Χιλιάδες μετανάστες πέρασαν μέσα σε λίγες ημέρες στη Θέουτα, τον ισπανικό θύλακα στη βόρεια ακτή του Μαρόκου, προκαλώντας ανθρωπιστική και πολιτική κρίση που οδήγησε την κυβέρνηση της Ισπανίας στην κινητοποίηση του στρατού. Τουλάχιστον 18 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους προσπαθώντας να φτάσουν στο ευρωπαϊκό έδαφος.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Θέουτα, Χουάν Χεσούς Βίβας, περίπου 1.500 άνθρωποι είχαν εισέλθει στην περιοχή τις τελευταίες ημέρες, είτε σκαρφαλώνοντας τον συνοριακό φράχτη, είτε κολυμπώντας προς τις ακτές. Ωστόσο, τοπικοί αξιωματούχοι εκτιμούσαν ότι ο συνολικός αριθμός των αφίξεων ενδέχεται να ήταν πολύ μεγαλύτερος, ίσως ακόμη και δεκάδες χιλιάδες, χωρίς να υπάρχει επιβεβαιωμένη καταμέτρηση.
Η έκταση των αφίξεων και οι πιθανές επιπτώσεις στην ασφάλεια οδήγησαν τη Μαδρίτη στην αποστολή στρατιωτικών δυνάμεων για την ενίσχυση της αστυνομίας. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε την ανάπτυξη στρατιωτικών μονάδων στα σύνορα, την αύξηση της εναέριας και ναυτικής επιτήρησης και την αποστολή δυτών για περιπολίες στα νερά γύρω από τον θύλακα.
Η ΕΕ προσφέρθηκε να συνδράμει την Ισπανία μέσω της Frontex με στόχο την αποκατάσταση του ελέγχου. Ο πρόεδρος της Θέουτα έκανε λόγο για κατάσταση «πλήρους ανθρωπιστικής και κοινωνικής έκτακτης ανάγκης», ενώ οι τοπικές αρχές προειδοποίησαν ότι οι δυνατότητες ανταπόκρισης των δημόσιων υπηρεσιών δοκιμάζονται σε πρωτοφανή βαθμό.
Υπερφορτωμένες δομές και ένα σύνορο διαρκούς έντασης
Τα κέντρα υποδοχής και οι εγκαταστάσεις φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων στη Θέουτα έχουν ήδη υπερβεί τα όριά τους. Οι ισπανικές αστυνομικές και υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, σύμφωνα με την κυβέρνηση, αναγκάστηκαν να επικεντρωθούν κυρίως στην περίθαλψη όσων τραυματίστηκαν κατά τη διάρκεια των διελεύσεων.
Η Θέουτα και η Μελίγια, η δεύτερη αυτόνομη ισπανική πόλη στη Βόρεια Αφρική, αποτελούν τα μοναδικά χερσαία σύνορα της ΕΕ με την αφρικανική ήπειρο. Η γεωγραφική τους θέση τις έχει μετατρέψει επί δεκαετίες σε βασικά σημεία διέλευσης, για ανθρώπους που επιδιώκουν να εισέλθουν στην Ευρώπη, ενώ παράλληλα αποτελούν μόνιμη πηγή τριβών στις σχέσεις της Ισπανίας με το Μαρόκο.
Η περιοχή έχει βρεθεί και στο παρελθόν στο επίκεντρο μεγάλων μεταναστευτικών κρίσεων. Το 2021 περισσότεροι από 10.000 άνθρωποι πέρασαν τα σύνορα μέσα σε δύο ημέρες, ενώ το 2022 τουλάχιστον 23 μετανάστες έχασαν τη ζωή τους σε συνωστισμό κατά τη διάρκεια μαζικής απόπειρας εισόδου στη Μελίγια. Πολλοί ακόμη έχουν πνιγεί επιχειρώντας να φτάσουν στις ισπανικές ακτές από τη θάλασσα.
