Σε κρίσιμη φάση εισέρχεται ο σχεδιασμός της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας, με τις συνεδριάσεις του Eurogroup και του ECOFIN στις 9 και 10 Νοεμβρίου να αποτελούν σημαντικό σταθμό στις προσπάθειες της Αθήνας να εξασφαλίσει μεγαλύτερα περιθώρια δημοσιονομικής ευελιξίας.
Στο τραπέζι βρίσκεται η διεύρυνση των μέτρων στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, με την κυβέρνηση να εξετάζει ακόμη και την επέκταση των παρεμβάσεων στο ηλεκτρικό ρεύμα και το φυσικό αέριο, εφόσον οι διεθνείς συνθήκες και οι δημοσιονομικές δυνατότητες το επιτρέψουν.
Το ζητούμενο για την Αθήνα είναι να εξασφαλίσει μεγαλύτερο χώρο για παρεμβάσεις, χωρίς να τεθεί υπό αμφισβήτηση η δημοσιονομική αξιοπιστία της χώρας και χωρίς να προκληθούν αντιδράσεις από τις ευρωπαϊκές αρχές και τις αγορές ομολόγων. Η προσπάθεια αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η ενεργειακή κρίση εξελίσσεται σε ένα περιβάλλον έντονης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, με τις πολεμικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία να επηρεάζουν άμεσα τις διεθνείς τιμές ενέργειας.
Το ελληνικό αίτημα για δημοσιονομική ευελιξία
Στις Βρυξέλλες, η ελληνική πλευρά επιδιώκει ειδική εξαίρεση και ελαστικότερη ερμηνεία των δημοσιονομικών κανόνων, προκειμένου να μπορέσει να προχωρήσει σε πρόσθετα μέτρα στήριξης. Η επιχειρηματολογία της Αθήνας στηρίζεται στα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, αλλά και στο γεγονός ότι έχει ήδη εξασφαλιστεί ευελιξία μέσω της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής.
Στόχος είναι να δημιουργηθεί πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος, ώστε να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της ακρίβειας σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, χωρίς να εκπέμπεται προς τις αγορές μήνυμα χαλάρωσης της δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις δεν αναμένονται εύκολες. Τουλάχιστον 11 κράτη-μέλη βρίσκονται αντιμέτωπα με πιέσεις και συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον περιορισμό των υπερβολικών ελλειμμάτων τους. Το συγκεκριμένο περιβάλλον περιορίζει τα περιθώρια για γενικευμένη χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων και δυσκολεύει την προώθηση ειδικών αιτημάτων.
Παράλληλα, η πορεία των διεθνών αγορών θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα. Οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν κατά 8% το πρώτο 24ωρο μετά τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, ενώ η ισοτιμία του δολαρίου αποτελεί επίσης κρίσιμη μεταβλητή, καθώς οι διεθνείς τιμές των ενεργειακών προϊόντων αποτιμώνται στο αμερικανικό νόμισμα.
Ο παράγοντας Τραμπ και οι δύο πολεμικές εστίες
Σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραματίζει και το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ. Η αλλαγή των πολιτικών ισορροπιών στο Κογκρέσο δημιουργεί νέα δεδομένα για την αμερικανική εξωτερική πολιτική και τη δυνατότητα της κυβέρνησης Τραμπ να συνεχίσει τη χρηματοδότηση των πολεμικών επιχειρήσεων.
Το ενδεχόμενο αποκλιμάκωσης είτε στο μέτωπο του Ιράν είτε στην Ουκρανία θα μπορούσε να μεταβάλει ουσιαστικά τις ισορροπίες στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Μια τέτοια εξέλιξη θα επηρέαζε τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, δημιουργώντας διαφορετικές προϋποθέσεις για τον σχεδιασμό των κυβερνήσεων.
Για την ελληνική οικονομία, η εξέλιξη αυτή έχει άμεση σημασία, καθώς η διάρκεια και η ένταση της ενεργειακής κρίσης θα καθορίσουν το πραγματικό κόστος των παρεμβάσεων που ενδέχεται να απαιτηθούν τους επόμενους μήνες.
