Νέα εστία έντασης στις ελληνολιβυκές σχέσεις ανοίγει η απόφαση της Αθήνας να προχωρήσει τον σχεδιασμό για τις σεισμικές έρευνες και την αξιοποίηση υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης, καθώς η Τρίπολη αμφισβητεί τις ελληνικές πρωτοβουλίες και αφήνει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο αναστολής των διμερών διαπραγματεύσεων για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται η ελληνική πρόσκληση για την υποβολή προσφορών, οι επικαλυπτόμενες θαλάσσιες διεκδικήσεις και το τουρκολιβυκό μνημόνιο, σε μια περίοδο κατά την οποία η αμερικανική Chevron προετοιμάζεται να δραστηριοποιηθεί στα θαλάσσια οικόπεδα που έχουν ενταχθεί στον ελληνικό ενεργειακό σχεδιασμό.
Η λιβυκή πλευρά κλιμακώνει τη διπλωματική πίεση, υποστηρίζοντας ότι οι ελληνικές ενέργειες αφορούν περιοχές που θεωρεί τμήμα της δικής της υφαλοκρηπίδας. Με ρηματική διακοίνωση προς την Αθήνα, η οποία εστάλη στις 24 Αυγούστου 2026, διατυπώνει επίσημη διαμαρτυρία για τις έρευνες σε θαλάσσιες περιοχές που δεν έχουν οριοθετηθεί μεταξύ των δύο χωρών, καθώς και για την επέκταση των σχετικών δραστηριοτήτων.
Παράλληλα, προειδοποιεί ότι η συνέχιση των ελληνικών ενεργειών θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά την πορεία των διμερών διαπραγματεύσεων και να οδηγήσει ακόμη και στην παύση τους. Η προειδοποίηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι επαφές για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών εξελίσσονται με αργούς ρυθμούς, ενώ οι δύο πλευρές επιχειρούν να διατηρήσουν ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας.
Η ρηματική διακοίνωση και οι οκτώ περιοχές των ερευνών
Αφορμή για τη νέα λιβυκή αντίδραση αποτελεί η διεθνής πρόσκληση της ελληνικής πλευράς για τη χορήγηση αδειών αναζήτησης, συλλογής και επεξεργασίας σεισμικών δεδομένων μη αποκλειστικής χρήσης σε θαλάσσιες περιοχές της Δυτικής και Νότιας Ελλάδας. Η πρόσκληση δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 17 Αυγούστου 2026, σε συνέχεια των σχετικών προβλέψεων που είχαν δημοσιευθεί στην Ελληνική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, στο τεύχος 3948 της 30ής Ιουνίου 2026.
Η διαδικασία αφορά οκτώ θαλάσσιες περιοχές και προβλέπει τη διενέργεια σεισμικών ερευνών δύο και τριών διαστάσεων (2D και 3D). Μεταξύ των περιοχών που περιλαμβάνονται στον σχεδιασμό είναι οι ζώνες «Νότια της Κρήτης 1», «Νότια της Κρήτης 2» και «Νοτιοδυτικά της Κρήτης». Η διαδικασία αδειοδότησης συνδέεται με τη δραστηριότητα της Επιτροπής Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης (ΕΧΑΕΘ), ενώ η Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) έχει κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό για την αξιοποίηση του εγχώριου δυναμικού υδρογονανθράκων.
Στη διακοίνωσή της, η Λιβύη εκφράζει την αντίθεσή της στην προκήρυξη και υποστηρίζει ότι οι συγκεκριμένες ενέργειες συνιστούν παραβίαση των δικαιωμάτων της στην υφαλοκρηπίδα, όπως αυτά, κατά τη θέση της, έχουν γνωστοποιηθεί και καταχωριστεί στα Ηνωμένα Έθνη στις 27 Μαΐου 2025. Πρόκειται για τη μονομερή αποτύπωση των λιβυκών διεκδικήσεων σε θαλάσσιες περιοχές, τις οποίες η ελληνική πλευρά δεν αποδέχεται.
