Αντιμέτωποι με ένα σύνθετο και πολυεπίπεδο πολιτικό πρόβλημα βρίσκονται ξαφνικά ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και οι επιτελείς του Μαξίμου, καθώς η νέα δικογραφία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ πυροδοτεί σενάρια ραγδαίων πολιτικών εξελίξεων.
Για δεύτερη φορά μέσα σε λίγους μήνες το κυβερνών κόμμα βρίσκεται εν μέσω σκανδάλου, όπου εμπλέκονται 18 στελέχη του της ανώτερης-ανώτατης κομματικής κλίμακας, συμπεριλαμβανομένων υπουργών, υφυπουργών και 11 εν ενεργεία βουλευτών. Η κατηγορία περί διασπάθισης κοινοτικών κονδυλίων με εμπλοκή και "διαμεσολαβήσεις" κομματικών στελεχών και κυβερνητικών αξιωματούχων διατυπώνεται με τη "σφραγίδα" της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και δεν μπορεί να υποβαθμιστεί.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη επιβαρυμένο πολιτικό περιβάλλον: Η δίκη για την τραγωδία των Τεμπών βρίσκεται σε εξέλιξη, το σκάνδαλο των υποκλοπών επανέρχεται στο προσκήνιο, ενώ η ακρίβεια - ενισχυμένη από τις γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή– αναζωπυρώνει την κοινωνική πίεση.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί μια κρίση που δεν είναι απομονωμένη, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη εικόνα φθοράς.
Κάλυψη-στήριξη και συγκάλυψη;
Το πρώτο κρίσιμο μέτωπο αφορά τη στάση της απέναντι στη δικογραφία. Η αρχική γραμμή άμυνας προβλέπει αξιολόγηση κάθε περίπτωσης ξεχωριστά. Αυτό σημαίνει διαχωρισμό μεταξύ απλής εμπλοκής σε συνομιλίες και ενεργής συμμετοχής σε παράνομες πράξεις, με τελικό αποτέλεσμα την υποβάθμιση των κατηγοριών.
Ομως το δίλημμα παραμένει: Θα επιχειρηθεί πάλι να δοθεί κοινοβουλευτική κάλυψη σε εμπλεκόμενους, όπως έγινε με τους εμπλεκόμενους σε προηγούμενες δικογραφίες για την υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ, ή θα υιοθετηθεί πιο αυστηρή στάση;
Η πρώτη επιλογή ενέχει τον κίνδυνο να ενισχυθούν οι κατηγορίες περί συγκάλυψης. Η δεύτερη ανοίγει τον δρόμο για σοβαρές εσωτερικές αναταράξεις στην κυβέρνηση και στη ΝΔ..
Διαγραφές βουλευτών, ψαλίδισμα της πλειοψηφίας
Καθοριστικό είναι και το ζήτημα της άρσης ασυλίας των 11 βουλευτών. Αν και θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι η κυβέρνηση θα συναινέσει - τουλάχιστον για τους περισσότερους, παραμένει ανοιχτό αν θα υπάρξει διαφοροποίηση ανάλογα με τα στοιχεία της δικογραφίας. Σε κάθε περίπτωση, η συσσώρευση τόσων ελεγχόμενων προσώπων δημιουργεί ένα βαρύ πολιτικό φορτίο για την κυβερνητική πλειοψηφία.
Εδώ ανακύπτει το πιο κρίσιμο ίσως δίλημμα για τον πρωθυπουργό: Οι ενδεχόμενες διαγραφές. Εάν προκύψουν σαφείς ενδείξεις εμπλοκής σε αξιόποινες πράξεις, δεν μπορεί να αποκλειστεί η απομάκρυνση/διαγραφή βουλευτών από την Κοινοβουλευτική Ομάδα.
Μια τέτοια κίνηση θα ενίσχυε το μήνυμα πολιτικής κάθαρσης. Ταυτόχρονα όμως θα έθετε σε δοκιμασία την αριθμητική της κυβερνητικής πλειοψηφίας των 156 εδρών.
Η απώλεια ακόμη και λίγων βουλευτών θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει το κοινοβουλευτικό οικοδόμημα, μετατρέποντας μια υπόθεση διαφθοράς σε ζήτημα κυβερνητικής επιβίωσης.
