Σειρά παρεμβάσεων για μια νέα αρχιτεκτονική του ασφαλιστικού και συνταξιοδοτικού συστήματος, που θα λαμβάνει υπόψη την απειλή του δημογραφικού προβλήματος, αλλά χωρίς να θεωρεί απαραίτητη την αύξηση των ορίων ηλικίας, περιέχει η έκθεση του Ινστιτούτου Δημοσιονομικών και Οικονομικών Μελετών.
Στη νέα έκθεσή του το ΙΔΟΜ για τη «Μεταρρύθμιση του Συνταξιοδοτικού Συστήματος 2.0» υποστηρίζει ότι το ελληνικό συνταξιοδοτικό βρίσκεται σε ένα σημείο όπου οι σταδιακές προσαρμογές δεν αρκούν.
Η δημογραφική γήρανση, η στενότητα πόρων και οι αδυναμίες διακυβέρνησης οδηγούν σε ένα συμπέρασμα, χρειάζεται μια πιο καθαρή αρχιτεκτονική, με διαφορετική ισορροπία ανάμεσα στον δημόσιο διανεμητικό πυλώνα και στους κεφαλαιοποιητικούς πυλώνες, καθώς και πιο ενιαία εποπτεία και καλύτερη ενημέρωση των πολιτών, επισημαίνει.
Το ΙΔΟΜ παρατηρεί ότι το συνταξιοδοτικό θα πρέπει να μην στηρίζεται στην κρατική επιδότηση, η οποία αναγκαστικά θα μειωθεί, αλλά να αναπτυχθεί ο β’ πυλώνας ασφάλισης, που είναι τα Επαγγελματικά Ταμεία.
Στην ουσία, η στήριξη των Επαγγελματικών Ταμείων Ασφάλισης, ισοδυναμεί με έμμεση αύξηση των εισφορών για τον ασφαλισμένο, αφού θα καταβάλει διπλές εισφορές, και στο βασικό Ταμείο ασφάλισης και στο επαγγελματικό ταμείο.
Ωστόσο, με τη διαδικασία αυτή, η οποία συνοδεύεται και με διαρθρωτικές παρεμβάσεις αποφεύγεται η άνοδος των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης (σήμερα είναι στα 67 έτη) που είναι το πλέον επώδυνο μέτρο, ενώ ο μελλοντικός συνταξιούχος, θα λαμβάνει ικανοποιητικές συντάξιμες αποδοχές, από δύο πηγές.
Τι προτείνει το ΙΔΟΜ
Αναλυτικότερα, οι προτάσεις του Ινστιτούτου Δημοσιονομικών και Οικονομικών Μελετών είναι οι ακόλουθες:
- Εκ βάθρων μεταρρύθμιση με μετατόπιση προς κεφαλαιοποιητικούς πυλώνες: Η μακροχρόνια βιωσιμότητα δεν μπορεί να εξασφαλιστεί αν το βάρος παραμείνει σχεδόν αποκλειστικά στο κρατικό διανεμητικό σύστημα. Προτείνει συρρίκνωση του ρόλου του διανεμητικού πυλώνα και πολύ μεγαλύτερη ανάπτυξη κεφαλαιοποιητικών πυλώνων, ώστε να υπάρξει καλύτερη αντιστοίχιση εισφορών–παροχών, μεγαλύτερη διαφοροποίηση κινδύνου και λιγότερη εξάρτηση από τις δημογραφικές εξελίξεις.
- Χρηματοοικονομική εκπαίδευση ως αναγκαία προϋπόθεση: Η ανάπτυξη κεφαλαιοποιητικών πυλώνων δεν είναι μόνο θεσμικό ζήτημα. Προϋποθέτει οι πολίτες να έχουν βασικές χρηματοοικονομικές γνώσεις και πρακτική ενημέρωση, ώστε να μπορούν να αξιολογούν επιλογές, κόστος, ρίσκο και ορίζοντα αποταμίευσης. Με απλά λόγια: χωρίς χρηματοοικονομική εκπαίδευση, ο μακροπρόθεσμος οικονομικός και συνταξιοδοτικός προγραμματισμός μένει στα χαρτιά, και το σύστημα δεν “κουμπώνει” στην πραγματική συμπεριφορά των ασφαλισμένων.
- Οι βελτιώσεις στο υπάρχον πλαίσιο είναι χρήσιμες αλλά προσωρινές: Αλλαγές στις παραμέτρους του σημερινού συστήματος ή διορθώσεις στη λειτουργία του μπορούν να κερδίσουν χρόνο και να μειώσουν ορισμένες πιέσεις. Ωστόσο, αυτές οι παρεμβάσεις δεν αντιμετωπίζουν τη δομική αιτία της αστάθειας. Με άλλα λόγια, μπορούν να διασώσουν προσωρινά το σύστημα, όχι να το καταστήσουν πραγματικά βιώσιμο.
- Η μεταναστευτική πολιτική επηρεάζει άμεσα τη βιωσιμότητα: Η βιωσιμότητα ενός συστήματος που βασίζεται σε εισφορές και αναδιανομή εξαρτάται από το μέγεθος και τη σύνθεση του εργατικού δυναμικού. Η μεταναστευτική πολιτική μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη βιωσιμότητα του συστήματος, ενισχύοντας τη βάση εισφορών και περιορίζοντας μέρος της δημογραφικής πίεσης. Αυτό, βέβαια, προϋποθέτει πολιτικές που ευνοούν την ένταξη στην αγορά εργασίας και την παραγωγική συμμετοχή.
- Ενιαία εποπτεία για όλο το συνταξιοδοτικό σύστημα: Η κατακερματισμένη εποπτεία δημιουργεί κενά, ασυνέχειες και διαφορετικούς κανόνες για τμήματα του ίδιου συστήματος. Προτείνει εποπτεία του συνόλου του συνταξιοδοτικού συστήματος, όχι μόνο των επιμέρους τμημάτων, ώστε να υπάρχει συνοχή, διαφάνεια, κοινά πρότυπα και λογοδοσία, ειδικά όσο αυξάνεται ο ρόλος των κεφαλαιοποιητικών πυλώνων.
