Ριζική ανατροπή στα δεδομένα των ρυθμισμένων οφειλών του νόμου 3869/2010 (Νόμος Κατσέλη) φέρνει η απόφαση του Αρείου Πάγου, δημιουργώντας νέα δεδομένα για τους χιλιάδες δανειολήπτες και για τα business plans των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων (servicers). Εντός της ημέρας αναμένεται να δημοσιευθεί η καθαρογραμμένη απόφαση στην επίσημη ιστοσελίδα του Ανώτατου Δικαστηρίου, σημαίνοντας και τυπικά την έναρξη της εφαρμογής της, η οποία φέρνει στους οφειλέτες μια ελάφρυνση χρέους που θα πλησιάσει το 1 δισ. ευρώ.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η απόφαση του Αρείου Πάγου για τον ορθό τρόπο υπολογισμού των τόκων αναμένεται να προκαλέσει σημαντικούς τριγμούς στα χαρτοφυλάκια του σχεδίου «Ηρακλής» που διαχειρίζονται οι servicers, αν και εκτιμάται ότι το πλήγμα θα απορροφηθεί τελικά χωρίς να ενεργοποιηθούν καταπτώσεις κρατικών εγγυήσεων. Ειδικότερα, εκτιμάται ότι οι απώλειες προσδοκώμενων τόκων από τα ρυθμισμένα δάνεια με τον νόμο Κατσέλη ανέρχονται σε περίπου 940 εκατ. ευρώ.
Το ποσό αυτό αφορά δάνεια τα οποία έχουν ήδη ενταχθεί και ρυθμιστεί με τον Νόμο Κατσέλη και βρίσκονται πλέον εντός των διαφόρων οχημάτων τιτλοποίησης. Η αλλαγή της βάσης υπολογισμού του επιτοκίου στερεί από τα συγκεκριμένα χαρτοφυλάκια σημαντικά ποσά που είχαν αρχικά υπολογισθεί με βάση την πάγια τραπεζική πρακτική του υπολογισμού των τόκων επί του άληκτου κεφαλαίου.
Το σκεπτικό: Πλήρης υιοθέτηση της εισήγησης Αδειλίνη
Η Πλήρης Ολομέλεια του Αρείου Πάγου έκανε ουσιαστικά δεκτή την εμπεριστατωμένη εισήγηση της Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου, Γεωργίας Αδειλίνη (Συνεδρίαση 27/2/2025), η οποία έλυσε τον γόρδιο δεσμό ερμηνεύοντας την ασαφή διατύπωση προηγούμενων αποφάσεων δικαστηρίων χαμηλότερου βαθμού.
Το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάνθηκε ξεκάθαρα επί τριών κρίσιμων ζητημάτων:
-
Η βάση υπολογισμού των τόκων: Το επιτόκιο (όπως θεσπίζεται στο άρθρο 9 παρ. 2 του Ν. 3869/2010 για τη διάσωση της κύριας κατοικίας) πρέπει να υπολογίζεται αποκλειστικά επί της εκάστοτε μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνολικού άληκτου κεφαλαίου της οφειλής. Η μηνιαία δόση αποτελεί την «οροφή» και όχι τη βάση υπολογισμού.
-
Το κοινωνικό πρόσημο έναντι της τραπεζικής πρακτικής: Το δικαστήριο έκρινε ότι ο υπολογισμός επί του συνόλου του κεφαλαίου θα αναιρούσε πλήρως τον σκοπό του νόμου, οδηγώντας σε νέο εγκλωβισμό του δανειολήπτη σε υπέρογκες δόσεις. Η απόφαση υπογραμμίζει πως η ρύθμιση του Ν. Κατσέλη δεν αποτελεί ένα «νέο τραπεζικό προϊόν», αλλά μια διαπλαστική δικαστική παρέμβαση με χαρακτήρα αναγκαστικού δικαίου (δημόσιας τάξης), με πρωταρχικό στόχο την εξασφάλιση επιπέδου αξιοπρεπούς διαβίωσης και την επανένταξη του πολίτη στην οικονομία.
-
Η μεθοδολογία εφαρμογής: Σε περίπτωση κυμαινόμενου επιτοκίου, ο υπολογισμός γίνεται διακριτά για τον κάθε μήνα καταβολής της δόσης, με βάση τα στατιστικά δελτία της ΤτΕ. Σε περίπτωση σταθερού επιτοκίου, ο υπολογισμός γίνεται εξαρχής επί της καθορισθείσας δόσης για όλη τη διάρκεια της ρύθμισης.
Πώς θα επιστραφούν τα «αχρεωστήτως καταβληθέντα»
Η δικαστική δικαίωση γεννά άμεσα το πρακτικό ζήτημα της επιστροφής των χρημάτων που οι δανειολήπτες πλήρωναν επί χρόνια αδικαιολόγητα, λόγω του λανθασμένου υπολογισμού των τόκων από τους πιστωτές.
Οι οφειλέτες δεν θα λάβουν τα χρήματα αυτά σε μετρητά (cash refund). Τα ποσά που χαρακτηρίζονται πλέον ως «αχρεωστήτως καταβληθέντα» θα συμψηφιστούν, αφαιρούμενα απευθείας από το εναπομείναν υπόλοιπο του ρυθμισμένου χρέους τους, μειώνοντας τον χρόνο αποπληρωμής ή το τελικό οφειλόμενο ποσό.
Νομικοί συστήνουν στους δανειολήπτες να μην περιμένουν παθητικά την αναπροσαρμογή από τα συστήματα των servicers. Οι οφειλέτες καλούνται να προβούν άμεσα στους δικούς τους υπολογισμούς—με τη συνδρομή ειδικών—ώστε να προσδιορίσουν το ακριβές ύψος των ποσών που έχουν υπερπληρώσει.
Στη συνέχεια, κρίνεται απολύτως σκόπιμη η αποστολή σχετικού εξωδίκου προς τον servicer. Με την κίνηση αυτή, ο δανειολήπτης κατοχυρώνει εγγράφως την απαίτησή του για συμψηφισμό και διασφαλίζει ότι δεν θα υπάρξουν λογιστικά λάθη, ή αυθαίρετοι επανυπολογισμοί από την πλευρά των εταιρειών διαχείρισης κατά την εφαρμογή της απόφασης του Αρείου Πάγου.
