Πώς τα δέντρα σώζουν τις ευρωπαϊκές πόλεις από τους φονικούς καύσωνες

Οι ακραίες θερμοκρασίες του φετινού καλοκαιριού προκάλεσαν δεκάδες χιλιάδες θανάτους στις ευρωπαϊκές μητροπόλεις. Στο Λονδίνο, τα τμήματα επειγόντων περιστατικών γέμισαν από ηλικιωμένους με τραυματισμούς λόγω λιποθυμιών, ενώ η παρατεταμένη ξηρασία προκάλεσε καθιζήσεις εδάφους και ρωγμές σε κατοικίες. Στο Παρίσι ο υδράργυρος ξεπέρασε τους 40°C στα τέλη Ιουνίου, ενώ η Μαδρίτη ήρθε αντιμέτωπη με καταστροφικές πυρκαγιές στα περίχωρά της.

Έρευνα των Θάμι Κρόεσερ (Πανεπιστήμιο RMIT) και Σάιμον Χόντερ (Πανεπιστήμιο Loughborough) αποκαλύπτει ότι η πλειονότητα των κτιρίων στις ευρωπαϊκές πόλεις στερείται επαρκούς φυσικής σκίασης.

Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι οι πόλεις αμελούν τη δημιουργία επαρκούς δενδροκάλυψης κοντά σε σπίτια και εργασιακούς χώρους. Σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, κάθε κατοικία πρέπει να έχει οπτική επαφή με 3 δέντρα και να απέχει το πολύ 300 μέτρα από πάρκο.

Μηχανισμός και συνέπειες της αστικής θερμικής νησίδας

Το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας εμποδίζει την υποχώρηση της θερμοκρασίας κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η απουσία δέντρων, σε συνδυασμό με την εκτεταμένη χρήση ασφάλτου, σκυροδέματος και τούβλων, οδηγεί σε υπερβολική συσσώρευση θερμότητας.

• Θερμοκρασία ασφάλτου: Σε μέρες καύσωνα, η ανήλιαγη άσφαλτος φτάνει τους 70°C.

• Εκπομπή θερμότητας: Μετά τη δύση του ηλίου, τα δομικά υλικά ακτινοβολούν τη θερμότητα στο περιβάλλον.

• Θερμοκρασιακή επιβάρυνση: Μια ημέρα με θερμοκρασία αέρα 35°C μετατρέπεται σε επικίνδυνη συνθήκη άνω των 40°C στις τσιμεντοποιημένες περιοχές.

Η φυσική ασπίδα των δέντρων και τα οφέλη τους

Η φύτευση δέντρων περιορίζει την ηλιακή ακτινοβολία προς τις επιφάνειες απορρόφησης και προστατεύει άμεσα το ανθρώπινο σώμα.

• Μείωση θερμότητας: Η σκιά των δέντρων μειώνει τη θερμότητα που απορροφούν οι πεζοί έως και κατά 18°C.

• Εξατμιστική ψύξη: Κατά τη φωτοσύνθεση, τα υγιή δέντρα απελευθερώνουν νερό από τα φύλλα τους. Η εξάτμιση του νερού απορροφά θερμότητα και δροσίζει την ατμόσφαιρα, εφόσον υπάρχει επαρκής ενυδάτωση των ριζών.

• Διαφορά μικροκλίματος: Μελέτη του Create Streets Foundation στο Λονδίνο έδειξε ότι εκτεθειμένο πλακόστρωτο έφτασε τους 55°C, ενώ παρακείμενη σκιασμένη περιοχή κυμαινόταν μεταξύ 25°C και 30°C.

Για να είναι αποτελεσματική η δροσιά, απαιτείται πυκνή δενδροκάλυψη 30%-40% σε ακτίνα 60 μέτρων από τα κτίρια. Μεμονωμένα δέντρα ή πάρκα σε απόσταση άνω των 800 μέτρων δεν αποτρέπουν τις τοπικές θερμικές νησίδες.

Οι επιπτώσεις της παρατεταμένης ζέστης στην υγεία

Όταν η θερμοκρασία του αέρα ξεπερνά τους 35°C, ο θερμορυθμιστικός μηχανισμός του σώματος καταπονείται, αυξάνοντας την καρδιαγγειακή επιβάρυνση και τον κίνδυνο αφυδάτωσης ή θερμοπληξίας.

Η παραμονή της θερμοκρασίας στους 24°C ή υψηλότερα κατά τη διάρκεια της νύχτας εμποδίζει τη φυσική αποκατάσταση του οργανισμού και υποβαθμίζει την ποιότητα του ύπνου. Η συσσώρευση αυτής της καταπόνησης προκαλεί σημαντικό σωματικό και γνωστικό έλλειμμα. Για τον λόγο αυτό, η αύξηση της θερμοκρασίας από τους 33°C στους 37°C ή από τους 35°C στους 41°C λόγω θερμικών νησίδων οδηγεί σε κατακόρυφη αύξηση των εισαγωγών στα νοσοκομεία.

Επιτυχημένα παραδείγματα αστικών παρεμβάσεων

Η επιλογή ανθεκτικών ειδών δέντρων στις νέες κλιματικές συνθήκες αποτελεί αναγκαιότητα για τις πόλεις.

• Μεντεγίν (Κολομβία): Με τη φύτευση 12.500 δέντρων και εκατομμυρίων φυτών για τη δημιουργία πράσινων διαδρομών, η θερμοκρασία μειώθηκε κατά 4,5°C σε συγκεκριμένες ζώνες και κατά 2°C συνολικά στην πόλη.

• Λονδίνο: Εφαρμογή του σχεδίου Heat Ready London για την ενίσχυση του αστικού πρασίνου.

• Παρίσι: Δημιουργία πεζοδρομημένων ζωνών γύρω από σχολεία (προγράμματα school streets) με νέες φυτεύσεις. Οι δρόμοι αυτοί καταγράφουν 5°C χαμηλότερη θερμοκρασία σε σύγκριση με δρόμους υψηλής κυκλοφορίας.