Η μεγάλη ανισορροπία ανάμεσα στην προσφορά και στην ζήτηση στην αγορά ακινήτων, αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες για την εκτόξευση των ενοικίων και των τιμών πώλησης των σπιτιών στη χώρα μας. Αυτό επισημαίνει και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, όπως άλλωστε έχουν κάνει και άλλοι εγχώριοι-διεθνείς φορείς, τονίζοντας την επιτακτική ανάγκη να εισέλθουν στην αγορά ακινήτων πολλά κλειστά ακίνητα, που θα ενισχύσουν τον τομέα της προσφοράς και θα προσφέρουν σημαντικές λύσεις στο πρόβλημα της στεγαστικής κρίσης.
Το ΔΝΤ τάσσεται ανοικτά υπέρ της υιοθέτησης ισχυρών και στοχευμένων αντικινήτρων προς τους ιδιοκτήτες των ακινήτων, προκειμένου να ανοίξουν τα ακίνητα και να τα διαθέσουν στην αγορά. Το Ταμείο προτείνει την επιβολή φόρων στα κλειστά ακίνητα με έμφαση σε περιοχές υψηλής ζήτησης.
Χαρακτηριστικά αναφέρει στην πρόσφατή έκθεσή του ότι, στην έκθεση « οι προσπάθειες αξιοποίησης των υφιστάμενων κατοικιών, θα μπορούσαν να συνδυαστούν με στοχευμένα αντικίνητρα για την παρατεταμένη ύπαρξη κενών ακινήτων (π.χ. πρόσθετοι φόροι στα κλειστά ακίνητα – vacancy surtaxes ) σε περιοχές υψηλής ζήτησης, καθώς και με αποφασιστικές ενέργειες για τη μείωση των εμποδίων στην κινητικότητα στον τομέα της στέγασης (π.χ. αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο, ταχεία τακτοποίηση σε περιπτώσεις δικαστικών διαφορών ή ζητημάτων συμμόρφωσης».
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο επισημαίνει πως οι ανισορροπίες στην αγορά κατοικίας προκύπτουν επίσης από προκλήσεις στην κατανομή της στέγασης και όχι από τυπικές ελλείψεις, καθώς σημαντικό ποσοστό του στεγαστικού αποθέματος (περίπου 35%) δεν χρησιμοποιείται ως κύρια κατοικία.
Πολλά κενά ακίνητα παραμένουν εκτός αγοράς για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς ανακαίνιση, κυρίως λόγω περιορισμένης ρευστότητας των ιδιοκτητών και υψηλού κόστους ανακαίνισης, καθώς και λόγω κατακερματισμένης ιδιοκτησίας και ζητημάτων πολεοδομικής συμμόρφωσης.
Οι ανισορροπίες στην αγορά κατοικίας , σημειώνει το Ταμείο, εντείνονται από τις αναντιστοιχίες προσφοράς και ζήτησης ως προς το μέγεθος, την ποιότητα και την τοποθεσία των κατοικιών, ιδιαίτερα σε περιοχές που επηρεάζονται από τις βραχυχρόνιες μισθώσεις και τις δημογραφικές πιέσεις (π.χ. αυξημένη εσωτερική μετανάστευση, μεγαλύτερο ποσοστό μονοπρόσωπων νοικοκυριών και φοιτητών).
Η αξιολόγηση των μέτρων που έχουν ληφθεί για τη στεγαστική κρίση
Το ΔΝΤ κάνει εκτενή αναφορά στα μέτρα που έχει εφαρμόσει η κυβέρνηση για τη αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, όπως η επιστροφή ενοικίου και τα επιδοτούμενα στεγαστικά δάνεια και νέους αγοραστές (Σπίτι Ι, Σπίτι ΙΙ). Σημειώνει χαρακτηριστικά πως αν και τέτοιες παρεμβάσεις παρέχουν προσωρινή ανακούφιση, ο αντίκτυπός τους μπορεί να αποδειχθεί βραχύβιος, καθώς οι τιμές και τα ενοίκια προσαρμόζονται, ενώ το κόστος τους ενδέχεται να αυξηθεί με την πάροδο του χρόνου. Τα μέτρα από την πλευρά της ζήτησης, ιδιαίτερα το πρόγραμμα επιστροφής ενοικίου, θα πρέπει να στοχεύουν καλύτερα στις ευάλωτες ομάδες, με σαφή χρονικό ορίζοντα λήξης και μηχανισμούς αξιολόγησης, ώστε να περιορίζεται η δημοσιονομική επιβάρυνση και η μετακύλιση στις τιμές.
Το ΔΝΤ προτείνει στην ελληνική κυβέρνηση, ότι θα πρέπει επίσης να εξετάσουν τη σταδιακή κατάργηση της απαλλαγής από τον ΦΠΑ στις νέες κατασκευές.
