Η μάχη για τον νέο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2028-2034) εξελίσσεται ήδη σε μία από τις σημαντικότερες πολιτικές συγκρούσεις της δεκαετίας. Πίσω από τους τεχνικούς όρους και τα δισ. ευρώ κρύβεται στην πραγματικότητα μια μάχη για την ταυτότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Από τη μία βρίσκεται η λογική της δημοσιονομικής αυτοσυγκράτησης και της στρατηγικής ανταγωνιστικότητας που εκφράζουν οι χώρες του Βορρά, ενώ από την άλλη είναι οι χώρες του Νότου που τάσσονται υπέρ, της αλληλεγγύης και της αναδιανομής πόρων που αποτέλεσαν ιστορικά τη συγκολλητική ουσία του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.
Το αποτέλεσμα αυτής της διαπραγμάτευσης δεν θα καθορίσει μόνο πού θα κατευθυνθούν τα χρήματα της επόμενης επταετίας. Θα δείξει και ποια Ευρώπη θα αναδυθεί σε έναν κόσμο αυξανόμενων γεωπολιτικών ανταγωνισμών και οικονομικών ανισοτήτων.
Η μεγάλη μετατόπιση
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει μια ουσιαστική αλλαγή φιλοσοφίας, που προβλέπει τη μετατόπιση του πυρήνα του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού από τομείς όπως η γεωργία, και τη μεταφορά πόρων προς την άμυνα, την τεχνολογική καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα, την ενεργειακή ασφάλεια και τη διαχείριση των συνόρων.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, ενώ προβλέπεται πενταπλασιασμός των ευρωπαϊκών δαπανών για την άμυνα και σημαντική αύξηση των κονδυλίων για την ασφάλεια και τη μετανάστευση. Παράλληλα, η ΕΕ καλείται να χρηματοδοτήσει τη στήριξη της Ουκρανίας και να αποπληρώσει τα κοινά δάνεια που εκδόθηκαν κατά την πανδημία.
Για τις χώρες του Νότου, αυτή η μετατόπιση ισοδυναμεί με απειλή, καθώς φοβούνται- ενδεχομένως και ευλόγως- ότι τα χρήματα που επί δεκαετίες συνέβαλαν στη σύγκλιση των οικονομιών της περιφέρειας, θα κατευθυνθούν πλέον σε προτεραιότητες που ωφελούν δυσανάλογα τις πιο ανεπτυγμένες οικονομίες του Βορρά.
Η πολιτική ουσία της σύγκρουσης
Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο αριθμούς. Πρόκειται για μια σύγκρουση διαφορετικών αντιλήψεων για το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Ο Βορράς υποστηρίζει ότι η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει περισσότερο στην παγκόσμια ανταγωνιστικότητα και την ασφάλειά της απέναντι στις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία. Ο Νότος αντιτείνει ότι χωρίς ισχυρή πολιτική συνοχή, η ΕΕ κινδυνεύει να διευρύνει τις οικονομικές ανισότητες μεταξύ περιφέρειας και κέντρου, υπονομεύοντας τη συνοχή της ίδιας της Ένωσης.
Η διαμάχη θυμίζει σε πολλούς την περίοδο της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, όταν η αντιπαράθεση μεταξύ «δημοσιονομικής πειθαρχίας» και «ευρωπαϊκής αλληλεγγύης» κυριαρχούσε στην πολιτική ατζέντα. Σήμερα όμως το διακύβευμα είναι ακόμη μεγαλύτερο: η ικανότητα της Ευρώπης να χρηματοδοτήσει ταυτόχρονα την ανάπτυξη, την άμυνα, την πράσινη μετάβαση και τη γεωπολιτική της παρουσία.
Οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να είναι μακρές και επίπονες. Ήδη η κυπριακή προεδρία έχει καταθέσει συμβιβαστική πρόταση με μικρές περικοπές στο συνολικό ύψος του προϋπολογισμού, επιχειρώντας να γεφυρώσει τις διαφορές μεταξύ των δύο στρατοπέδων. Ωστόσο, τόσο οι φειδωλές χώρες όσο και οι υπέρμαχοι της συνοχής θεωρούν ότι οι προτάσεις δεν τους ικανοποιούν.
Νώντας Βλάχος
