Ένα εξαιρετικά σπάνιο κομμάτι του Άρη, ηλικίας 4,1 δισ. ετών, εντοπίστηκε στη Σαχάρα και προσφέρει στους επιστήμονες ένα μοναδικό παράθυρο στην πρώιμη ιστορία του πλανήτη, όταν το νερό υπήρχε σε αφθονία, αλλά είχε ήδη αρχίσει να χάνεται προς το Διάστημα.
Ένα από τα αρχαιότερα δείγματα αρειανού υλικού που έχουν βρεθεί ποτέ στη Γη αποδείχθηκε ότι κρυβόταν μέσα σε κοκκινωπά πετρώματα που εντοπίστηκαν στη Σαχάρα πριν από τέσσερα χρόνια. Πρόκειται για τον μετεωρίτη Teghaza 001, ο οποίος πήρε το όνομά του από έναν εγκαταλελειμμένο οικισμό εξόρυξης αλατιού στο Μάλι, κοντά στην περιοχή όπου βρέθηκαν τα θραύσματά του.
Τα ευρήματα παρουσιάζονται σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Science. Από τους περισσότερους από 400 μετεωρίτες αρειανής προέλευσης που έχουν εντοπιστεί στη Γη, μόλις δύο ακόμη, ο Allan Hills 84001 και ο Northwest Africa 7034, γνωστός ως "Black Beauty", έχουν συγκρίσιμη ηλικία. Η σπανιότητά του καθιστά τον Teghaza 001 ιδιαίτερα σημαντικό για την κατανόηση των πρώτων εκατοντάδων εκατομμυρίων ετών της ιστορίας του Άρη.
Το πέτρωμα διατηρεί ένα ασυνήθιστο μείγμα πυριγενών ορυκτών, τα οποία προσφέρουν στοιχεία τόσο για τον μανδύα όσο και για τον φλοιό του νεαρού πλανήτη. Το εύρημα θεωρείται ακόμα πιο σημαντικό επειδή περιλαμβάνει ζιρκόνια, κρυστάλλους που δεν συναντώνται συνήθως στον συγκεκριμένο τύπο αρειακών μετεωριτών, τους λεγόμενους σέργκοττίτες. Η παρουσία τους ήταν εκείνη που οδήγησε την ερευνητική ομάδα να επανεξετάσει το δείγμα.
Η ηλικία των κρυστάλλων προσδιορίστηκε σε περίπου 4,1 δισ. χρόνια με τη μέθοδο της αναλογίας ισοτόπων ουρανίου, ενώ δύο επιπλέον τεχνικές επιβεβαίωσαν το αποτέλεσμα. Προηγούμενη μελέτη ορισμένων από τους ίδιους επιστήμονες είχε εντοπίσει στον μετεωρίτη ενδείξεις άφθονης παρουσίας νερού κατά την περίοδο σχηματισμού του, μέσα από μόρια νερού εγκλωβισμένα στον απατίτη, ένα ορυκτό με χημική σύσταση που παρουσιάζει ομοιότητες με το κύριο συστατικό των ανθρώπινων δοντιών.
Το νερό που χάθηκε στο Διάστημα
Η ανάλυση, ωστόσο, αποκάλυψε και μια λιγότερο αισιόδοξη πλευρά της πρώιμης ιστορίας του Άρη: ο πλανήτης είχε ήδη χάσει σημαντικό μέρος των υδάτινων αποθεμάτων του. Η υπεριώδης ακτινοβολία διέσπασε τα μόρια του νερού σε υδρογόνο και οξυγόνο, με το ελαφρύτερο υδρογόνο να διαφεύγει σταδιακά στο Διάστημα. Οι επιστήμονες εντόπισαν στον μετεωρίτη δύο διαφορετικές προελεύσεις του νερού: ένα μέρος προερχόταν από το μάγμα που αναδυόταν από τον μανδύα και ένα άλλο είχε διεισδύσει στον φλοιό από την επιφάνεια και την ατμόσφαιρα.
Κρίσιμη ένδειξη για την απώλεια νερού αποτελεί η αυξημένη συγκέντρωση δευτερίου, της βαρύτερης μορφής υδρογόνου, στα συγκεκριμένα μόρια. Επειδή το δευτέριο διαφεύγει δυσκολότερα από την ατμόσφαιρα, η αναλογία του προς το συνηθισμένο υδρογόνο αποτυπώνει τη διαδικασία απώλειας νερού. Η αντίστοιχη αναλογία στον Teghaza 001 είναι παρόμοια με εκείνη που είχε εντοπιστεί στον Allan Hills 84001, προσφέροντας πλέον δύο ανεξάρτητα σημεία αναφοράς για την ίδια περίοδο.
Παραμένει άγνωστο πότε ακριβώς ο μετεωρίτης εκτοξεύθηκε από τον Άρη έπειτα από πρόσκρουση άλλου διαστημικού σώματος και πότε έφτασε στη Γη. Ένα τμήμα του, βάρους σχεδόν 900 γραμμαρίων, επέζησε από την είσοδο στην ατμόσφαιρα και τελικά διασπάστηκε σε οκτώ κομμάτια. Συγκρίνοντας τη σύσταση των ορυκτών του με μετρήσεις διαστημικών αποστολών που έχουν χαρτογραφήσει τον Άρη από τροχιά, οι ερευνητές έχουν ήδη προσδιορίσει 13 πιθανές περιοχές προέλευσής του. Η περαιτέρω μελέτη των θραυσμάτων αναμένεται να αποκαλύψει περισσότερα για τη γεωλογική εξέλιξη του πλανήτη και τις συνθήκες που επικρατούσαν όταν ακόμη διέθετε πολύ περισσότερο νερό.