Δεν έχει αποσαφηνιστεί τι προκάλεσε τη νέα συγκέντρωση χιλιάδων ανθρώπων γύρω από τη Θέουτα. Αναλυτές σημείωναν ότι είναι πρόωρο να εξαχθούν συμπεράσματα, χωρίς όμως να αποκλείουν το ενδεχόμενο το Μαρόκο να αντιδρά στις πρόσφατες προσπάθειες της Μαδρίτης να ενισχύσει τις σχέσεις της με την Αλγερία. Η Ραμπάτ διατηρεί καθοριστικό ρόλο στον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών προς τους ισπανικούς θύλακες.
Πολιτική σύγκρουση και πίεση στην κυβέρνηση Σάντσεθ
Η κρίση αναζωπύρωσε τις πολιτικές αντιπαραθέσεις στην Ισπανία. Η ακροδεξιά Vox χαρακτήρισε τις μαζικές αφίξεις «εισβολή» και κατηγόρησε την κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ ότι ενθαρρύνει σκόπιμα τη μετανάστευση. Το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα υιοθέτησε πιο μετριοπαθή στάση, αλλά ζήτησε την κήρυξη εθνικής κατάστασης έκτακτης ανάγκης, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να αποφύγει τις ευθύνες της. Η αντιπολίτευση συνέδεσε την αύξηση των αφίξεων και με το νέο σχέδιο της ισπανικής κυβέρνησης για τη δημιουργία οδού νομιμοποίησης μεταναστών που ήδη ζουν στη χώρα χωρίς έγγραφα.
Το υπουργείο Εσωτερικών ανέφερε ότι κυκλώματα διακινητών αξιοποιούν πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, η οποία απαγόρευσε τις συνοπτικές επιστροφές μεταναστών που εντοπίζονται στη θάλασσα ενώ επιχειρούν να προσεγγίσουν ισπανικά εδάφη.
Η κυβέρνηση Σάντσεθ έχει επιχειρήσει να παρουσιάσει την Ισπανία ως μια πιο ανοιχτή κοινωνία σε σχέση με άλλες δυτικές χώρες που έχουν υιοθετήσει αυστηρότερες μεταναστευτικές πολιτικές. Έχει ενθαρρύνει την ένταξη μεταναστών από τη Λατινική Αμερική, λόγω της κοινής γλώσσας και των στενών πολιτισμικών δεσμών. Οργανώσεις υπεράσπισης μεταναστών, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η ίδια προσέγγιση δεν εφαρμόζεται στους Αφρικανούς, ενώ οι ιστορικά σύνθετες σχέσεις της Ισπανίας με το Μαρόκο επιβαρύνουν περαιτέρω το ζήτημα.
Η Μαδρίτη απέφυγε να ασκήσει ανοικτή κριτική στο Μαρόκο, επιδιώκοντας να διατηρήσει τη συνεργασία με τη Ραμπάτ στον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών. Ο Πέδρο Σάντσεθ δήλωσε ότι η κυβέρνηση θα δώσει άμεση απάντηση στην κρίση, την ώρα που τηλεοπτικές εικόνες έδειχναν χιλιάδες ανθρώπους -στην πλειονότητά τους νεαρούς άνδρες- να εισέρχονται μαζικά στον ισπανικό θύλακα.
Ορισμένοι από όσους ολοκλήρωσαν τη θαλάσσια διαδρομή έφτασαν εξαντλημένοι και σε κρίσιμη κατάσταση, ενώ άλλοι πανηγύριζαν, φωνάζοντας «Ζήτω η Ισπανία», πετώντας τις σαγιονάρες τους στον αέρα ή γονατίζοντας για να φιλήσουν το ισπανικό έδαφος.
Οι εικόνες της ανεμπόδιστης εισόδου χιλιάδων ανθρώπων προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις όχι μόνο στην Ισπανία, αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη συζήτηση για την ασφάλεια των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
