Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνθηκολόγησαν με το Ιράν. Υπάρχει μια «συμφωνία», η οποία υπεγράφη, με όρους που μπορούν να περιγραφούν μόνο ως όροι πλήρους ιρανικής νίκης.
Οι αμερικανο-ιρανικές συνομιλίες που επρόκειτο να ξεκινήσουν σήμερα (σ.σ.: την Παρασκευή, 19 Ιουνίου) ακυρώθηκαν, οπότε η σημερινή μέρα είναι όσο καλή είναι και κάθε άλλη για να συζητήσουμε το υπογεγραμμένο «μνημόνιο κατανόησης» και να σηματοδοτήσουμε την ολοκλήρωση της καταστροφής. Έχουμε αυτό που έχουμε: ταπείνωση.
Του Τίμοθι Σνάιντερ*
Ο πόλεμος, όπως προφανώς κάποιοι χρειάστηκε να μάθουν, δεν έχει να κάνει με την ευχαρίστηση που παίρνει κανείς βλέποντας πράγματα να ανατινάζονται. Είναι η πολιτική με άλλα μέσα. Το να κερδίζεις έναν πόλεμο σημαίνει να αλλάζεις την πολιτική του εχθρού έτσι ώστε να αναγκαστεί να παραδοθεί. Αυτό ακριβώς έκανε το Ιράν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αυτός ο πόλεμος ήταν μια παρέλαση της ανικανότητας του Τραμπ σε κάθε δυνατό επίπεδο από την αρχή.
Το να κερδίσεις έναν πόλεμο απαιτεί κατανόηση της πολιτικής της άλλης πλευράς και του πώς θα μπορούσε να αλλάξει. Ο Τραμπ, ο Χέγκσεθ και οι υπόλοιποι αντιμετώπισαν την ιρανική ηγεσία σαν χαρακτήρες κινουμένων σχεδίων που θα έκαναν αμέσως ό,τι ήθελαν οι Αμερικανοί μόλις έπεφταν οι βόμβες.
Οι Αμερικανοί δεν είχαν στρατηγική -- καμία αίσθηση του πώς η βία θα μπορούσε να αλλάξει την πολιτική -- και δεν τους πέρασε από το μυαλό ότι οι Ιρανοί θα είχαν μία. Μόλις οι Ιρανοί έκαναν το προφανές, που ήταν να απαντήσουν στα αμερικανικά πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς με δικά τους και να κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ, ο πόλεμος τελείωσε -και είχαν κερδίσει. Οι Αμερικανοί δεν είχαν δεύτερη κίνηση, εκτός από το να ισχυρίζονται ότι κέρδισαν ενώ είχαν χάσει (πράγμα που, γελοία, εξακολουθούν να κάνουν).
Έχει σημασία το γεγονός ότι δεν απασχολούμε πλέον εξειδικευμένα άτομα για να χειρίζονται ζητήματα πολέμου και ειρήνης, αλλά αφήνουμε τον πολεμικό σχεδιασμό σε διασκεδαστές και τις διαπραγματεύσεις σε κερδοσκόπους.
Φαίνεται να βρισκόμαστε ακόμα υπό την επιρροή του παραμυθιού ότι ο ίδιος ο Τραμπ μπορεί να διαπραγματευτεί. Δεν μπορεί και ποτέ δεν μπορούσε. Αυτός ήταν ένας ρόλος που έπαιζε στην τηλεόραση. Ο ίδιος, και οι άνθρωποι γύρω του, λένε μεγάλα λόγια μπροστά στις κάμερες στην ασφάλεια των στούντιό τους, αλλά δεν γνωρίζουν τίποτα για την πραγματική λειτουργία της παγκόσμιας ισχύος. Ο Τραμπ είναι ευάλωτος στην κολακεία, πάντα βιαστικός, ανίκανος να συγκεντρωθεί και αδιάφορος για οποιοδήποτε ζήτημα πέρα από τη δική του βολή. Ξεκίνησε τον πόλεμο για προσωπική του ευχαρίστηση και, στη συνέχεια, παραδόθηκε στο Ιράν για προσωπική του ευκολία: θέλει να μείνει στον Λευκό Οίκο για πάντα, οπότε θέλει να μειωθούν οι τιμές των καυσίμων, και έτσι έδωσε στο Ιράν τα πάντα.
