Οι σύγχρονοι πόλεμοι δεν διεξάγονται αποκλειστικά στα πεδία των μαχών, αλλά αποτυπώνονται άμεσα στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, στις τιμές των καυσίμων και στο κόστος ζωής στα ράφια των καταστημάτων. Με αυτόν τον χαρακτηριστικό τρόπο περιγράφει ο υπουργός Επικρατείας, Άκης Σκέρτσος, σε άρθρο του στο «Liberal», τις πραγματικές διαστάσεις που προσλαμβάνει η κρίση στον Κόλπο και ο αντίκτυπός της στην καθημερινότητα των πολιτών.
Το μέγεθος της παγκόσμιας ενεργειακής διαταραχής
Για να θωρακιστεί το «κοινό μας σπίτι» απέναντι στον συνεχιζόμενο ενεργειακό πόλεμο, απαιτείται η ακριβής κατανόηση του μεγέθους της κρίσης. Βάσει των στοιχείων του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, πρόκειται για την πιο οξεία διαταραχή προσφοράς στην ιστορία των παγκόσμιων αγορών πετρελαίου:
-
Μόνο κατά τη διάρκεια του Αυγούστου, από τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου έλειψαν πάνω από 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 10% της παγκόσμιας προπολεμικής παραγωγής.
-
Στον τομέα του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), οι εξαγωγές από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατέγραψαν πτώση 35 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων στο διάστημα Μαρτίου-Ιουνίου σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, στερώντας από τις αγορές περίπου 287 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ημερησίως (περίπου 18% της παγκόσμιας παραγωγής).
Οι τιμές αντικατοπτρίζουν αυτό το ισχυρό σοκ. Στις αρχές Σεπτεμβρίου, το Brent κινείτο περίπου 45% υψηλότερα από τα προπολεμικά επίπεδα, ενώ οι χονδρικές τιμές ντίζελ στις ΗΠΑ εκτοξεύθηκαν κατά 94%.
Στην Ευρώπη, η τιμή του φυσικού αερίου εκτινάχθηκε στα τέλη Ιουλίου κοντά στα 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα (από 31 ευρώ προπολεμικά), υποχωρώντας οριακά στα 53 ευρώ στις αρχές Αυγούστου, παραμένοντας ωστόσο 70% πάνω από τα αρχικά επίπεδα, με το κόστος να διαχέεται σε ολόκληρο το φάσμα της οικονομίας.
Το ιστορικό δίδαγμα της δεκαετίας του '70 και η αβεβαιότητα
Ανατρέχοντας στα διδάγματα της ιστορίας, ο κ. Σκέρτσος θυμίζει την ενεργειακή κρίση της δεκαετίας του '70, η οποία καταδεικνύει ότι τέτοιες αναταράξεις ενδέχεται να διαρκέσουν πολύ περισσότερο από τις αρχικές εκτιμήσεις. Ενώ το πετρελαϊκό εμπάργκο του 1973 διήρκεσε λίγους μήνες, ο κύκλος των ανατιμήσεων έκλεισε οριστικά μόλις το 1986, υπερβαίνοντας τη δεκαετία.
Συνεπώς, δεν αποκλείεται η σημερινή συγκυρία να αποτελεί το δεύτερο και βαρύτερο επεισόδιο ενός ευρύτερου κύκλου που πυροδοτήθηκε με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Παρότι η ακριβής διάρκεια του κύκλου παραμένει άγνωστη, ο υπουργός χαρακτηρίζει ανεύθυνο τον σχεδιασμό πολιτικών στήριξης με την ψευδαίσθηση ότι η κρίση θα λήξει σύντομα, καθώς η εξέλιξή της εξαρτάται από τη διάρκεια των συγκρούσεων, την αποκατάσταση των ροών και την ποιότητα των κυβερνητικών αποφάσεων.
Δημοσιονομική υπευθυνότητα και η θέση της Ελλάδας
Σε αυτό το περιβάλλον, οι δημοσιονομικές εφεδρείες της χώρας αποκτούν καθοριστική σημασία: αφενός για τη στοχευμένη στήριξη των ευάλωτων, αφετέρου για τη διατήρηση της δυνατότητας παρέμβασης σε περίπτωση παράτασης ή νέων σοκ. Σήμερα, η Ελλάδα διαθέτει ισχυρότερες αντοχές χάρη στην ασκούμενη δημοσιονομική πειθαρχία και την αναπτυξιακή δυναμική. Ενδεικτικό της αξιοπιστίας είναι ότι στις 2 Οκτωβρίου η απόδοση του ελληνικού δεκαετούς ομολόγου υποχώρησε χαμηλότερα από τις αντίστοιχες της Γαλλίας, της Ιταλίας, των ΗΠΑ και της Βρετανίας, περιορίζοντας το κόστος χρηματοδότησης.
Ασκώντας κριτική στις προτάσεις της αντιπολίτευσης για οριζόντιες και μόνιμες μειώσεις φόρων, ο κ. Σκέρτσος τονίζει ότι οποιαδήποτε τέτοια εισήγηση οφείλει να συνοδεύεται από σαφή τεκμηρίωση για το κόστος, τη χρηματοδότηση και τη βιωσιμότητά της σε βάθος χρόνου. Υπογραμμίζει δε ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις μόλις 5 χώρες της ΕΕ που κατορθώνουν να συνδυάζουν αυξήσεις μισθών και ελαφρύνσεις, την ώρα που άλλα κράτη-μέλη –όπως η Γαλλία– αναγκάζονται να καταφύγουν σε περικοπές και νέες φορολογικές επιβαρύνσεις.
Κλείνοντας, ο υπουργός προειδοποιεί ότι η χώρα δεν είναι απομονωμένη από το διεθνές περιβάλλον και πως οι εσφαλμένες επιλογές μπορούν να γκρεμίσουν τις αμυντικές γραμμές που χτίστηκαν με κόπο, επιβεβαιώνοντας το κεντρικό δίδαγμα: στήριξη των εισοδημάτων με ταυτόχρονη διατήρηση της μακροχρόνιας αντοχής της οικονομίας.
