Σάλο προκάλεσε στην Ιαπωνία η δήλωση της πρωθυπουργού, Σανάε Τακαΐτσι, ότι κοιμάται συνήθως «μηδέν έως τρεις ώρες» τη νύχτα, ανοίγοντας συζήτηση για τα όρια της πολιτικής εργασιομανίας, τους κινδύνους της στέρησης ύπνου και το κατά πόσο ένας ηγέτης μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά μια εθνική κρίση υπό τέτοιες συνθήκες.
Η συζήτηση ξεκίνησε από μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η οποία έχει ξεπεράσει τις 31 εκατ. προβολές. Η Τακαΐτσι περιέγραψε πώς πέρασε το τριήμερο της «Ημέρας της Θάλασσας», μιας ιαπωνικής αργίας που πολλοί αξιοποιούν για να ξεφύγουν από τη θερινή ζέστη σε παραλίες και θάλασσες. Εκείνη, αντίθετα, πέρασε το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου της διαβάζοντας πολιτικά έγγραφα και αντιμετωπίζοντας χιλιάδες εκκρεμή μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
Για πρώτη φορά εδώ και πολύ καιρό, όπως έγραψε, κατάφερε να κοιμηθεί πέντε ολόκληρες ώρες. Τον περιορισμένο ελεύθερο χρόνο της τον αφιέρωσε, σύμφωνα με την ίδια, στο σιδέρωμα εσωρούχων, στο ράψιμο φθαρμένων φουστών και στο σφίξιμο χαλαρών κουμπιών σε σακάκια. Η εικόνα μιας πρωθυπουργού που προσπαθεί να παρουσιάσει τον εαυτό της ως εργατική και προσγειωμένη ηγέτιδα, η οποία δεν σταματά να εργάζεται για τους πολίτες, είχε όμως απρόβλεπτη εξέλιξη.
Ο βουλευτής της αντιπολίτευσης Τόρου Κουνισίγκε προειδοποίησε ότι η παρατεταμένη έλλειψη ύπνου επηρεάζει την κρίση «όπως μια κατάσταση μέθης» και μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη διαχείριση εθνικών κρίσεων. Άλλος επικριτής της πρωθυπουργού, ο Χιρογιούκι Κονίσι, ζήτησε την παραίτησή της, υποστηρίζοντας ότι ο ρόλος του πρωθυπουργού είναι να χαράσσει πολιτική και να δίνει κατευθύνσεις, όχι να εξετάζει προσωπικά κάθε λεπτομέρεια ενός εγγράφου.
Ο Γιουίτσιρο Ταμακί, επικεφαλής λαϊκιστικού συντηρητικού κόμματος, αναγνώρισε την εργατικότητα της Τακαΐτσι, πρόσθεσε όμως ότι «η ξεκούραση είναι επίσης δουλειά». Η πρωθυπουργός, η οποία είναι η πρώτη γυναίκα που καταλαμβάνει το αξίωμα στην Ιαπωνία, δεν έχει σχολιάσει δημόσια την αντιπαράθεση.
Άλλοι σχολιαστές, ωστόσο, υποστήριξαν ότι η συζήτηση θα έπρεπε να επικεντρωθεί περισσότερο στην ανάγκη παροχής υποστήριξης στην πρωθυπουργό παρά στην κριτική για τις προσωπικές της συνήθειες. Η καθηγήτρια Γιόκο Ιουάμα υποστήριξε ότι, ενώ προηγούμενοι -άνδρες- πρωθυπουργοί βασίζονταν στις συζύγους τους για τις οικιακές υποχρεώσεις, η Τακαΐτσι φαίνεται να αναλαμβάνει μεγάλο μέρος αυτών των καθηκόντων μόνη της. Η δημιουργία ενός συστήματος υποστήριξης που θα επιτρέπει στον πρωθυπουργό να επικεντρώνεται πλήρως στα καθήκοντά του, υποστήριξε, θα μπορούσε να συμβάλει και στην προώθηση των γυναικών στην κοινωνία.
Η εργασιομανία ως πολιτικό σήμα
Η Τακαΐτσι βρίσκεται σε ιδιαίτερα έντονο ρυθμό εργασίας, καθώς προσπαθεί να προωθήσει τις νομοθετικές της προτεραιότητες πριν από τη θερινή διακοπή του Κοινοβουλίου. Παράλληλα, αντιμετωπίζει οικονομικές πιέσεις, με το γεν να έχει υποχωρήσει σε χαμηλό 39 ετών, καθώς και πρόσφατη κάμψη στη δημοτικότητά της, παρότι τα ποσοστά αποδοχής της παραμένουν σχετικά υψηλά.