Η Τρίπολη επικαλείται, επίσης, την κατανόηση μεταξύ των δύο χωρών ότι θα πρέπει να αποφεύγονται ενέργειες που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως προκλητικές και να υπονομεύσουν την πορεία των συνομιλιών. Στο πλαίσιο αυτό, επιχειρεί να συνδέσει την πρόοδο των διαπραγματεύσεων με την αναστολή ή τον περιορισμό των ελληνικών ενεργειακών πρωτοβουλιών στις επίμαχες περιοχές.
Η ελληνική θέση και η μέση γραμμή
Η Αθήνα στηρίζει τον σχεδιασμό της στο ισχύον εθνικό νομικό πλαίσιο και ειδικότερα στον νόμο 4001/2011, ο οποίος προβλέπει ως σημείο αναφοράς τη μέση γραμμή για τον καθορισμό των εξωτερικών ορίων της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, όταν δεν υπάρχει συμφωνία οριοθέτησης με τα γειτονικά κράτη.
Με βάση αυτή την προσέγγιση έχουν σχεδιαστεί οι θαλάσσιες περιοχές που περιλαμβάνονται στην ελληνική διαδικασία αδειοδότησης. Ωστόσο, σε ορισμένα σημεία οι περιοχές αυτές επικαλύπτονται με τις θαλάσσιες ζώνες που διεκδικεί η Λιβύη, είτε μέσω των αξιώσεων που συνδέονται με το τουρκολιβυκό μνημόνιο είτε μέσω των μονομερών κινήσεων της ίδιας της Τρίπολης.
Η διαφωνία αφορά, μεταξύ άλλων, τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζονται τα όρια των θαλάσσιων ζωνών και την επήρεια των ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση. Η λιβυκή προσέγγιση συνδέεται με τη λογική που υιοθετήθηκε στο μνημόνιο του 2019 με την Τουρκία, ενώ η Αθήνα απορρίπτει τις σχετικές διεκδικήσεις ως αντίθετες προς τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Στο πλαίσιο των μονομερών ενεργειών της, η Λιβύη έχει επίσης προχωρήσει σε κινήσεις όπως η αμφισβήτηση του καθεστώτος του Κόλπου της Σύρτης και η μη αναγνώριση της επήρειας νησιών όπως η Γαύδος. Οι συγκεκριμένες θέσεις διευρύνουν το πεδίο της αντιπαράθεσης πέρα από τις έρευνες υδρογονανθράκων και καθιστούν την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών κεντρικό ζήτημα στις σχέσεις των δύο χωρών.
Η Chevron και η ενεργειακή διάσταση της αντιπαράθεσης
Η χρονική συγκυρία προσδίδει πρόσθετη βαρύτητα στη λιβυκή αντίδραση, καθώς η Chevron προετοιμάζεται να αναλάβει ρόλο στις έρευνες για υδρογονάνθρακες σε θαλάσσιες περιοχές νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου. Η προοπτική εισόδου ενός μεγάλου αμερικανικού ενεργειακού ομίλου ενισχύει τη σημασία του ελληνικού προγράμματος, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύει τις γεωπολιτικές διαστάσεις των διεκδικήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ελληνική πρόσκληση αφορά την απόκτηση και επεξεργασία σεισμικών δεδομένων μη αποκλειστικής χρήσης, τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν για την καλύτερη χαρτογράφηση του υπεδάφους και την αξιολόγηση του πιθανού ενεργειακού δυναμικού. Η συγκεκριμένη διαδικασία δεν ταυτίζεται με την άμεση έναρξη παραγωγής υδρογονανθράκων, αποτελεί όμως σημαντικό στάδιο για την προώθηση των ερευνών και την προσέλκυση επενδύσεων.
