Οι δημόσιες παρεμβάσεις στελεχών της Νέας Δημοκρατίας το τελευταίο διάστημα δείχνουν ότι στους κόλπους του κυβερνώντος κόμματος αρχίζει να συζητείται - έστω και έμμεσα - ένα θέμα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν πολιτικό ταμπού: Τι θα συμβεί εάν από τις επόμενες εκλογές δεν προκύψει αυτοδύναμη κυβέρνηση και οι συνθήκες επιβάλουν συνεργασίες κομμάτων;
Η σχετική συζήτηση πυροδοτήθηκε αρχικά από δηλώσεις υπουργικών στελεχών όπως ο Αδωνις Γεωργιάδης και εν συνεχεία ο Γιώργος Βλάχος, που άφησαν να εννοηθεί ότι μια μετεκλογική συνεργασία με πολιτικές δυνάμεις που κινούνται στον ίδιο ιδεολογικό χώρο δεν μπορεί να αποκλειστεί εκ προοιμίου.
Παρ' ότι το Μέγαρο Μαξίμου έσπευσε να αποστασιοποιηθεί από αυτές τις τοποθετήσεις, το ζήτημα δεν έκλεισε. Αντίθετα, επανήλθε από άλλα κομματικά στελέχη, τα οποία προχώρησαν ακόμη περισσότερο, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο μιας κυβέρνησης με κορμό τη Νέα Δημοκρατία αλλά διαφορετικό πρωθυπουργό.
Οι διερευνητικές και οι τρεις εντολές
Οι δημοσκοπήσεις των τελευταίων μηνών δεν συνηγορούν σε προβλέψεις για επίτευξη αυτοδυναμίας. Η Νέα Δημοκρατία θα παραμείνει πρώτο κόμμα, αλλά δεν θα έχει κοινοβουλευτική πλειοψηφία για να συγκροτήσει μόνη της κυβέρνηση.
Ακόμη κι αν δεν ξεκινήσει διερευνητικές επαφές για κυβέρνηση συνεργασίας, θα το κάνουν το δεύτερο και το τρίτο κόμμα που θα πάρουν την εντολή από τον ΠτΔ. Με τις ζυμώσεις που θα ακολουθήσουν, θα διαφοροποιηθεί και η στάση της ΝΔ. Αν όχι αμέσως μετά τις πρώτες εκλογές, σίγουρα με τις δεύτερες.
Πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι τα κόμματα που θα μπορούσαν θεωρητικά να συμμετάσχουν σε μια κυβέρνηση συνεργασίας με τη ΝΔ, ενδέχεται να θέσουν πολιτικούς όρους ως προς το πρόσωπο του πρωθυπουργού. Το κατά πόσο θα συμβεί κάτι τέτοιο αποτελεί αντικείμενο πολιτικής εκτίμησης και όχι προεξοφλημένο γεγονός. Ωστόσο η σχετική συζήτηση φαίνεται πλέον να έχει αρχίσει στο εσωτερικό της ΝΔ
Η επόμενη ημέρα και οι εσωκομματικές διεργασίες
Εάν τεθεί ως προαπαιτούμενο συνεργασίας η επιλογή άλλου πρωθυπουργού προκειμένου να καταστεί εφικτός ένας κυβερνητικός συνασπισμός, είναι πιθανό να ενεργοποιηθούν οι διαδικασίες διαδοχής μέσα στο κυβερνών κόμμα.
Σε αυτή την περίπτωση, πρόσωπα με αυξημένο πολιτικό εκτόπισμα και κυβερνητική εμπειρία θα μπορούσαν να βρεθούν στο επίκεντρο των συζητήσεων. Βασικό κριτήριο επιλογής θα είναι ο βθμός αποδοχής τους τόσο στο εσωτερικό της ΝΔ όσο και από πιθανούς κυβερνητικούς εταίρους.
Παράλληλα, θα αναζωπυρωνόταν η εσωκομματική συζήτηση για την επόμενη ημέρα της παράταξης, ακόμη και αν ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρέμενε πρόεδρος του κόμματος.
Εάν μετά τις εκλογές η Νέα Δημοκρατία βρεθεί στη θέση να αναζητήσει κυβέρνηση συνεργασίας, χωρίς να είναι εφικτή η παραμονή του Κυριάκου Μητσοτάκη στην πρωθυπουργία, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ενεργοποιηθούν οι εσωκομματικές διεργασίες για την επόμενη ημέρα. Σε ένα τέτοιο σενάριο, το πρόσωπο που θα προταθεί για το αξίωμα του πρωθυπουργού θα προέρχεται, κατά πάσα πιθανότητα, από το πρώτο κόμμα. Αυτό αυτομάτως θα φέρει στο προσκήνιο τα στελέχη που θεωρούνται πιθανοί διάδοχοι της σημερινής ηγεσίας.
Δένδιας ή Πιερρακάκης;
Πολιτικοί αναλυτές - αλλά και πολλά στελέχη της ΝΔ - εκτιμούν ότι ο Νίκος Δένδιας θα αποτελούσε μια επιλογή με ευρύτερα περιθώρια αποδοχής, τόσο στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας όσο και από πολιτικές δυνάμεις που κινούνται δεξιότερα ή ακόμη και από κόμματα του κεντρώου χώρου, εφόσον αυτά αποφάσιζαν να συμμετάσχουν σε μια κυβέρνηση συνεργασίας.
