Για χρόνια, η επικρατούσα αντίληψη στους πολιτικούς κύκλους της Ευρώπης υπαγόρευε ότι τα ακροδεξιά κόμματα, προκειμένου να προσεγγίσουν την εξουσία, όφειλαν να μετριάσουν τις θέσεις τους. Ωστόσο, η πρόσφατη εκλογική επικράτηση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) στη Σαξονία-Άνχαλτ με το εντυπωσιακό 44% αποδεικνύει την ύπαρξη μιας εναλλακτικής διαδρομής: την ενίσχυση του ριζοσπαστισμού ως μέσου εκλογικής επικράτησης.
Η σύγκρουση δύο διαφορετικών στρατηγικών
Μέχρι πρότινος, η πορεία προς την πολιτική κανονικότητα εκπροσωπούνταν από τη «μελονοποίηση» στην Ιταλία —τη στροφή της Τζόρτζια Μελόνι προς το ευρωπαϊκό κατεστημένο και το ΝΑΤΟ— και την τακτική «αποδαιμονοποίησης» της Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία, η οποία εγκατέλειψε τις εκκλήσεις για έξοδο από την ΕΕ και αποστασιοποιήθηκε από τη Ρωσία.
Στον αντίποδα, το AfD ακολούθησε την ακριβώς αντίθετη τροχιά:
-
Σκλήρυνε τη ρητορική του κατά της μετανάστευσης και του Ισλάμ.
-
Διατήρησε μια σταθερά φιλορωσική στάση.
-
Ενίσχυσε τα εκλογικά του ποσοστά, προκαλώντας τριγμούς στο ευρωπαϊκό πολιτικό σκηνικό ενόψει των επικείμενων εκλογών σε Σουηδία, Γαλλία, Ισπανία, Πολωνία και Ιταλία.
Διεθνείς αντιδράσεις και ευρωπαϊκές αμφισβητήσεις
Η επιτυχία του γερμανικού κόμματος προκάλεσε ενθουσιασμό στους κύκλους της σκληρής δεξιάς. Ο Αφόνσο Γκονσάλβες, ηγέτης του πορτογαλικού κινήματος Reconquista, δήλωσε ότι οι «εθνικιστικές και ταυτοτικές πολιτικές» αποτελούν το κατάλληλο εργαλείο για την κατάκτηση της εξουσίας. Παράλληλα, ο Ιταλός πρώην στρατηγός Ρομπέρτο Βανάτσι σημείωσε ότι οι κατηγορίες περί εξτρεμισμού ατονούν όταν τις καταψηφίζει το μισό εκλογικό σώμα.
Από την πλευρά των ΗΠΑ, ο Ντόναλντ Τραμπ συνεχάρη το AfD μέσω της πλατφόρμας Truth Social, κάνοντας λόγο για αντίδραση στους αυστηρούς κανόνες μετανάστευσης. Αντίθετα, η Μαρίν Λεπέν και η Τζόρτζια Μελόνι απέφυγαν οποιοδήποτε σχόλιο.
Το εσωτερικό ρήγμα και η ατζέντα της «επαναμετανάστευσης»
Οι σχέσεις του AfD με άλλα ευρωπαϊκά δεξιά κόμματα παραμένουν τεταμένες. Ήδη από το 2024, ο γαλλικός Εθνικός Συναγερμός διέκοψε τις σχέσεις του με το AfD, μετά από δηλώσεις υποψηφίων του που υποβάθμιζαν τη δράση των ναζιστικών SS. Ο Γάλλος βουλευτής Ζαν-Φιλίπ Τανγκί εξέφρασε εκ νέου τη δυσαρέσκειά του για την ανοχή απέναντι σε τέτοιες τοποθετήσεις.
Παρ' όλα αυτά, το AfD ενισχύει την παρουσία προσώπων που προωθούν την ατζέντα της «επαναμετανάστευσης» —δηλαδή της παροχής κινήτρων για την αποχώρηση ακόμη και νόμιμα εγκατεστημένων μεταναστών. Ο ηγέτης του κόμματος στη Σαξονία-Άνχαλτ, Ούλριχ Ζίγκμουντ, βρέθηκε στο επίκεντρο αντιπαραθέσεων λόγω της συμμετοχής του στη μυστική συνάντηση του Πότσνταμ για μαζικές απελάσεις.
Επιπλέον, στελέχη του AfD συμμετείχαν σε θερινή σύνοδο για την επαναμετανάστευση με προσκεκλημένο τον πρώην διοικητή της αμερικανικής Συνοριοφυλακής, Γκρέγκορι Μποβίνο, καθώς και εκπροσώπους από το ισπανικό Vox, το βρετανικό Restore Britain και τον Αυστριακό εθνοεθνικιστή Μάρτιν Σέλνερ.
Η εμφάνιση νέων ριζοσπαστικών σχηματισμών
Η τάση αυτή τροφοδοτεί νέες πολιτικές πρωτοβουλίες σε ολόκληρη την Ευρώπη:
-
Στην Πορτογαλία, το κίνημα Reconquista εξετάζει τη μετατροπή του σε κόμμα για να ανταγωνιστεί το Chega από τα δεξιά, με δημοσκοπήσεις να το φέρνουν στο 5%. Ο Γκονσάλβες προτείνει μάλιστα την ανάκληση της πορτογαλικής υπηκοότητας σε ορισμένες κατηγορίες μεταναστών.
-
Στη Γαλλία, προσωπικότητες όπως η ευρωβουλευτής Σάρα Κνάφο εφαρμόζουν παρόμοιες στρατηγικές έντονου ριζοσπαστισμού.
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής πολιτικών επιστημών Ζερόμ Ζαμέν, η ριζοσπαστική ρητορική αποδίδει σήμερα περισσότερο από ποτέ, καθώς η στάση του Λευκού Οίκου προσφέρει κάλυψη και έμπνευση σε ανάλογες πολιτικές συμπεριφορές.
Τα όρια του ριζοσπαστικού μοντέλου
Παρά τις εκλογικές επιτυχίες, η στρατηγική τουAfD συναντά σοβαρά εμπόδια:
-
Πολιτική απομόνωση (Τείχος Προστασίας): Η άρνηση των συστημικών κομμάτων να συνεργαστούν με το AfD δυσκολεύει τον σχηματισμό κυβερνητικών συνασπισμών, όπως συμβαίνει στη Σαξονία-Άνχαλτ όπου το κόμμα απέχει τρεις έδρες από την πλειοψηφία.
-
Εκλογικό ταβάνι: Αν και συσπειρώνει τους πιο ακραίους ψηφοφόρους, απομακρύνει τη μετριοπαθή πλειοψηφία, περιορίζοντας τις προοπτικές του σε εθνικό επίπεδο παρά το 28% που καταγράφει. Παρόμοια κατάρρευση γνώρισε στη Γαλλία ο Ερίκ Ζεμούρ το 2022, ο οποίος τελικά ωφέλησε τη Μαρίν Λεπέν κάνοντάς την να φαίνεται μετριοπαθής.
-
Η δοκιμασία της διακυβέρνησης: Η ανάληψη της εξουσίας εκθέτει συχνά τις λαϊκιστικές υποσχέσεις απέναντι στη θεσμική και οικονομική πραγματικότητα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η ήττα της 16χρονης διακυβέρνησης του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία, αλλά και οι πιέσεις που δέχεται η κυβέρνηση Τραμπ στις ΗΠΑ λόγω της κρίσης του κόστους ζωής.
