Η αναταραχή στις διεθνείς αγορές ομολόγων κάνει πολλούς επενδυτές να διερωτώνται εάν αξίζει η τοποθέτηση τώρα, που οι αποδόσεις έχουν εκτιναχθεί. Τα υψηλότερα επιτόκια δημιουργούν πιέσεις στις τιμές, αλλά ταυτόχρονα βελτιώνουν τις μελλοντικές αποδόσεις για όσους έχουν μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Οι αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών ομολόγων έφτασαν αυτή την εβδομάδα στα υψηλότερα επίπεδα από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007, ενώ αντίστοιχες κινήσεις καταγράφηκαν στις αγορές κρατικού χρέους του Καναδά, της Ιαπωνίας και της Γερμανίας. Η άνοδος των αποδόσεων αντανακλά τις εντεινόμενες ανησυχίες των επενδυτών για τον πληθωρισμό, το δημόσιο χρέος, τους δασμούς και τις γεωπολιτικές εντάσεις.
Η αμερικανική κυβέρνηση παρενέβη αυτή την εβδομάδα, αυξάνοντας στα 4 δισ. δολάρια από 2 δισ. δολάρια την εβδομαδιαία δυνατότητα του υπουργείου Οικονομικών να αγοράζει μακροπρόθεσμα κρατικά ομόλογα. Η κίνηση προκάλεσε προσωρινή υποχώρηση των αποδόσεων, όμως η μεταβλητότητα επανήλθε γρήγορα, καθώς οι επενδυτές παραμένουν επιφυλακτικοί.
Το ενδεχόμενο νέων παρεμβάσεων από το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ή ακόμη και από τη Fed καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη την πρόβλεψη της πορείας των αποδόσεων και των τιμών των ομολόγων. Για τους επενδυτές, όμως, η πρόσφατη αναταραχή δεν αναιρεί τα βασικά πλεονεκτήματα του κρατικού χρέους υψηλής πιστοληπτικής ποιότητας.
Γιατί ανεβαίνουν οι αποδόσεις
Η βασική αρχή των ομολόγων παραμένει αμετάβλητη: όταν τα επιτόκια αυξάνονται, οι τιμές των υφιστάμενων ομολόγων υποχωρούν. Όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια ενός τίτλου, τόσο εντονότερη είναι συνήθως η αντίδρασή του στις μεταβολές των επιτοκίων.
Η φετινή άνοδος των αποδόσεων αντανακλά ένα πλέγμα κινδύνων. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η πιθανότητα υψηλότερου πληθωρισμού, οι εμπορικές εντάσεις και οι δασμοί, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, η αβεβαιότητα για την κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής των ΗΠΑ, η διόγκωση του δημόσιου χρέους και οι πολιτικές δυσλειτουργίες.
Ωστόσο, η άνοδος των αποδόσεων δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η αγορά ομολόγων βρίσκεται σε κρίση. Η Capital Economics εκτιμά ότι η πρόσφατη παγκόσμια εκποίηση κρατικών ομολόγων είναι σημαντική, αλλά δεν έχει ακόμη χαρακτηριστικά συστημικής κρίσης. Η οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται, ενώ οι μετοχές έχουν μέχρι στιγμής απορροφήσει σε μεγάλο βαθμό τις υψηλότερες αποδόσεις.
Το σημαντικότερο για έναν επενδυτή με ορίζοντα δεκαετίας ή περισσότερο δεν είναι τόσο το πού θα βρίσκονται τα επιτόκια αύριο, αλλά σε ποιο επίπεδο θα σταθεροποιηθούν μακροπρόθεσμα. Εάν οι αποδόσεις παραμείνουν σε υψηλότερα επίπεδα, οι νέες τοποθετήσεις σε ομόλογα θα προσφέρουν μεγαλύτερο εισόδημα.
Τα ομολογιακά αμοιβαία κεφάλαια
Για τους περισσότερους μικροεπενδυτές, η έκθεση στα ομόλογα πραγματοποιείται μέσω αμοιβαίων κεφαλαίων και διαπραγματεύσιμων αμοιβαίων κεφαλαίων (ETF), όχι μέσω μεμονωμένων τίτλων. Αυτά τα προϊόντα παραδοσιακά λειτουργούν ως αντίβαρο στις διακυμάνσεις των μετοχών. Όμως η φετινή εικόνα διαφέρει. Τα ομολογιακά κεφάλαια έχουν καταγράψει απώλειες σε μεγάλο μέρος της αγοράς, καθώς η άνοδος των επιτοκίων συμπίεσε την αξία των τίτλων που ήδη κατείχαν.
Για τους μακροπρόθεσμους επενδυτές υπάρχει όμως και μια θετική πλευρά. Τα κεφάλαια πρέπει διαρκώς να ανανεώνουν το χαρτοφυλάκιό τους αγοράζοντας νέα ομόλογα. Εφόσον οι αποδόσεις παραμείνουν υψηλότερες, τα νέα ομόλογα θα προσφέρουν μεγαλύτερες πληρωμές τόκων, αυξάνοντας σταδιακά το εισόδημα των επενδυτών.
Το όφελος αυτό, ωστόσο, δεν πρέπει να υπερεκτιμάται. Εάν οι αποδόσεις συνεχίσουν να αυξάνονται, οι τιμές των ομολόγων και η καθαρή αξία των κεφαλαίων θα συνεχίσουν να πιέζονται.
