973, μετά τον πόλεμο του Βιετνάμ, που και τα δύο σώματα του Κογκρέσου εγκρίνουν κοινό ψήφισμα, με το οποίο ζητούν από έναν πρόεδρο να τερματίσει μια στρατιωτική σύγκρουση.
Ωστόσο, το μέτρο δεν αποτελεί νόμο. Πρόκειται για κοινό ψήφισμα, που δεν απαιτεί την υπογραφή του προέδρου, αλλά ούτε δημιουργεί δεσμευτική νομική υποχρέωση. Το Ανώτατο Δικαστήριο έχει αποφανθεί ήδη από το 1983, ότι για να αποκτήσει νομική ισχύ μια νομοθετική πράξη εκτός του Κογκρέσου, πρέπει να εγκριθεί και από τα δύο σώματα και να υπογραφεί από τον πρόεδρο ή να υπερκεραστεί τυχόν βέτο του.
Οι υποστηρικτές του ψηφίσματος, πάντως, επιμένουν ότι οι αποφάσεις που αφορούν τις πολεμικές εξουσίες αποτελούν ειδική περίπτωση, καθώς στηρίζονται απευθείας στις συνταγματικές αρμοδιότητες του Κογκρέσου. Το ζήτημα δεν έχει κριθεί οριστικά από το Ανώτατο Δικαστήριο.
Από την πλευρά των Ρεπουμπλικανών, ο πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας, Τζιμ Ρις, υποστήριξε ότι το ψήφισμα «δεν θα έχει καμία απολύτως επίδραση», εκτιμώντας ότι ο πρόεδρος Τραμπ δεν πρόκειται να αλλάξει στάση.
Ρωγμές στους Ρεπουμπλικανούς και πολιτικό κόστος
Η ψηφοφορία αποτυπώνει τη δυσφορία που αναπτύσσεται στο εσωτερικό του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος καθώς ο πόλεμος πλησιάζει τους πέντε μήνες.
Παρότι ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε πρόσφατα συμφωνία κατάπαυσης του πυρός με το Ιράν, αρκετοί Ρεπουμπλικανοί εμφανίζονται επιφυλακτικοί τόσο για τη βιωσιμότητα της εκεχειρίας, όσο και για τη συνολική στρατηγική του Λευκού Οίκου.
Δημοσκοπήσεις καταγράφουν σημαντική δυσαρέσκεια της αμερικανικής κοινής γνώμης απέναντι στη σύγκρουση, ενώ αυξάνονται οι ανησυχίες για το οικονομικό κόστος, την απουσία σαφών στρατηγικών στόχων και τον κίνδυνο γενικευμένης ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή.
Η πίεση αναμένεται να ενταθεί, καθώς ήδη από σήμερα, Τετάρτη η κυβέρνηση αναμένεται να ζητήσει από το Κογκρέσο επιπλέον κονδύλια δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων για τη χρηματοδότηση των πολεμικών επιχειρήσεων.
Οι Δημοκρατικοί χαρακτήρισαν την ψηφοφορία δικαίωση της πολύμηνης προσπάθειάς τους να καταγραφεί επισήμως η αντίθεση του Κογκρέσου στις μονομερείς αποφάσεις του προέδρου. «Αυτός ο πόλεμος έχει βλάψει τον αμερικανικό λαό», δήλωσε η γερουσιαστής του Ουισκόνσιν, Τάμι Μπάλντουιν, υποστηρίζοντας ότι το Κογκρέσο θα έπρεπε να είχε παρέμβει πολύ νωρίτερα.
Εκεχειρία με πολλά ερωτήματα
Παρότι οι ενεργές πολεμικές επιχειρήσεις έχουν περιοριστεί μετά την εκεχειρία, η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή παραμένει ιδιαίτερα ισχυρή. Περίπου 50.000 Αμερικανοί στρατιωτικοί εξακολουθούν να βρίσκονται στη Μέση Ανατολή, μεταξύ αυτών αλεξιπτωτιστές, πεζοναύτες, ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις, καθώς και δύο αεροπλανοφόρα με τις συνοδευτικές τους μονάδες.
Την ίδια στιγμή, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης συνοδεύονται από αντικρουόμενες πληροφορίες.
Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε μέσω ανάρτησής του ότι το Ιράν αποδέχθηκε «πλήρως και ολοκληρωτικά» το υψηλότερο επίπεδο διεθνών επιθεωρήσεων στο πυρηνικό του πρόγραμμα, παρουσιάζοντας την εξέλιξη ως σημαντική παραχώρηση της Τεχεράνης.
Ιρανοί αξιωματούχοι, ωστόσο, διέψευσαν τον ισχυρισμό, δηλώνοντας ότι το πυρηνικό πρόγραμμα δεν αποτέλεσε αντικείμενο των αναλυτικών συνομιλιών που πραγματοποιήθηκαν το προηγούμενο Σαββατοκύριακο στην Ελβετία.
Μέσα σε αυτό το ασαφές τοπίο, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα παραμείνουν στην περιοχή, ώστε να μπορούν να επαναφέρουν άμεσα έναν στρατιωτικό αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, εφόσον αυτό καταστεί αναγκαίο, αν και εκτίμησε ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι «εξαιρετικά απίθανο».
Παράλληλα, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, συνεχίζει να ηγείται της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις συνομιλίες που διεξάγονται στην Ελβετία για τα εκκρεμή ζητήματα της συμφωνίας. Ωστόσο, σύμφωνα με γερουσιαστές, το Κογκρέσο εξακολουθεί να παραμένει στο περιθώριο της διαδικασίας, καθώς ενημερώθηκε για το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν μόνο μετά την επίτευξή του και μέχρι σήμερα δεν έχει λάβει ουσιαστικές πληροφορίες για τον τρόπο εφαρμογής του.
Η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει ότι, ακόμη και αν η στρατιωτική ένταση αποκλιμακώνεται, η πολιτική σύγκρουση στην Ουάσιγκτον για τα όρια των προεδρικών εξουσιών και τον ρόλο του Κογκρέσου στον πόλεμο μόλις αρχίζει.
