Ένα νέο, σιωπηλό κύμα ανατιμήσεων ετοιμάζεται να χτυπήσει τους λογαριασμούς ρεύματος νοικοκυριών, επαγγελματιών και βιομηχανίας το επόμενο διάστημα. Την ώρα που η προσοχή της κοινής γνώμης είναι στραμμένη στις ημερήσιες διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς (Αγορά Επόμενης Ημέρας - DAM), μια άλλη, αδιαφανής για τους πολλούς παράμετρος, εκτροχιάζεται: η Αγορά Εξισορρόπησης.
Το κόστος για την ασφάλεια και την ευστάθεια του ηλεκτρικού συστήματος έχει πλέον λάβει εκρηκτικές διαστάσεις. Μέσα από τους λεγόμενους «Λογαριασμούς Προσαυξήσεων», μεταφέρεται στους καταναλωτές ένα κρυφό καπέλο που επιβαρύνει την τελική τιμή της κιλοβατώρας, ακυρώνοντας στην πράξη τα όποια οφέλη από τη φθηνή παραγωγή των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) τις μεσημεριανές ώρες.
Το κρυφό καπέλο στη χαμηλή τάση
Για τον οικιακό καταναλωτή και τον μικρό επαγγελματία, η έκρηξη του κόστους εξισορρόπησης που καταγράφεται μέσα στον Σεπτέμβριο μεταφράζεται σε μια αόρατη επιβάρυνση της τάξης του 1,5 έως 3 λεπτών του ευρώ ανά κιλοβατώρα (15 - 30 ευρώ/MWh). Πρόκειται για ένα ποσό που δεν αναγράφεται πουθενά ως διακριτή χρέωση (όπως π.χ. οι ΥΚΩ ή τα τέλη δικτύου), αλλά είναι «θαμμένο» μέσα στην ανταγωνιστική χρέωση του παρόχου.
Το κόστος αυτό μετακυλίεται άμεσα:
- Στα πράσινα και κίτρινα κυμαινόμενα τιμολόγια, μέσω των μηχανισμών διακύμανσης, φουσκώνοντας την τελική τιμή του μήνα.
- Στα μπλε σταθερά τιμολόγια, όπου οι προμηθευτές, γνωρίζοντας την αστάθεια της ελληνικής αγοράς εξισορρόπησης, ενσωματώνουν εκ των προτέρων ένα ισχυρό «ασφάλιστρο κινδύνου» (risk premium), κρατώντας τις πάγιες χρεώσεις ψηλά.
Ο οικιακός καταναλωτής βρίσκεται πρακτικά απροστάτευτος, καταλήγοντας να απορροφά το κόστος ενός συστήματος που αδυνατεί να διαχειριστεί την πράσινη μετάβαση.
Η «έκρηξη» του ΛΠ-3 και ο συναγερμός στη βιομηχανία
Τα πρόσφατα στοιχεία του ΑΔΜΗΕ αποκαλύπτουν το μέγεθος του προβλήματος, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της ενεργοβόρου βιομηχανίας. Η μεσοσταθμική τιμή του Λογαριασμού Προσαυξήσεων 3 (ΛΠ-3) –ο οποίος καλύπτει την οικονομική ουδετερότητα του συστήματος και την ανακατανομή λόγω συμφορήσεων (redispatching)– εκτινάχθηκε πρόσφατα στα 29,5 ευρώ/MWh, καταγράφοντας αύξηση άνω του 130% μέσα σε μόλις μία εβδομάδα.
Σε αυτό το νούμερο προστίθενται ο ΛΠ-2 (κόστος εφεδρειών) που υπερδιπλασιάστηκε στα 5,7 ευρώ/MWh, και ο ΛΠ-1 (κόστος ενέργειας εξισορρόπησης) στα 3,5 ευρώ/MWh. Συνολικά, μιλάμε για μια εξωφρενική επιβάρυνση σχεδόν 39 ευρώ/MWh εκτός της τιμής που διαμορφώνεται στο Χρηματιστήριο Ενέργειας.