Μέχρι τώρα, είχα την τάση να πιστεύω ότι η γεωπολιτική κληρονομιά του Τραμπ θα ήταν μια υποσημείωση στον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο: ένας επίδοξος ολιγάρχης που παρέτεινε τεχνητά τον επιθετικό πόλεμο ενός πραγματικού ολιγάρχη.
Τώρα ο Τραμπ βρήκε τη θέση του στο κύριο κείμενο της ιστορίας του συμμάχου της Ρωσίας, του Ιράν, ως ο αρχιτέκτονας της ανανέωσης του ειδεχθούς καθεστώτος της Τεχεράνης. Επιτιθέμενος στο Ιράν δημιούργησε συμπάθεια για βασανιστές και δολοφόνους. Χάνοντας από το Ιράν διεύρυνε το προφίλ ισχύος του στη Μέση Ανατολή. Και συνθηκολογώντας με το Ιράν δημιούργησε μια διαρκή βάση εξουσίας για τους κυβερνήτες του Ιράν.
Το Ιράν θα επιβάλει τέλη για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποδεσμεύσουν τα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία και θα συγκεντρώσουν 300 δισ. δολάρια σε πολεμικές αποζημιώσεις. Χάρη στον Τραμπ, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν πλέον καμία επιρροή για να αποτρέψουν το Ιράν από το να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο.
Το κακό και η ανοησία
Κάνουμε λάθος, νομίζω, στον τρόπο που σκεφτόμαστε για το κακό και την ανοησία. Τείνουμε να πιστεύουμε ότι το ένα αποκλείει το άλλο: αν είναι κάτι κακό, πρέπει να εξυπηρετεί κάποιον έξυπνο σκοπό· αν είναι ανόητο, δεν πρέπει να είναι πολύ κακόβουλο.
Η αλήθεια, όπως δείχνει αυτός ο πόλεμος, είναι ότι το κακό και η ανοησία μπορούν να βαδίσουν χέρι-χέρι στο μονοπάτι της εθνικής αυτοκαταστροφής. Αυτός ο πόλεμος ήταν μια στρατηγική καταστροφή, αλλά ήταν επίσης και μια ηθική καταστροφή. Το να διεξάγεις έναν αδήλωτο και παράνομο επιθετικό πόλεμο, να περιφρονείς τους κανόνες του πολέμου και να σκοτώνεις δεκάδες αμάχους δεν φέρνει τη νίκη. Το να αντλείς ευχαρίστηση κάνοντας αυτά τα πράγματα δεν είναι σημάδι έξυπνου υπολογισμού. Είναι απλά λάθος. Το να είσαι σκληρόκαρδος δεν σημαίνει ότι είσαι και οξυδερκής. Μπορείς να απολαμβάνεις τη βία και παρ' όλα αυτά να είσαι ηττημένος. Μπορείς να είσαι σκληρόκαρδος και ταυτόχρονα αφελής, όπως μόλις απέδειξαν ο Τραμπ και ο Χέγκσεθ.
Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει παρηγοριά. Δεν είναι ότι χρησιμοποιήσαμε κακά μέσα για κάποιον καλό σκοπό. Χρησιμοποιήσαμε κακά μέσα με ανόητο τρόπο και αφήσαμε τον κόσμο πολύ χειρότερο από ό,τι ήταν πριν, από κάθε δυνατή άποψη.
Πέρα από τις οικονομικές συνέπειες που ήδη νιώθουμε και τη στρατηγική αδυναμία που επιδείξαμε, δημιουργήσαμε έναν πιο άτακτο και επικίνδυνο κόσμο, έναν κόσμο που δεσμεύεται λιγότερο από τον νόμο και την τάξη, έναν κόσμο πιο κοντά στο μοντέλο που επιθυμούν τα καθεστώτα στο Πεκίνο και τη Μόσχα (και κατ' επέκταση, στην Τεχεράνη).
