Ο πόλεμος, οι κυρώσεις και το κρατικό μπλακ άουτ στο διαδίκτυο επιταχύνουν μια οικονομική κατάρρευση που ήδη υποβόσκει εδώ και χρόνια στο Ιράν. Επιχειρήσεις κλείνουν, εργοστάσια υπολειτουργούν και εκατομμύρια εργαζόμενοι βρίσκονται αντιμέτωποι με την ανεργία ή με μια μορφή εργασιακής αποσύνθεσης: μειωμένα ωράρια, μη ανανεώσεις συμβάσεων και αναγκαστικές άδειες.
Η εικόνα που διαμορφώνεται στην ιρανική οικονομία μετά τον πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ είναι αυτή μιας χώρας που δυσκολεύεται να κρατήσει όρθιο τον παραγωγικό της ιστό. Το ήδη βαρύ φορτίο των διεθνών κυρώσεων, της διαφθοράς και της κακοδιαχείρισης συνδυάστηκε με χτυπήματα σε κρίσιμες βιομηχανικές εγκαταστάσεις, αποκλεισμό λιμανιών και εκτεταμένες διακοπές πρόσβασης στο ίντερνετ, δημιουργώντας ένα περιβάλλον ασφυξίας για επιχειρήσεις και εργαζόμενους.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις Ιρανών αξιωματούχων, ο πόλεμος έχει οδηγήσει στην απώλεια περίπου ενός εκατομμυρίου θέσεων εργασίας, ενώ οι άμεσες και έμμεσες συνέπειες της ανεργίας επηρεάζουν έως και δύο εκατομμύρια ανθρώπους. Η έκταση της κρίσης αποτυπώθηκε και στην αγορά εργασίας: στα τέλη Απριλίου, πλατφόρμα αναζήτησης εργασίας κατέγραψε 318.000 βιογραφικά σε μία μόνο ημέρα, αριθμό αυξημένο κατά 50% σε σχέση με το προηγούμενο ιστορικό υψηλό.
Οικονομολόγοι στη χώρα περιγράφουν την κατάσταση ως μία δίνη αλληλοτροφοδοτούμενων κρίσεων. Ακόμη και πριν από τον πόλεμο, το Ιράν βρισκόταν αντιμέτωπο με βαθιά οικονομική αποδυνάμωση, ενώ η κατάρρευση του νομίσματος είχε διαβρώσει δραματικά την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Η νέα πραγματικότητα επιδεινώνει περαιτέρω τις πιέσεις, σε μια κοινωνία που έχει ήδη γνωρίσει επαναλαμβανόμενα κύματα διαδηλώσεων λόγω του κόστους ζωής και της οικονομικής ανασφάλειας.
Η κατάσταση απειλεί πλέον και τα δημόσια οικονομικά. Ο κρατικός προϋπολογισμός για το τρέχον έτος είχε ήδη προβλέψει περιορισμό δημοσίων δαπανών σε πραγματικούς όρους και μεγαλύτερη εξάρτηση από φορολογικά έσοδα. Ωστόσο, με τον ιδιωτικό τομέα να αποδυναμώνεται, τα κρατικά έσοδα αναμένεται να δεχθούν νέο ισχυρό πλήγμα.
Ιδιαίτερα δραματική είναι η εικόνα στον τεχνολογικό τομέα, ο οποίος μέχρι πρόσφατα παρουσιαζόταν ως μία από τις πιο ελπιδοφόρες πτυχές της ιρανικής οικονομίας. Η κρατική διακοπή πρόσβασης στο διαδίκτυο, που επιβλήθηκε με την έναρξη του πολέμου, παρέλυσε χιλιάδες επιχειρήσεις, από εταιρείες λογισμικού μέχρι ηλεκτρονικό εμπόριο και ψηφιακές υπηρεσίες.
Εκπρόσωποι του κλάδου εκτιμούν ότι οι απώλειες από το μπλακ άουτ στο διαδίκτυο φτάνουν έως και τα 80 εκατ. δολάρια ημερησίως, άμεσα και έμμεσα. Μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας προχώρησαν ήδη σε περικοπές προσωπικού, ενώ άλλες ανακοίνωσαν οριστικό κλείσιμο, δηλώνοντας αδυναμία επιβίωσης έπειτα από μήνες αποσταθεροποίησης και περιορισμών.
Παράλληλα, η βιομηχανική παραγωγή αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις πρώτων υλών. Οι αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις έπληξαν πετροχημικές και χαλυβουργικές εγκαταστάσεις, προκαλώντας αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Την ίδια στιγμή, ο αποκλεισμός ιρανικών λιμανιών από τις ΗΠΑ δυσχεραίνει τόσο τις εξαγωγές πετρελαίου, όσο και τις εισαγωγές βασικών αγαθών και υλικών.
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές στην παραγωγή. Κλωστοϋφαντουργικές μονάδες και εργοστάσια σε διάφορες περιοχές της χώρας έχουν απολύσει εκατοντάδες εργαζόμενους, ενώ πολλές επιχειρήσεις παραμένουν τυπικά ανοιχτές αλλά ουσιαστικά υπολειτουργούν, διατηρώντας ελάχιστη δραστηριότητα μόνο για να αποφύγουν το οριστικό λουκέτο.
Εκπρόσωποι της βιομηχανίας προειδοποιούν ότι η κρίση μπορεί να επηρεάσει έως και 3,5 εκατομμύρια εργαζόμενους. Όπως σημειώνουν, η πραγματική έκταση της αποδιάρθρωσης δεν αποτυπώνεται πλήρως στα επίσημα στοιχεία ανεργίας, καθώς εκδηλώνεται κυρίως μέσω προσωρινής εργασίας, περικοπών ωραρίου και αναστολών συμβάσεων.
Ακόμη και τα μέτρα που υποτίθεται ότι θα ανακούφιζαν τους εργαζόμενους φαίνεται να επιβάρυναν περαιτέρω την κατάσταση. Η αύξηση κατά 60% του κατώτατου μισθού, που αποφασίστηκε για να συμβαδίσει με τον πληθωρισμό, προκάλεσε -σύμφωνα με στελέχη επιχειρήσεων- νέο κύμα πιέσεων στις εταιρείες, οδηγώντας σε επιτάχυνση των απολύσεων.
Την ίδια ώρα, η πολιτική ηγεσία της χώρας επιμένει ότι η εξωτερική πίεση δεν θα οδηγήσει σε υποχώρηση του Ιράν. Ωστόσο, πίσω από τις επίσημες διακηρύξεις, η οικονομία δείχνει να εισέρχεται σε μια περίοδο βαθιάς και παρατεταμένης φθοράς, με την κοινωνική δυσαρέσκεια να παραμένει ενεργή κάτω από την επιφάνεια.