Η διάρκεια είναι το κρίσιμο μέγεθος
Η διάρκεια αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που πρέπει να εξετάζει ένας επενδυτής πριν τοποθετηθεί σε ομολογιακό κεφάλαιο. Μετρά την ευαισθησία της τιμής ενός ομολόγου ή ενός χαρτοφυλακίου στις μεταβολές των επιτοκίων.
Η διαφορά είναι εμφανής ανάμεσα σε ένα ETF που επενδύει αποκλειστικά σε μακροπρόθεσμα αμερικανικά κρατικά ομόλογα και σε ένα ευρύτερα διαφοροποιημένο ομολογιακό κεφάλαιο. Από τα τέλη Φεβρουαρίου, όταν η επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν ενίσχυσε τις πιέσεις στα επιτόκια, το iShares 20+ Year Treasury Bond ETF έχει χάσει περισσότερο από 8% σε συνολική απόδοση. Αντίθετα, το Vanguard Total Bond Market Index Fund έχει υποχωρήσει περίπου 2%.
Η διαφορά συνδέεται κυρίως με τη διάρκεια. Το Vanguard έχει διάρκεια περίπου 5,7 έτη, έναντι 14,9 ετών για το iShares μακροπρόθεσμων αμερικανικών κρατικών ομολόγων. Όσο υψηλότερη είναι η διάρκεια, τόσο μεγαλύτερη είναι η μεταβολή της τιμής όταν αλλάζουν τα επιτόκια.
Ένας ακόμη χρήσιμος δείκτης είναι η τυπική απόκλιση, η οποία αποτυπώνει το εύρος των διακυμάνσεων ενός κεφαλαίου. Τα μακροπρόθεσμα κρατικά ομόλογα εμφανίζουν πολύ μεγαλύτερη μεταβλητότητα, προσεγγίζοντας σε ορισμένες περιόδους τη συμπεριφορά των μετοχικών επενδύσεων.
Πού βρίσκεται η ευκαιρία
Η πρόσφατη πτώση των τιμών δεν σημαίνει ότι τα ομόλογα έχασαν τον ρόλο τους ως εργαλείο διαφοροποίησης. Αντίθετα, για επενδυτές με μακροπρόθεσμο ορίζοντα, οι υψηλότερες αποδόσεις μπορούν να δημιουργήσουν καλύτερες προοπτικές εισοδήματος σε σχέση με την περίοδο των εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων.
Τα μεμονωμένα κρατικά ομόλογα προσφέρουν ένα επιπλέον πλεονέκτημα: εφόσον διακρατηθούν έως τη λήξη, ο επενδυτής δεν χρειάζεται να ανησυχεί για τις ενδιάμεσες μεταβολές της αγοραίας αξίας τους. Η αποπληρωμή του κεφαλαίου στη λήξη και οι προβλεπόμενες πληρωμές τόκων προσφέρουν μεγαλύτερη βεβαιότητα από ό,τι μπορεί να προσφέρει μια μετοχική επένδυση.
Για επενδυτές που χρειάζονται τακτικό εισόδημα, μια «σκάλα ομολόγων» μπορεί να αποτελέσει λύση. Πρόκειται για χαρτοφυλάκιο μεμονωμένων κρατικών τίτλων που λήγουν διαδοχικά, για παράδειγμα κάθε χρόνο σε έναν ορίζοντα 20 ετών. Στο ίδιο πλαίσιο μπορούν να χρησιμοποιηθούν και κρατικά ομόλογα προστατευμένα από τον πληθωρισμό (TIPS).
Το βασικό μειονέκτημα είναι ότι η πρόωρη πώληση ενός ομολόγου εκθέτει τον επενδυτή στις τρέχουσες τιμές της αγοράς. Για κεφάλαια που μπορεί να χρειαστεί κάποιος μέσα στους επόμενους μήνες, τα ομόλογα δεν είναι κατ’ ανάγκη η καλύτερη επιλογή. Αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς, λογαριασμοί ταμιευτηρίου υψηλής απόδοσης και προθεσμιακές καταθέσεις μπορούν να προσφέρουν μεγαλύτερη σταθερότητα σε τόσο μικρούς ορίζοντες.
Η φετινή αναταραχή υπενθυμίζει τελικά ότι ούτε τα ομόλογα είναι απαλλαγμένα από τον κίνδυνο. Για τον μακροπρόθεσμο επενδυτή, όμως, οι υψηλής ποιότητας τίτλοι εξακολουθούν να έχουν έναν σημαντικό ρόλο: περιορίζουν τις απώλειες σε περιόδους μεγάλης πτώσης των μετοχών και προσφέρουν εισόδημα όταν οι αποδόσεις βρίσκονται σε υψηλότερα επίπεδα.
Η πιο συνετή προσέγγιση σε ένα περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας δεν είναι η επιλογή μεταξύ μετοχών και ομολόγων, αλλά η διασπορά:
- Μετοχές για την προοπτική υψηλότερων αποδόσεων
- Ομόλογα για σταθερότητα και εισόδημα
- Μετρητά για την αντιμετώπιση των έντονων διακυμάνσεων που μπορεί να συνεχιστούν στις αγορές.
