Πάντα, στρατιωτικές επιδείξεις, δώρα και μια επίσημη τελετή υψηλού συμβολισμού συνέθεσαν την εικόνα μιας θερμής προσωπικής σχέσης Τραμπ–Σι στον Λευκό Οίκο. Πίσω από τη λαμπρότητα, όμως, παρέμειναν ανοιχτές οι βαθιές διαφωνίες ΗΠΑ και Κίνας για την τεχνητή νοημοσύνη, το εμπόριο και τη γεωπολιτική.
«Ποτέ δεν τα πήγαμε καλύτερα», δήλωσε ο Ντόναλντ Τραμπ για τον Σι Τζινπίνγκ, σε μια ημέρα που ο Λευκός Οίκος φρόντισε να αναδείξει κάθε στοιχείο τελετουργικού μεγαλείου: στρατιωτικές πτήσεις, τιμητική φρουρά, επίσημο δείπνο και από την κινεζική πλευρά την ανακοίνωση ότι δύο πάντα θα σταλούν στον ζωολογικό κήπο της Ατλάντα. Η εικόνα ήταν αυτή μιας σχέσης που επιχειρεί να περάσει από την αντιπαράθεση σε μια προσωπική συνεννόηση των δύο ηγετών.
Στο δείπνο που παρέθεσε προς τιμήν του Κινέζου προέδρου, ο Τραμπ υπογράμμισε ότι οι δύο χώρες εκπροσωπούν διαφορετικά συστήματα, αλλά οι δεσμοί μεταξύ των λαών τους παραμένουν ισχυροί. Η προσέγγισή του ήταν εμφανώς προσανατολισμένη στην προσωπική διπλωματία, την οποία ο ίδιος θεωρεί βασικό εργαλείο για τη διαχείριση των σχέσεων με ισχυρούς ηγέτες.
Ο Σι, ωστόσο, έδωσε διαφορετικό τόνο σε ορισμένες από τις δημόσιες παρεμβάσεις του. Μετά την άφιξή του στον Λευκό Οίκο, προειδοποίησε πάλι για τη λεγόμενη «Παγίδα του Θουκυδίδη, τη θεωρία σύμφωνα με την οποία η σύγκρουση μεταξύ μιας ανερχόμενης δύναμης και μιας ήδη κυρίαρχης μπορεί να οδηγήσει τελικά σε πόλεμο. Η Κίνα και οι ΗΠΑ, είπε, δεν χρειάζεται να αποφεύγουν τον ανταγωνισμό, αλλά αυτός θα πρέπει να είναι «υγιής» και να παραμένει εντός ορίων. Δεν πρέπει να μετατρέπεται σε αναμέτρηση όπου ο ένας κερδίζει και ο άλλος χάνει, αλλά σε έναν αγώνα στον οποίο οι δύο πλευρές επιδιώκουν να καλύψουν η μία την απόσταση από την άλλη.
Πίσω από τις φιλοφρονήσεις, Ταϊβάν, εμπόριο και AI
Οι δύο ηγέτες συζήτησαν κατ’ ιδίαν ζητήματα που βρίσκονται στον πυρήνα της αντιπαλότητας των δύο χωρών. Σύμφωνα με την επίσημη κινεζική ανακοίνωση, στην ατζέντα βρέθηκαν το εμπόριο, η Ταϊβάν, η Μέση Ανατολή και η σύγκρουση Ρωσίας - Ουκρανίας. Ο Τραμπ ανέφερε επίσης ότι οι συνομιλίες θα αφορούσαν την ασφάλεια και αυτό που αποκάλεσε «super intelligence», επιχειρώντας να δώσει νέο όνομα στη συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη.
Μόλις μία ημέρα νωρίτερα, Ουάσιγκτον και Πεκίνο είχαν συμφωνήσει να παρατείνουν για δύο μήνες την εμπορική εκεχειρία που είχε περιορίσει την ένταση του εμπορικού πολέμου. Η παράταση αποτρέπει μια άμεση νέα κλιμάκωση των δασμών, αλλά δεν συνιστά συνολική εμπορική συμφωνία. Και η λαμπρότητα της συνάντησης δεν συνοδεύτηκε από ενδείξεις ότι έχουν επιλυθεί οι υπόλοιπες μεγάλες διαφορές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η διαφορετική προσέγγιση των δύο ηγετών στην τεχνητή νοημοσύνη. Ο Σι δήλωσε δημόσια ότι θέλει να διασφαλίσει πως η AI θα βρίσκεται «πάντα υπό ανθρώπινο έλεγχο». Ο Τραμπ, αντίθετα, έχει απορρίψει ως «φάρσα» τις προειδοποιήσεις ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε μαζική εξαφάνιση. Η διαφορά αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς η AI εξελίσσεται σε ένα από τα βασικά πεδία τεχνολογικού και στρατηγικού ανταγωνισμού των δύο χωρών.
Παράλληλα, οι ευρύτερες γεωπολιτικές διαφορές δεν έχουν εξαφανιστεί. Ο Τραμπ είχε κατηγορήσει την Κίνα το καλοκαίρι για «ύπουλη ανάμειξη» στις αμερικανικές εκλογές του 2020, ενώ το Πεκίνο δεν έχει απομακρυνθεί από τις οικονομικές και άλλες σχέσεις του με την Τεχεράνη μετά την έναρξη της σύγκρουσης ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, κινεζικές εταιρείες έχουν παράσχει στην Τεχεράνη δορυφορικές εικόνες, ακόμη και πρόσβαση σε κατασκοπευτικό δορυφόρο, που χρησιμοποιήθηκαν από τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις για επιθέσεις στην περιοχή.
