Η προσπάθεια του Ισραήλ να στρατολογήσει τον πρώην πρόεδρο του Ιράν, Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ ως πολύτιμο πληροφοριοδότη και ενδεχόμενο διάδοχο της σημερινής ηγεσίας της χώρας εξελίχθηκε επί σειρά ετών, περιλάμβανε μυστικές συναντήσεις στην Ευρώπη και κορυφώθηκε, στις πρώτες ημέρες του πολέμου Ισραήλ-Ιράν, με μια επιχείρηση απομάκρυνσής του από την Τεχεράνη, η οποία τελικά απέτυχε.
Αυτή είναι η εικόνα που παρουσιάζουν σε εκτενή έρευνά τους οι New York Times, επικαλούμενοι Αμερικανούς, Ιρανούς και Ισραηλινούς αξιωματούχους με γνώση της επιχείρησης.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η ισραηλινή στρατηγική βασίστηκε στην εκτίμηση ότι ο Αχμαντινετζάντ, παρά το ακραίο παρελθόν του ως προέδρου του Ιράν, είχε πλέον απομακρυνθεί από τον στενό πυρήνα της εξουσίας, διατηρούσε έντονη προσωπική αντιπαράθεση με το καθεστώς και θα μπορούσε, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να αποτελέσει μια εναλλακτική πολιτική λύση σε περίπτωση κατάρρευσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Η έρευνα αναφέρει ότι η Mossad διατηρούσε επαφές μαζί του επί χρόνια, κάλυπτε διακριτικά μέρος των εξόδων μετακίνησης και διαμονής του στο εξωτερικό και οργάνωνε επανειλημμένες συναντήσεις εκτός Ιράν. Μάλιστα, σύμφωνα με πρώην Αμερικανούς αξιωματούχους που επικαλούνται οι New York Times, η επιχείρηση θεωρούνταν τόσο σημαντική, ώστε ο τότε επικεφαλής της Mossad, Νταβίντ Μπαρνέα, ταξίδεψε προσωπικά στη Βουδαπέστη το 2024 για να συναντήσει τον πρώην Ιρανό πρόεδρο, ενώ στη συνέχεια ενημερώθηκε σχετικά και η CIA.
Το σχέδιο φέρεται να αποτελούσε τμήμα ενός ευρύτερου σχεδίου αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη, το οποίο προέβλεπε παράλληλα την υποστήριξη κουρδικών αντικαθεστωτικών δυνάμεων στο βόρειο Ιράκ, ώστε να εισέλθουν στο δυτικό Ιράν και να κινηθούν προς την πρωτεύουσα. Το συγκεκριμένο σκέλος δεν υλοποιήθηκε ποτέ.
Από σκληροπυρηνικός πρόεδρος, συνομιλητής του Ισραήλ
Όπως υπενθυμίζουν οι New York Times, ο Αχμαντινετζάντ υπήρξε από το 2005 έως το 2013 μία από τις πλέον ακραίες μορφές του ιρανικού καθεστώτος. Κατά τη διάρκεια της προεδρίας του επιτάχυνε το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, ζητούσε επανειλημμένα την καταστροφή του Ισραήλ, αμφισβητούσε το Ολοκαύτωμα και επέβλεψε τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων μετά τις αμφισβητούμενες εκλογές του 2009, καθώς και εκτεταμένες διώξεις αντιφρονούντων.
Η εικόνα του, όμως, άρχισε να αλλάζει μετά την αποχώρησή του από την προεδρία. Περιόρισε τη σκληρή αντιϊσραηλινή ρητορική του, άρχισε να επικρίνει δημόσια τις δυνάμεις ασφαλείας και την πολιτική ηγεσία για διαφθορά, εμφανιζόταν περισσότερο μετριοπαθής στις δημόσιες παρεμβάσεις του και επιδίωκε να καλλιεργήσει ένα διαφορετικό πολιτικό προφίλ.
Άλλαξε ακόμη και το παρουσιαστικό του, εγκαταλείποντας το χαρακτηριστικό χακί μπουφάν υπέρ επίσημων κοστουμιών, περιποιήθηκε την εμφάνισή του, άρχισε να μαθαίνει αγγλικά και πραγματοποιούσε καθημερινές συναντήσεις με πολίτες στο γραφείο του στην Τεχεράνη, επιχειρώντας να ενισχύσει το λαϊκό του προφίλ.
Παρά τις δημόσιες διαφοροποιήσεις του, παρέμενε πολιτικά απομονωμένος. Η ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας τον απέκλεισε τρεις φορές από την προεδρική κούρσα, περιορίζοντας ουσιαστικά κάθε δυνατότητα επιστροφής του στην εξουσία μέσω του υφιστάμενου πολιτικού συστήματος.
Οι πρώτες επαφές και τα ταξίδια στο εξωτερικό
Κατά την έρευνα των New York Times, οι ισραηλινές υπηρεσίες άρχισαν να παρακολουθούν στενά τη ρήξη του με τον ανώτατο ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και άλλα κορυφαία στελέχη του καθεστώτος, εκτιμώντας ότι η αυξανόμενη δυσαρέσκειά του μπορούσε να αξιοποιηθεί.
