Φρένο στο φαινόμενο των απευθείας αναθέσεων που έχουν εξελιχθεί σε μάστιγα τα τελευταία χρόνια και έχουν προκαλέσει και την αντίδραση της Κομισιόν, και ττις επικρίσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου φιλοδοξεί να βάλει το Υπουργείο Ανάπτυξης.
Με εγκύκλιο που απέστειλε σε περισσότερους από 3.500 δημόσιες υπηρεσίες, και Οργανισμού (ΝΠΔΔ, ΝΠΙΔ, ΟΤΑ κ.λπ.) συστήνει όπως η προσφυγή στη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης πρέπει να γίνεται με «φειδώ», μόνο όταν υφίσταται πραγματική ανάγκη και πάντα υπό το πρίσμα της διαφάνειας και της οικονομικότητας.
Οι απευθείας αναθέσεις αποτελούν έναν από τους βασικούς μοχλούς του πελατειακού κράτους, καθώς οποιαδήποτε δημόσια υπηρεσία μπορεί να αναθέτει «νόμιμα» σε ημετέρους συμβάσεις προμήθειας αγαθών και υπηρεσιών, μέχρι 30.000 ή 60.000 ευρώ, χωρίς διαγωνισμό.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Κεντρικού Ηλεκτρονικού Μητρώου Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ) στο πεντάμηνο Ιανουαρίου Μαΐου 2025 υπογράφηκαν μεταξύ κρατικών φορέων και ιδιωτών προμηθευτών συνολικά 95.610 συμβάσεις, συνολικής αξίας 7,76 δισ. ευρώ. Οι συμβάσεις υπογράφηκαν από 1.570 αναθέτουσες αρχές Κράτος, νοσοκομεία, ΟΤΑ κ.λπ.), με συνολικά 29.849 αναδόχους.
Ωστόσο, από το σύνολο των 95.610 συμβάσεων του πενταμήνου, οι 70.944 ή το 74,2%, δόθηκαν με απευθείας ανάθεση, χωρίς κανένα διαγωνισμό και με συνοπτικές διαδικασίες. Η αξία των συμβάσεων με απευθείας ανάθεση, ανήλθε σε 1,04 δισ. ευρώ, που αντιστοιχεί στο 13,4% του συνόλου των αναθέσεων που έγιναν εντός του πενταμήνου Ιανουαρίου – Μαΐου.
Τα όρια της… διαφθοράς
Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, η απευθείας ανάθεση επιτρέπεται όταν η αξία της σύμβασης δεν υπερβαίνει τα 30.000 ευρώ. Το όριο αυτό διπλασιάζεται στις 60.000 ευρώ για ειδικές κατηγορίες, όπως κοινωνικές υπηρεσίες, συμβάσεις έργου, καθώς και έργα Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) που στοχεύουν στον ψηφιακό εκσυγχρονισμό της Κεντρικής Διοίκησης.
Παράλληλα, στις περισσότερες των περιπτώσεων, ένα έργο ή μια προμήθεια με προϋπολογισμό υψηλότερο των 30.000 ευρώ, για να χωρέσει στις απευθείας αναθέσεις, κόβεται σε κομμάτια έως του ποσού των 30.000 ευρώ και… εξυπηρετούνται περισσότεροι ημέτεροι.
Τι συστήνει το ΥΠΑΝ
Με την εγκύκλιο του υπουργείου Ανάπτυξης καλούνται οι δημόσιοι φορείς να λειτουργούν με βάση τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης. Συγκεκριμένα, οι αναθέτουσες αρχές υποχρεούνται:
- Να προγραμματίζουν εγκαίρως τις ανάγκες τους, αποφεύγοντας τις αποσπασματικές λύσεις.
- Να διενεργούν έρευνα αγοράς πριν από κάθε ανάθεση, ώστε να αποδεικνύεται ότι η δαπάνη είναι εύλογη.
- Να τηρούν πλήρη φάκελο, σύμφωνα με τις επιταγές του νόμου 4412/2016.
«Ο τρόπος υπολογισμού της δαπάνης πρέπει να είναι διαφανής και ελέγξιμος», τονίζεται στην εγκύκλιο, υπογραμμίζοντας ότι η προστασία του δημόσιου χρήματος αποτελεί προτεραιότητα.
Ακόμη, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διαδικασία ανάρτησης των προσκλήσεων στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ). Η αρχή της διαδικασίας σηματοδοτείται από τη δημοσίευση της πρώτης πρόσκλησης προς έναν ή περισσότερους οικονομικούς φορείς.
Ο νόμος επιβάλλει μια υποχρεωτική αναμονή τουλάχιστον πέντε ημερολογιακών ημερών μεταξύ της δημοσίευσης της πρόσκλησης και της απόφασης ανάθεσης. Οποιαδήποτε βιαστική κίνηση πριν την παρέλευση αυτού του διαστήματος καθιστά την ενέργεια παράνομη. Επιπλέον, αν η τελική απόφαση ανάθεσης δεν αναρτηθεί στο ΚΗΜΔΗΣ, η σύμβαση θεωρείται αυτοδικαίως άκυρη.
Η διακριτική ευχέρεια των αρχών να επιλέγουν σε ποιους θα στείλουν πρόσκληση παραμένει, ωστόσο το Υπουργείο ξεκαθαρίζει ότι η επιλογή πρέπει να βασίζεται σε «σαφή και αντικειμενικά κριτήρια». Μάλιστα, προσφορές που υποβάλλονται από οικονομικούς φορείς που δεν έχουν προσκληθεί, δεν λαμβάνονται υπόψη.