Ανοιχτό παραμένει και το ζήτημα των κινεζικών αγορών αμερικανικών αγροτικών προϊόντων. Δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι το Πεκίνο έχει υλοποιήσει την υπόσχεση που είχε κάνει κατά την προηγούμενη συνάντηση των δύο ηγετών στο Πεκίνο, για σημαντική αύξηση των αγορών αμερικανικών αγροτικών προϊόντων.
Η «προσωπική διπλωματία» του Τραμπ
Παρά τις εκκρεμότητες, ο Τραμπ επέλεξε να παίξει περισσότερο τον ρόλο του οικοδεσπότη παρά εκείνον του αντιπάλου. Ήδη από την Τετάρτη είχε μεταβεί στη στρατιωτική βάση Άντριους για να υποδεχθεί τον Σι, αντί να τον περιμένει στον Λευκό Οίκο. Ακολούθησε τελετή τιμής στον Κήπο των Ρόδων, με πτήση βομβαρδιστικού B-2 και μαχητικών F-22, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος ξενάγησε τον Κινέζο ομόλογό του και στο νέο ελικοδρόμιο του Λευκού Οίκου.
Το επίσημο δείπνο στην Ανατολική Αίθουσα συγκέντρωσε Κινέζους αξιωματούχους, υποστηρικτές των Ρεπουμπλικανών και κορυφαία στελέχη της αμερικανικής επιχειρηματικής και τεχνολογικής σκηνής, μεταξύ των οποίων ο Τζεφ Μπέζος, ο Τζένσεν Χουάνγκ και ο Ίλον Μασκ. Ο Τραμπ, μάλιστα, απομακρύνθηκε σε ένα σημείο από το προετοιμασμένο κείμενό του για να μιλήσει στον Σι για τη νέα αίθουσα χορού του Λευκού Οίκου, η οποία, όπως είπε, θα είναι ολοκληρωμένη σε περίπου έναν χρόνο και εκτίμησε ότι ο Κινέζος πρόεδρος «θα την αγαπήσει».
Ο Σι ανταπέδωσε το τελετουργικό με ένα διαφορετικό είδος δώρου: ανακοίνωσε ότι η Κίνα θα στείλει δύο πάντα στον ζωολογικό κήπο της Ατλάντα. Ο Τραμπ χαρακτήρισε μέσω Truth Social την ημέρα ένα γεγονός σχεδόν ιδανικό για τηλεοπτική μετάδοση. Υπήρχε, όμως, ένα σημαντικό κενό στην εικόνα: τα μεγάλα αμερικανικά τηλεοπτικά δίκτυα αρνήθηκαν να διαθέσουν κοινό τηλεοπτικό υλικό από τις εκδηλώσεις, μετά τον αποκλεισμό CNN, MS NOW και Politico από τον Λευκό Οίκο.
Η πρόσβαση των δημοσιογράφων των τριών οργανισμών αποκαταστάθηκε περίπου το μεσημέρι, μετά τη δικαστική απόφαση, όμως η ομάδα τηλεοπτικής κάλυψης του Λευκού Οίκου παρέμεινε σε αναστολή. Τα δίκτυα είχαν δηλώσει ότι δεν θα επανέλθουν στην κάλυψη των προεδρικών δραστηριοτήτων μέχρι ο Λευκός Οίκος να συμφωνήσει επίσημα στην εκ νέου συμμετοχή του CNN. Την ίδια στιγμή, δημοσιογράφοι των κινεζικών κρατικών μέσων ενημέρωσης είχαν κανονικά πρόσβαση στους χώρους του Λευκού Οίκου.
Στο τέλος της βραδιάς, ο Σι επέλεξε έναν ακόμη συμβολισμό. Στην πρόποσή του δεν στάθηκε στις πιο δύσκολες σελίδες του Ψυχρού Πολέμου, αλλά αναφέρθηκε στην προσέγγιση του Ρίτσαρντ Νίξον με το Πεκίνο το 1972. Το μήνυμα προς τον Τραμπ ήταν ότι και ο ίδιος έχει την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσει τις σχέσεις με την Κίνα, σε ένα πλαίσιο, ωστόσο, στο οποίο το Πεκίνο θέλει να έχει τους δικούς του όρους.
Έτσι, πίσω από τα χαμόγελα, τα πάντα και τα μαχητικά αεροσκάφη, η συνάντηση δεν εξάλειψε τα βασικά σημεία τριβής μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων. Η εμπορική εκεχειρία παρατάθηκε, αλλά παραμένει εύθραυστη, η AI εξελίσσεται σε νέο πεδίο στρατηγικής αντιπαράθεσης και οι διαφωνίες για την Ταϊβάν, τη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία παραμένουν. Η εικόνα της προσέγγισης ήταν εντυπωσιακή, αλλά στην ουσία της η σχέση ΗΠΑ-Κίνας παραμένει περίπλοκη.