Δεν είναι απολύτως σαφές πότε πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες επαφές. Ιρανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι υπήρξαν ήδη κατά τη διάρκεια ταξιδιού του στη Γουατεμάλα το 2023, όπου συμμετείχε σε διεθνές συνέδριο για το περιβάλλον, έπειτα από πρόσκληση της κυβέρνησης της χώρας. Το ταξίδι παραλίγο να ματαιωθεί, καθώς οι ιρανικές αρχές αρχικά του απαγόρευσαν να αναχωρήσει από την Τεχεράνη, πριν τελικά του επιτρέψουν να επιβιβαστεί στην πτήση.
Το καθοριστικό βήμα φαίνεται πως έγινε το 2024 στη Βουδαπέστη. Σύμφωνα με τους New York Times, η πρόσκληση του Αχμαντινετζάντ στο Πανεπιστήμιο Δημόσιας Διοίκησης Ludovika για συνέδριο σχετικά με την κλιματική αλλαγή αποτελούσε ουσιαστικά προκάλυμμα για μυστικές επαφές με Ισραηλινούς αξιωματούχους.
Ο πρύτανης του πανεπιστημίου, Γκέργκελι Ντέλι, δήλωσε στην εφημερίδα ότι είχε ενημερωθεί από υψηλόβαθμο Ούγγρο κυβερνητικό αξιωματούχο πως ο πραγματικός σκοπός της πρόσκλησης ήταν να διευκολυνθούν οι συναντήσεις μεταξύ του πρώην Ιρανού προέδρου και της Mossad, παρά τους φόβους ότι η υπόθεση θα μπορούσε να πλήξει την προσωπική του αξιοπιστία και το κύρος του πανεπιστημίου.
Δεύτερη επίσκεψη, πόλεμος και κατάρρευση του σχεδίου
Ο Αχμαντινετζάντ επέστρεψε στη Βουδαπέστη και το 2025, λίγες μόλις ημέρες πριν από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν. Όπως αναφέρουν οι New York Times, οι σωματοφύλακές του από τους Φρουρούς της Επανάστασης κατέγραψαν ότι σε τουλάχιστον δύο περιπτώσεις κατάφερε να απομακρυνθεί από τη συνοδεία ασφαλείας του για πολύωρες συναντήσεις, υποστηρίζοντας αργότερα ότι συναντούσε πανεπιστημιακούς.
Στο ίδιο συνέδριο μίλησε στα αγγλικά, εγκατέλειψε ακόμη και τον παραδοσιακό κορανικό στίχο με τον οποίο άνοιγε τις δημόσιες ομιλίες του και επικεντρώθηκε σε θέματα όπως η «κοινή ανθρωπότητα» και η διαμόρφωση μιας νέας παγκόσμιας τάξης, παρουσιάζοντας αισθητά διαφορετικό πολιτικό προφίλ από εκείνο της προεδρικής του περιόδου.
Το σχέδιο κορυφώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου, όταν ισραηλινή αεροπορική επιδρομή έπληξε το συγκρότημα κατοικιών του στην Τεχεράνη. Σύμφωνα με Αμερικανούς και Ιρανούς αξιωματούχους που επικαλείται η εφημερίδα, πράκτορες της Mossad τον παρέλαβαν με μαύρο αυτοκίνητο Peugeot και τον μετέφεραν σε μυστική ασφαλή κατοικία εντός του Ιράν, με στόχο στη συνέχεια να ενεργοποιηθεί το σχέδιο πολιτικής μετάβασης.
Ωστόσο, ο πρώην πρόεδρος φέρεται να απογοητεύτηκε από την τροπή των εξελίξεων και να έχασε την εμπιστοσύνη του στο ισραηλινό σχέδιο. Αποχώρησε από την ασφαλή κατοικία υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες και το σχέδιο εγκατάστασής του στην εξουσία δεν προχώρησε ποτέ.
Η μυστηριώδης επανεμφάνιση
Μετά την εξαφάνισή του στα τέλη Φεβρουαρίου, ο Αχμαντινετζάντ δεν εμφανίστηκε δημόσια για αρκετούς μήνες. Η πρώτη του δημόσια παρουσία σημειώθηκε μόλις την προηγούμενη Δευτέρα, στην πομπή της κηδείας του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Στα βίντεο της τελετής εμφανίζεται σιωπηλός, με σκυμμένο το κεφάλι, φορώντας βαρύ μπουφάν παρά τις υψηλές θερμοκρασίες και περιβαλλόμενος από άνδρες ασφαλείας.
Σύμφωνα με τέσσερις ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους που επικαλούνται οι New York Times, ο πρώην πρόεδρος βρίσκεται πλέον υπό τον έλεγχο της υπηρεσίας πληροφοριών των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και τελεί σε κατ' οίκον περιορισμό, καθώς οι ιρανικές αρχές έχουν συγκεντρώσει στοιχεία για τις επαφές του με το Ισραήλ.
Ούτε η Mossad, ούτε ο εκπρόσωπος του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ σχολίασαν το δημοσίευμα των New York Times.