Αντίθετα, η περίπτωση του Κυριάκου Πιερρακάκη αντιμετωπίζεται ως πιο "σύνθετη" σε σχέση με ενδεχόμενες συνεργασίες, ιδιαίτερα με το ΠΑΣΟΚ. Η πολιτική του διαδρομή και η προέλευσή του από τον χώρο της κεντροαριστεράς θα μπορούσαν να δημιουργήσουν επιπλέον προβληματισμούς στη Χαριλάου Τρικούπη, καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως πολιτικό μήνυμα προς στελέχη του κόμματος που σκέφτονται τη μετακίνησή τους προς τη Νέα Δημοκρατία.
Σε κάθε περίπτωση, εάν η Νέα Δημοκρατία κληθεί να σχηματίσει κυβέρνηση χωρίς τον Κυριάκο Μητσοτάκη στην πρωθυπουργία, η συζήτηση για τη διαδοχή δεν θα περιοριστεί πλέον στις εσωκομματικές ζυμώσεις. Είναι πιθανό να λάβει δημόσια χαρακτηριστικά, με τις ισορροπίες, τις συμμαχίες και τις φιλοδοξίες των κορυφαίων στελεχών να διαμορφώνουν το νέο πολιτικό τοπίο.
Μητσοτάκης επικεφαλής της ΝΔ, αλλά όχι στο Μαξίμου
Ενα άλλο ζήτημα είναι αν μπορεί η ΝΔ να συμμετέχει ως πρώτο κόμμα σε κυβέρνηση συνεργασίας, όπου πρωθυπουργός δεν θα είναι ο αρχηγός της, αλλά κάποιο άλλο στέλεχος του κόμματος,ή άλλο πρόσωπο.
Θεσμικά, ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι απολύτως εφικτό. Το Σύνταγμα δεν επιβάλλει ο πρωθυπουργός να είναι ο αρχηγός του πρώτου κόμματος. Εφόσον υπάρξει πολιτική συμφωνία μεταξύ των κομμάτων που θα σχηματίσουν κοινοβουλευτική πλειοψηφία, μπορεί να επιλεγεί άλλο πρόσωπο για την πρωθυπουργία.
Αυτό το σενάριο θα προϋπέθετε αφενός πολιτική συναίνεση μεταξύ των κομμάτων και αφετέρου εσωκομματική αποδοχή, καθώς θα επηρέαζε τις ισορροπίες στο κυβερνών κόμμα.
Η μη ανάληψη της πρωθυπουργίας δεν συνεπάγεται αυτομάτως αλλαγή στην ηγεσία του κόμματος. Ο πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας θα μπορούσε να παραμένει στη θέση του ώσπου να αποφασίσει ο ίδιος να ανοίξει θέμα διαδοχής, ή ακόμη και να ηγηθεί του κόμματος σε επόμενες εκλογές..
Επομένως, θεωρητικά θα μπορούσε να υπάρξει περίοδος κατά την οποία η ΝΔ θα συμμετέχει στην κυβέρνηση με πρωθυπουργό άλλο στέλεχος, ενώ ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα εξακολουθεί να ηγείται του κόμματος.
Οι πιέσεις για λύση και οι συμμαχίες
Εάν οι πρώτες εκλογές δεν οδηγήσουν σε κυβέρνηση, το πιθανότερο είναι να ακολουθήσει νέα εκλογική αναμέτρηση. Ωστόσο, όσο θααυξάνεται ο αριθμός των άκαρπων εκλογικών αναμετρήσεων, τόσο θα ενισχύεται η πίεση προς τα κόμματα να αναζητήσουν βιώσιμη κυβερνητική λύση.
Σε αυτό το πλαίσιο, δεν αποκλείεται να ενταθούν οι συζητήσεις για συμβιβαστικές επιλογές, είτε ως προς το κυβερνητικό πρόγραμμα, είτε ως προς το πρόσωπο που θα ηγηθεί της κυβέρνησης.
Καθοριστική θα αποδειχθεί η στάση των κομμάτων που θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε έναν κυβερνητικό συνασπισμό. Αν κάποιο κόμμα θέσει όρο να μην είναι πρωθυπουργός ο Κ. Μητσοτάκης, η Νέα Δημοκρατία θα βρεθεί μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: είτε να επιμείνει στην παραμονή του νυν πρωθυπουργού, οδηγώντας ενδεχομένως τη χώρα σε νέα πολιτική αβεβαιότητα, είτε να εξετάσει μια διαφορετική λύση προκειμένου να διατηρήσει τον κυβερνητικό ρόλο της.
Ανεξάρτητα από το αν αυτά τα σενάρια θα επιβεβαιωθούν, το γεγονός ότι στελέχη της ΝΔ τα συζητούν πλέον δημόσια δείχνει πως ένα θέμα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν εκτός πολιτικής ατζέντας, έχει εισέλθει στη δημόσια συζήτηση. Και όσο πλησιάζουν οι εκλογές, θα εντείνονται οι συζητήσεις και η σεναριολογία για το πώς μπορεί να διαμορφωθεί μια κυβέρνηση με κορμό τη Νέα Δημοκρατία αλλά με διαφορετικό πρωθυπουργό .