Το μάθημα από τον πόλεμο
Υπάρχει, ωστόσο, ένα μάθημα. Αν το κακό και η ανοησία μπορούν να βαδίσουν μαζί, τότε το ίδιο μπορούν το καλό και η σοφία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έφτασαν σε ένα σημείο όπου ένας πόλεμος σαν κι αυτόν ήταν δυνατός επειδή επιτρέψαμε να συγκεντρωθεί υπερβολική δύναμη σε πολύ λίγα χέρια -- υπερβολική πολιτική δύναμη, υπερβολική οικονομική δύναμη, υπερβολική μιντιακή δύναμη.
Η συνθηκολόγηση με το Ιράν, με άλλα λόγια, δεν ήταν απλώς το αποτέλεσμα ενός λάθους από μερικούς εγωκεντρικούς ανίκανους, αλλά των δομών μέσα στις οποίες τέτοιοι άνθρωποι μπόρεσαν να κατακτήσουν την εξουσία.
Οι πόλεμοι από καπρίτσιο είναι σύμπτωμα της τυραννίας και μια προειδοποίηση για όσους προτιμούν τις δημοκρατίες. Πρέπει να αντιτασσόμαστε σε αυτούς, αλλά πιο θεμελιωδώς πρέπει να τους αποτρέπουμε: απομακρύνοντας το χρήμα από την πολιτική, αντιμετωπίζοντας τις βασικές ανισότητες, διασπώντας τα μονοπώλια, διευκολύνοντας την κοινωνική κινητικότητα.
Το Ιράν δεν δυσκολεύτηκε καθόλου να κερδίσει αυτόν τον πόλεμο, γιατί για να το κάνει έπρεπε απλώς να κεντρίσει το προσωπικό συμφέρον ενός επίδοξου τυράννου.
Το να χτίσουμε μια Αμερική που δεν συνθηκολογεί, όπως μόλις απέδειξαν ο Τραμπ, ο Χέγκσεθ και οι υπόλοιποι, δεν είναι θέμα του να είσαι σκληρόκαρδος και αφελής. Είναι πραγματικά το αντίθετο -- και αυτό είναι στο χέρι μας.
Θα έπρεπε πραγματικά να χρησιμοποιούμε περισσότερο τη λογική, εκτιμώντας τους ηγέτες που έχουν πετύχει κάτι καλό στη ζωή τους, και να αντιστεκόμαστε στην εύκολη γοητεία των ανθρώπων που θέλουν να βάλουν τα χέρια τους στις τσέπες μας και να αφήσουν τα παιδιά μας να πεθαίνουν σε κάποια έρημο. Και θα έπρεπε να έχουμε πιο μαλακές καρδιές, νοιαζόμενοι περισσότερο ο ένας για τον άλλον, και θεωρώντας ότι η κυβέρνησή μας υπάρχει για να διευκολύνει καλύτερες ζωές για όλους μας.
*Ο Τίμοθι Σνάιντερ (Timothy Snyder) είναι ένας από τους κορυφαίους σύγχρονους Αμερικανούς ιστορικούς και διανοούμενους. Κατέχει την έδρα Ιστορίας "Richard C. Levin" στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ (Yale University) και είναι μόνιμος εταίρος στο Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Επιστημών της Βιέννης.
Ειδικεύεται στην ιστορία της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, στη μελέτη του Ολοκαυτώματος, του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς και στην ανάλυση των ολοκληρωτικών καθεστώτων (όπως η Σοβιετική Ένωση του Στάλιν και η Ναζιστική Γερμανία). Παράλληλα, παρακολουθεί και αναλύει στενά τη σύγχρονη γεωπολιτική σκακιέρα, με έμφαση στη Ρωσία του Βλαντιμίρ Πούτιν, τον πόλεμο στην Ουκρανία και την άνοδο του αυταρχισμού παγκοσμίως.
Είναι ευρέως γνωστός για διεθνή best seller βιβλία του, όπως:
- «Αιματοβαμμένες Χώρες: Η Ευρώπη μεταξύ Χίτλερ και Στάλιν» (Bloodlands)
- «Περί Τυραννίας: 20 μαθήματα από τον 20ό αιώνα» (On Tyranny) – ένας οδηγός για την αναγνώριση και την αντίσταση απέναντι στην υπονόμευση της δημοκρατίας.
- «Ο Δρόμος προς την Ανελευθερία Δουλεία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» (The Road to Unfreedom).