Ο πρόεδρος της Ένωσης Βιομηχανικών Καταναλωτών Ενέργειας (ΕΒΙΚΕΝ), Αντώνης Κοντολέων, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, τονίζοντας ότι «η κατάσταση στην Αγορά Εξισορρόπησης έχει ξεφύγει». Για τη βιομηχανία, η οποία λειτουργεί με σταθερό προφίλ φορτίου (baseload) και δεν προκαλεί τις αποκλίσεις, το κόστος αυτό είναι ασύμμετρο. Επιπλέον, πρόκειται για κόστος που δεν μπορεί να «κλειδωθεί» ούτε μέσω διμερών πράσινων συμβολαίων (PPAs), πλήττοντας άμεσα τη διεθνή ανταγωνιστικότητα των ελληνικών εξαγωγικών επιχειρήσεων.
Γιατί στην Ελλάδα πληρώνουμε πολλαπλάσια
Η σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη είναι αποκαλυπτική και εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την αρχιτεκτονική της εγχώριας αγοράς.
Στις ώριμες αγορές της Δυτικής και Βόρειας Ευρώπης, το κόστος εξισορρόπησης κυμαίνεται κατά μέσο όρο κάτω από τα 5 έως 8 ευρώ/MWh. Στην Ελλάδα, την ίδια ώρα, παγιώνεται συστηματικά πάνω από τα 15-20 ευρώ, αγγίζοντας ενίοτε και τα 40 ευρώ/MWh. Αυτή η τεράστια απόκλιση δεν είναι τυχαία, αλλά αποτέλεσμα δομικών παθογενειών:
- Απουσία αποθήκευσης (μπαταρίες): Ενώ η Ευρώπη εξισορροπεί τα δίκτυά της με φθηνή απόκριση από εμπορικές μπαταρίες, η Ελλάδα εγκατέστησε μαζικά φωτοβολταϊκά χωρίς να προηγηθεί η δημιουργία υποδομών αποθήκευσης (front-of-the-meter BESS). Όταν το δίκτυο «μπουκώνει», ο ΑΔΜΗΕ κόβει την τζάμπα πράσινη ενέργεια και χρυσοπληρώνει θερμικές μονάδες για ευστάθεια.
- Ολιγοπώλιο στην ευελιξία: Λόγω έλλειψης εναλλακτικών, ο ΑΔΜΗΕ εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από συγκεκριμένες μονάδες φυσικού αερίου και υδροηλεκτρικά για τη διατήρηση των εφεδρειών. Η συγκέντρωση της προσφοράς σε λίγους «παίκτες» (έλλειψη ρευστότητας στην αγορά) επιτρέπει την υποβολή ακραίων, πολύ υψηλών προσφορών στην ανοδική ενέργεια και την καταγραφή τεχνητά αυξημένου κόστους.
- Τεχνικά ελάχιστα μονάδων αερίου: Για να μην «σβήσει» το σύστημα, ο Διαχειριστής επιβάλλει τη λειτουργία θερμικών μονάδων στο τεχνικό τους ελάχιστο ακόμα και όταν δεν χρειάζονται εμπορικά. Το κόστος αυτών των εντολών –όταν η Οριακή Τιμή Συστήματος είναι χαμηλή– ανακτάται εκ των υστέρων, φορτώνοντας τον ΛΠ-3.
- Ανύπαρκτη απόκριση ζήτησης (Demand Response): Στην Ευρώπη, οι μεγάλες βιομηχανίες πληρώνονται για να κόβουν φορτίο και να προσφέρουν εξισορρόπηση, ενισχύοντας τον ανταγωνισμό. Στην Ελλάδα, το θεσμικό πλαίσιο έχει καθυστερήσει δραματικά, αφήνοντας τις μονάδες φυσικού αερίου χωρίς πραγματικό αντίπαλο.