Από την πλευρά της, η Λιβύη επιχειρεί να εντάξει τις ελληνικές πρωτοβουλίες στο ευρύτερο πλαίσιο της διαφωνίας για τα θαλάσσια σύνορα. Με αυτόν τον τρόπο, η ενεργειακή δραστηριότητα μετατρέπεται σε πρόσθετο μοχλό διπλωματικής πίεσης, την ώρα που οι δύο χώρες δεν έχουν καταλήξει σε συμφωνία οριοθέτησης.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο στη σκιά των διαπραγματεύσεων
Το μνημόνιο Τουρκίας – Λιβύης του 2019 παραμένει ένας από τους βασικότερους παράγοντες έντασης. Η συμφωνία χαράσσει θαλάσσια ζώνη μεταξύ των δύο χωρών, αγνοώντας την επήρεια της Κρήτης και άλλων ελληνικών νησιών, και έχει απορριφθεί από την Αθήνα ως νομικά ανυπόστατη και αντίθετη προς τα δικαιώματα της Ελλάδας.
Η λιβυκή πλευρά επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της στις διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα, αξιοποιώντας τόσο το μνημόνιο όσο και τις δικές της μονομερείς διεκδικήσεις. Η Αθήνα, αντιθέτως, επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών πρέπει να βασίζεται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και να λαμβάνει υπόψη τα δικαιώματα των νησιών.
Η απειλή για πάγωμα των συνομιλιών δημιουργεί, επομένως, πρόσθετη πίεση σε μια διαδικασία που παραμένει δύσκολη. Το ζητούμενο για την ελληνική διπλωματία είναι να διατηρήσει ενεργό τον διάλογο με την Τρίπολη, χωρίς να υποχωρήσει από τις θέσεις της για τα κυριαρχικά δικαιώματα και την άσκησή τους στις θαλάσσιες περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στην ελληνική δικαιοδοσία.
Αλλαγές ισορροπιών στην Ανατολική Λιβύη
Την ίδια στιγμή, νέα δεδομένα διαμορφώνονται στο πολιτικό σκηνικό της Ανατολικής Λιβύης, μετά την ανακοίνωση της αποχώρησης του Αγκίλα Σάλεχ από την προεδρία της Βουλής των Αντιπροσώπων, έπειτα από περίπου 12 χρόνια στη συγκεκριμένη θέση. Η αντικατάστασή του από πολιτικό που συνδέεται με τον στενό κύκλο του Σαντάμ Χαφτάρ επαναφέρει στο προσκήνιο τις ισορροπίες γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Ο Σάλεχ είχε αντιταχθεί στην υπογραφή της συμφωνίας με την Τουρκία και αποτελούσε έναν από τους συνομιλητές της ελληνικής πλευράς, με την οποία διατηρούσε διαύλους επικοινωνίας. Η αποχώρησή του δημιουργεί ερωτήματα για τη μελλοντική στάση της Βουλής της Ανατολικής Λιβύης και για το ενδεχόμενο τυπικής επικύρωσης του μνημονίου.
Το επόμενο βήμα εξαρτάται πλέον σε σημαντικό βαθμό από τη στάση που θα επιλέξει το στρατόπεδο Χαφτάρ, αλλά και από τις πιέσεις που ασκεί η Άγκυρα για την προώθηση της συμφωνίας. Ενδεχόμενη επικύρωση από τη λιβυκή Βουλή δεν θα άλλαζε αυτομάτως τα δεδομένα της θαλάσσιας οριοθέτησης, θα μπορούσε όμως να προσδώσει πρόσθετο πολιτικό βάρος στο μνημόνιο και να δυσχεράνει τις προσπάθειες για μια μελλοντική συμφωνία.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει της προοπτικής συγκρότησης ενιαίας κυβέρνησης στη Λιβύη, καθώς μια τυπική έγκριση του μνημονίου θα μπορούσε να δεσμεύσει πολιτικά και την επόμενη κυβέρνηση, όταν αυτή προκύψει.
Η αντιπαράθεση για τις έρευνες νότια της Κρήτης αναδεικνύει, συνεπώς, τη σύνδεση της ενεργειακής πολιτικής με τις ευρύτερες γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Η εξέλιξη των σεισμικών ερευνών, η στάση της Τρίπολης και οι πολιτικές διεργασίες στην Ανατολική Λιβύη θα επηρεάσουν την πορεία των ελληνολιβυκών σχέσεων, με κρίσιμο ζητούμενο τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων χωρίς υποχώρηση από τις εκατέρωθεν επίσημες θέσεις.
