Μέχρι πρότινος οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντιμετώπιζαν τον Ντόναλντ Τραμπ με προσεκτικές ισορροπίες, χαμηλούς τόνους και διπλωματικές υπαναχωρήσεις. Στον πόλεμο με το Ιράν, όμως, κάτι δείχνει να αλλάζει: από το Βερολίνο μέχρι τη Ρώμη και το Βατικανό, όλο και περισσότεροι επιλέγουν να του απαντούν με την ίδια πολιτική συνταγή που εκείνος έχει μετατρέψει σε προσωπικό δόγμα: καμία απολογία, καμία υποχώρηση.
Η σύγκρουση γύρω από τον πόλεμο με το Ιράν λειτουργεί ως καταλύτης για αυτή τη μετατόπιση. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται να διαχειριστούν τις οικονομικές και γεωπολιτικές επιπτώσεις της κρίσης -από την άνοδο των τιμών ενέργειας έως τις πιέσεις στην ασφάλεια και το εμπόριο- ενώ ταυτόχρονα επιχειρούν να διατηρήσουν μια όλο και πιο δύσκολη ισορροπία με την Ουάσιγκτον.
Το αξιοσημείωτο είναι ότι, σε αντίθεση με προηγούμενες περιόδους, αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες δεν επιλέγουν πλέον τον κατευνασμό όταν έρχονται σε αντιπαράθεση με τον Τραμπ. Αντίθετα, υιοθετούν μια τακτική που θυμίζει έντονα τον ίδιο: δημόσια επιμονή στις θέσεις τους και άρνηση αναδίπλωσης.
Στη Γερμανία, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προκάλεσε ένταση με τον Λευκό Οίκο όταν επέκρινε τη στρατηγική των ΗΠΑ στον πόλεμο με το Ιράν, υποστηρίζοντας ουσιαστικά ότι η Ουάσιγκτον δεν διαθέτει σαφές σχέδιο. Λίγο αργότερα, το Πεντάγωνο ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά την αποχώρηση 5.000 Αμερικανών στρατιωτών από τη Γερμανία, μια κίνηση που ερμηνεύθηκε ευρέως ως πολιτικό μήνυμα προς το Βερολίνο.
Παρόλα αυτά, ο Μερτς απέφυγε να απολογηθεί ή να ανασκευάσει τις δηλώσεις του, επιμένοντας ότι υπάρχουν ουσιαστικές διαφωνίες ανάμεσα στις δύο πλευρές για τον πόλεμο.
Από τη Βρετανία μέχρι το Βατικανό
Παρόμοια στάση έχουν τηρήσει και άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες.
Ο Κιρ Στάρμερ εξέφρασε δημόσια την ενόχλησή του για τις συνεχείς πιέσεις της Ουάσιγκτον σχετικά με τη στρατιωτική εμπλοκή των συμμάχων.
Η Τζόρτζια Μελόνι, που αρχικά θεωρούνταν από τους στενότερους συμμάχους του Τραμπ στην Ευρώπη, χαρακτήρισε «απαράδεκτη» την επίθεση του Αμερικανού προέδρου προς τον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄, ο οποίος έχει επικρίνει ανοιχτά τον πόλεμο κατά του Ιράν.
Ο ίδιος ο Πάπας αρνήθηκε να υποχωρήσει απέναντι στις επικρίσεις του Τραμπ, υπενθυμίζοντας τη διαχρονική αντίθεση του Βατικανού στα πυρηνικά όπλα και επιμένοντας ότι η θέση του απορρέει από τη χριστιανική διδασκαλία.
Φθορά του αμερικανικού κύρους;
Πίσω από αυτές τις εντάσεις διακρίνεται η σταδιακή αποδυνάμωση της πολιτικής και ηθικής επιρροής των Ηνωμένων Πολιτειών στους παραδοσιακούς συμμάχους τους.
Για δεκαετίες η ευρωπαϊκή στρατηγική βασιζόταν στην παραδοχή, ότι η αμερικανική ηγεσία λειτουργούσε ως σταθερός άξονας του δυτικού κόσμου. Σήμερα, όμως, η αβεβαιότητα γύρω από την εξωτερική πολιτική του Τραμπ οδηγεί πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σε πιο αυτόνομες τοποθετήσεις.
Η ένταση ενισχύεται και από το γεγονός ότι αρκετές ευρωπαϊκές κοινωνίες αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τον πόλεμο με το Ιράν, ιδιαίτερα λόγω των επιπτώσεων στις τιμές ενέργειας και στην οικονομία.
Στη Γερμανία, για παράδειγμα, η κρίση φαίνεται να ενισχύει τόσο την άκρα δεξιά, όσο και αριστερά αντισυστημικά κόμματα, τα οποία αξιοποιούν τη δυσαρέσκεια απέναντι στις αμερικανικές επιλογές.
Συμμαχία υπό πίεση, όχι υπό διάλυση
Παρά τις δημόσιες συγκρούσεις, κανείς στην Ευρώπη δεν δείχνει διατεθειμένος να διαρρήξει πλήρως τις σχέσεις με τις ΗΠΑ. Ακόμη και οι πιο επικριτικοί ηγέτες επιμένουν ότι η διατλαντική συνεργασία παραμένει αναντικατάστατη, ιδιαίτερα σε ζητήματα ασφάλειας και άμυνας.
Η διαφορά είναι ότι πλέον η Ευρώπη εμφανίζεται λιγότερο πρόθυμη να αποδέχεται αδιαμαρτύρητα τις αμερικανικές επιλογές και περισσότερο έτοιμη να υπερασπιστεί δημόσια τις δικές της θέσεις, ακόμη και αν αυτό προκαλεί την οργή του Λευκού Οίκου.
Πρόκειται για μια αλλαγή πολιτικού ύφους, αλλά και ισορροπιών: οι Ευρωπαίοι ηγέτες μοιάζουν να έχουν καταλήξει, ότι απέναντι στον Τραμπ η υποχώρηση δεν εγγυάται απαραίτητα καλύτερες σχέσεις και ότι η επιβίωση στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον απαιτεί μεγαλύτερη αυτονομία, μεγαλύτερη αντοχή στις πιέσεις και, ενίοτε, τη χρήση των πολιτικών εργαλείων που χρησιμοποιεί και ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος.