Ανασχηματισμός-restart και εκλογές
Παράλληλα, σχεδόν αναπόφευκτο εμφανίζεται το ενδεχόμενο ανασχηματισμού. Η παρουσία εν ενεργεία υπουργών στη δικογραφία καθιστά δύσκολη την παραμονή τους στις θέσεις τους, ακόμη και αν οι πράξεις για τις οποίες ελέγχονται ανάγονται σε προηγούμενη περίοδο. Ένας ανασχηματισμός μπορεί να λειτουργήσει ως κίνηση εκτόνωσης και επανεκκίνησης, ή να στείλει άλλα μηνύματα προς το εκλογικό σώμα - όχι ευνοϊκά για το κυβερνών κόμμα.
Εν πάση περιπτώσει το εύρος και ο χαρακτήρας αυτής της "αναδόμησης του κυβερνητικού σχήματος θα είναι ένα ακόμη δίλημμα: Θα περιοριστεί σε αντικαταστάσεις των εμπλεκόμενων, ή θα εξελιχθεί σε ευρύτερη πολιτική αναδιάταξη με χαρακτηριστικά «restart»;
Στο παρασκήνιο, διαμορφώνεται και ένα πιο μακροπρόθεσμο σενάριο «ξεκαθαρίσματος». Η υπόθεση δίνει τη δυνατότητα στο Μέγαρο Μαξίμου να αναδιαμορφώσει εσωκομματικές ισορροπίες, απομακρύνοντας στελέχη που συνδέονται με την «παλιά Νέα Δημοκρατία» και σηματοδοτώντας ανανέωση.
Αυτό μπορεί να γίνει ενδεχομένως και μέσω αποκλεισμού εμπλεκομένων από τις επόμενες εκλογικές λίστες. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Π. Μαρινάκης έχει ήδη προαναγγείλει ότι όποιοι εμπλέκονται σε αξιόποινες συνομιλίες δεν θα είναι υποψήφιοι στις επόμενες εκλογές. Ομως, και αυτή η στρατηγική δεν είναι χωρίς κόστος, καθώς μπορεί να εντείνει εσωτερικές αντιδράσεις.
Πιό μακριά οι κάλπες
Οσον αφορά τα σενάρια πρόωρων εκλογών που έχουν επανέλθει με αφορμή τη νέα δικογραφία, κυβερνητικές πηγές τονίζουν ότι οι εξελίξεις με τον ΟΠΕΚΕΠΕ μάλλον απομακρύνουν παρά ενισχύουν την πιθανότητα προσφυγής στις κάλπες τους αμέσως προσεχείς μήνες.
Οπως επισημαίνουν, δεν υπάρχει περίπτωση η κυβέρνηση να πάει σε εκλογές εν μέσω μια ενδοκυβερνητικής κρίσης. Αυτό «θα έδειχνε πανικό, ομολογία ενοχής και ηττοπάθεια». Τονίζουν επίσης ότι ο κ. Μητσοτάκης και οι στενοί συνεργάτες του θεωρούν ότι η εμπλοκή στο σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ αφορά τους εμπλεκόμενους ως πρόσωπα και όχι την κυβέρνηση, που δεν είχε καμία ανάμειξη.
Οι κρίσιμες επιλογές
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης βρίσκεται λοιπόν μπροστά σε ένα σύνθετο πλέγμα αποφάσεων:
- Να επιλέξει μεταξύ πολιτικού κόστους και θεσμικής αξιοπιστίας;
- Να προτάξει κομματικές-κυβερνητικές σκοπιμότητες και να ισορροπήσει ανάμεσα στη διατήρηση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και στην ανάγκη για σαφή μηνύματα λογοδοσίας;
- Να κινηθεί με περιορισμένες παρεμβάσεις ή να επιχειρήσει ριζική αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού εντός της κυβέρνησης και του κόμματος;
Οι επιλογές του θα καθορίσουν όχι μόνο την εξέλιξη της συγκεκριμένης κρίσης, αλλά και τη συνολική πολιτική αντοχή της κυβέρνησης στο επόμενο διάστημα.
