Οι αγροτικές κινητοποιήσεις φέρνουν πάλι στο προσκήνιο της δημοσιότητας τα μεγάλα προβλήματα του πρωτογενούς τομέα, τα οποία είναι πρωτίστως διαρθρωτικού χαρακτήρα και δεν αντιμετωπίζονται με αποσπασματικά μέτρα, αλλά απαιτούν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και αλλαγή μοντέλων.
Οι αγρότες μπορεί να εξασφαλίσουν τώρα κάποιες επιδοτήσεις, επιστροφές ΕΦΚ, οικονομικές ενισχύσεις κλπ, αλλά την επόμενη ή τη μεθεπόμενη χρονιά θα βρίσκονται πάλι στα μπλόκα με παρόμοια αιτήματα.
Τα στοιχεία της Eurostat και της Κομισιόν δείχνουν ότι η παραγωγή του πρωτογενούς τομέα στην Ελλάδα συρρικνώνεται χρόνο με το χρόνο, η παραγωγικότητα πέφτει, τα αγροτικά εισοδήματα μειώνονται. Η παραγωγή δεν βγάζει κέρδος αρκετό για να συντηρηθούν τα νοικοκυριά και παράλληλα να γίνουν επενδύσεις εκσυγχρονισμού, να αποκτηθεί μηχανολογικός εξοπλισμός που αυξάνει την παραγωγικότητα και βελτιώνει την ανταγωνιστικότητα.
Οι συγκρίσεις με ΕΕ
Τα τελευταία τρία χρόνια η αγροτική οικονομία στην Ελλάδα κινείται σε τροχιά συρρίκνωσης, την ώρα που στην Ευρωπαϊκή Ένωση η πρωτογενής παραγωγή και το εισόδημα των αγροτών διατηρούν θετικό, έστω και χαμηλό, ρυθμό μεταβολής, παρά τις έντονες αναταράξεις από τον πληθωρισμό, την ενεργειακή κρίση και την κλιματική αστάθεια.
Στο επίπεδο της συνολικής αξίας της αγροτικής παραγωγής, η εικόνα είναι ενδεικτική.
- Στην ΕΕ, μετά το ιστορικά υψηλό του 2022, η αξία της παραγωγής υποχώρησε οριακά το 2023 και το 2024, παραμένοντας ωστόσο πάνω από τα 530 δισ. ευρώ.
Η διόρθωση αυτή αποδίδεται κυρίως στη σταθεροποίηση των τιμών και όχι σε μείωση του όγκου παραγωγής. Γεγονός που δείχνει ότι ο ευρωπαϊκός αγροτικός τομέας διατηρεί αντοχές και παραγωγική βάση.
- Αντίθετα, στην Ελλάδα η αξία της αγροτικής παραγωγής ακολουθεί σαφώς πτωτική πορεία. Το 2023 διαμορφώθηκε κοντά στα 13 δισ. ευρώ, μειωμένη σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Στην πραγματικότητα η πτώση ήταν πολύ εντονότερη, καθώς οι απώλειες από ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι εκτεταμένες πλημμύρες, συνδυάστηκαν με αυξημένο κόστος παραγωγής.
Η εξέλιξη των εισοδημάτων
Η απόκλιση γίνεται είναι εντονότερη όσον αφορά το αγροτικό εισόδημα.
- Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, το πραγματικό εισόδημα ανά μονάδα εργασίας –ο βασικός δείκτης που χρησιμοποιεί η Eurostat– εμφανίζει οριακή αύξηση την τελευταία διετία, μετά τη διόρθωση του 2023.
Η βελτίωση αυτή δεν είναι θεαματική. Δείχνει όμως ότι συνολικά ο ευρωπαϊκός αγροτικός τομέας καταφέρνει να αντισταθμίζει μέρος των πιέσεων μέσω υψηλότερης παραγωγικότητας, καλύτερης οργάνωσης και σταθερής στήριξης από την Κοινή Αγροτική Πολιτική.
- Αντίθετα στην Ελλάδα, το αγροτικό εισόδημα βρίσκεται υπό διαρκή πίεση. Οι μειώσεις στην παραγωγή δεν αντισταθμίζονται επαρκώς από τις τιμές ή τις επιδοτήσεις, ενώ το κόστος ενέργειας, εφοδίων και μεταφορών περιορίζει τα περιθώρια κέρδους.
Το αποτέλεσμα είναι ότι το εισόδημα των αγροτών συρρικνώνεται ταχύτερα από τη μείωση της απασχόλησης στον τομέα, γεγονός που υποδηλώνει απώλεια οικονομικής βιωσιμότητας για ένα μεγάλο μέρος των εκμεταλλεύσεων.
Χαμηλή παραγωγικότητα
Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται καθαρά και στους δείκτες παραγωγικότητας:
- Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η παραγωγικότητα της αγροτικής εργασίας παρουσιάζει ανοδική τάση, καθώς η σταδιακή μείωση του εργατικού δυναμικού συνοδεύεται από συγκέντρωση της παραγωγής, τεχνολογικές επενδύσεις και καλύτερη αξιοποίηση των πόρων.
- Στην Ελλάδα η παραγωγικότητα κινείται αντίστροφα. Η μείωση της παραγωγής, η μικρή κλίμακα των εκμεταλλεύσεων και η περιορισμένη διείσδυση νέων τεχνολογιών οδηγούν σε χαμηλότερη απόδοση ανά εργαζόμενο, επιδεινώνοντας περαιτέρω το εισοδηματικό πρόβλημα.
Συνολικά, η σύγκριση με την ΕΕ αναδεικνύει μια ανησυχητική απόκλιση: Ενώ ο ευρωπαϊκός αγροτικός τομέας καταφέρνει να προσαρμόζεται και να διατηρεί θετικό πρόσημο σε παραγωγή, εισόδημα και παραγωγικότητα –έστω με αργούς ρυθμούς– η ελληνική γεωργία εμφανίζει χαρακτηριστικά διαρθρωτικής υποχώρησης.
Η εξέλιξη αυτή δεν συνδέεται μόνο με συγκυριακούς παράγοντες, αλλά και με χρόνιες αδυναμίες. Αν αυτές δεν αντιμετωπιστούν, η τάση συρρίκνωσης του αγροτικού εισοδήματος θα παγιωθεί και το χάσμα με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο θα διευρυνθεί.
Εν τοιαύτη περιπτώσει κοινωνική ειρήνη δεν πρόκειται να υπάρξει και τα μπλόκα στους οδικούς άξονες θα είναι η πιό ήπια μορφή αντιδράσεων...