Το χρονοδιάγραμμα των παρεμβάσεων μέχρι τον Δεκέμβριο
Η κυβέρνηση έχει διαμορφώσει έναν σχεδιασμό με ορίζοντα περίπου δεκαπενθημέρου, προκειμένου να επανεκτιμά τα δεδομένα και να προσαρμόζει ανάλογα τις παρεμβάσεις στις τιμές των καυσίμων.
Οι επιδοτήσεις στα καύσιμα έχουν παραταθεί έως τις 15 Νοεμβρίου, ενώ οι επόμενες αποφάσεις για τη συνέχισή τους αναμένεται να ανακοινωθούν στις 30 Νοεμβρίου.
Την ίδια ημέρα, περισσότερα από 2 εκατομμύρια νοικοκυριά αναμένεται να μοιραστούν πάνω από 800 εκατ. ευρώ μέσω της επιστροφής ενοικίου και της έκτακτης οικονομικής ενίσχυσης των 400 ευρώ για τους συνταξιούχους. Παράλληλα, τις επόμενες ημέρες θα ξεκινήσει η καταβολή των αυξημένων κατά 30% επιδομάτων θέρμανσης, τα οποία αφορούν περίπου 1 εκατομμύριο νοικοκυριά.
Οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις αποτελούν μέρος του σχεδιασμού για την αντιμετώπιση των αυξημένων πιέσεων στο διαθέσιμο εισόδημα. Ωστόσο, η κυβέρνηση θα πρέπει να αποφασίσει εάν θα απαιτηθούν πρόσθετα μέτρα, ιδίως για το ηλεκτρικό ρεύμα και το φυσικό αέριο.
Το φυσικό αέριο στο επίκεντρο των ανησυχιών
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πορεία της ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου. Στα τέλη Οκτωβρίου, η τιμή του καυσίμου έφτασε για πρώτη φορά μετά το 2022 τα 110 ευρώ ανά μεγαβατώρα, καταγράφοντας αύξηση 200% σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα.
Η απότομη άνοδος των τιμών του φυσικού αερίου μεταφέρθηκε στις χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, δημιουργώντας νέες πιέσεις στο κόστος προμήθειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Μέρος της επιβάρυνσης δεν έχει ακόμη περάσει πλήρως στους τελικούς λογαριασμούς, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων αυξήσεων στα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος του Δεκεμβρίου.
Η εξέλιξη αυτή καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για έγκαιρες αποφάσεις, καθώς μια παρατεταμένη ενεργειακή αναταραχή θα μπορούσε να ενισχύσει τις πληθωριστικές πιέσεις και να επιβαρύνει περαιτέρω το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων.
Το βλέμμα και στη Σύνοδο Κορυφής της 13ης Νοεμβρίου
Επόμενος σταθμός για την ελληνική κυβέρνηση είναι η Σύνοδος των Ευρωπαίων ηγετών στις 13 Νοεμβρίου, όπου ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να επιδιώξει την προώθηση των ελληνικών θέσεων. Ωστόσο, στην ατζέντα της Συνόδου αναμένεται να κυριαρχήσει η συζήτηση για τους πόρους και τους φόρους που θα χρηματοδοτήσουν τον νέο πολυετή ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Το ουσιαστικό πεδίο των αποφάσεων μεταφέρεται πλέον προς τον Δεκέμβριο. Από τη Σύνοδο της 13ης Νοεμβρίου έως την επόμενη Σύνοδο Κορυφής στις 17 Δεκεμβρίου θα έχουν διαμορφωθεί περισσότερα δεδομένα για την πορεία των αγορών, τις ενεργειακές τιμές και τις δημοσιονομικές δυνατότητες των κρατών-μελών.
Για την Αθήνα, το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν θα χρειαστεί να επεκτείνει τις παρεμβάσεις πέρα από τα καύσιμα και τη θέρμανση, καλύπτοντας και το ηλεκτρικό ρεύμα ή το φυσικό αέριο. Η απάντηση θα εξαρτηθεί από τον συνδυασμό των διεθνών ενεργειακών τιμών, των γεωπολιτικών εξελίξεων, της στάσης των ευρωπαϊκών θεσμών και των αντοχών του κρατικού προϋπολογισμού.