Στην ίδια ανάρτηση, η πρωθυπουργός έγραψε ότι από τις αρχές Ιουλίου περνά τα Σαββατοκύριακα στην πρωθυπουργική κατοικία, από νωρίς το πρωί έως αργά το βράδυ, μελετώντας «βαριές στοίβες εγγράφων». Περιέγραψε μάλιστα με χιούμορ την αδυναμία της στο σιδέρωμα, σημειώνοντας ότι χρειάζεται υπερβολικά πολύ χρόνο, αλλά κατάφερε τελικά να εξασφαλίσει αρκετά μαντίλια και εσώρουχα για να αντέξει έως το τέλος της κοινοβουλευτικής περιόδου.
Οι σύμμαχοί της έσπευσαν να την υπερασπιστούν, υποστηρίζοντας ότι η ανάρτηση έδωσε μια ειλικρινή εικόνα των πιέσεων που αντιμετωπίζει. Η υφυπουργός Εξωτερικών Αϊάνο Κουνιμίτσου σημείωσε ότι κάθε πολιτικός έχει διαφορετικές συνθήκες και προσωπικές ιστορίες πίσω από τη δημόσια εικόνα του.
Η Ιαπωνία και η «κουλτούρα της υπερεργασίας»
Η υπόθεση αγγίζει ένα σημαντικό κοινωνικό ζήτημα στην Ιαπωνία, όπου οι πολύωρες εργάσιμες ημέρες παραμένουν διαδεδομένες. Σε επιχειρήσεις και κρατικές υπηρεσίες, οι εργαζόμενοι συχνά αισθάνονται ότι πρέπει να παραμένουν στο γραφείο έως ότου αποχωρήσουν οι ανώτεροί τους, ενώ οι υπερωρίες θεωρούνται συχνά ένδειξη αφοσίωσης και εργατικότητας.
Η χώρα έχει αντιμετωπίσει επανειλημμένα περιστατικά «καρόσι», δηλαδή θανάτου από υπερεργασία. Το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο το 2016, όταν η Μάτσουρι Τακαχάσι, εργαζόμενη στη διαφημιστική εταιρεία Dentsu, αυτοκτόνησε έχοντας εργαστεί περισσότερες από 100 ώρες υπερωριών τον μήνα. Η υπόθεση οδήγησε την κυβέρνηση στην επιβολή ορίου 45 ωρών υπερωριακής εργασίας τον μήνα, το οποίο, σύμφωνα με ειδικούς, έχει συμβάλει στη σταδιακή αλλαγή της εργασιακής κουλτούρας, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων εργαζομένων.
Για την Τακαΐτσι, πάντως, η εξαντλητική εργασία αποτελεί εδώ και δεκαετίες μέρος της πολιτικής της ταυτότητας. Από τότε που εισήλθε στην πολιτική, τη δεκαετία του 1990, έχει καλλιεργήσει την εικόνα της ηγέτιδας που εργάζεται αδιάκοπα. Μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας, είχε δηλώσει ότι θα «εργάζεται, θα εργάζεται, θα εργάζεται, θα εργάζεται και θα εργάζεται».
Δεν είναι, μάλιστα, η πρώτη φορά που το πρόγραμμα και οι συνήθειές της προκαλούν αντιδράσεις. Τον Νοέμβριο είχε επικριθεί επειδή κάλεσε συνεργάτες της στις 3 τα ξημερώματα. Αργότερα εξήγησε ότι είχε χαλάσει το φαξ στο σπίτι της και χρειαζόταν τη βοήθειά τους για να μεταβεί σε άλλο γραφείο, ώστε να προετοιμαστεί για μια συνάντηση.
Η τελευταία της ανάρτηση, όμως, μετέτρεψε μια προσωπική αναφορά στον τρόπο ζωής της σε ευρύτερη πολιτική συζήτηση: πρέπει ένας ηγέτης να μην κοιμάται ποτέ ή η ικανότητα να ξεκουράζεται αποτελεί προϋπόθεση για να κυβερνά αποτελεσματικά;
