Από τις 67.000 τραπεζοϋπαλλήλων, που υπήρχαν στις ελληνικές τράπεζες το 2009, σήμερα έχουν απομείνει μόλις 26.000. Μέσα σε 17 χρόνια, δηλαδή, χάθηκαν περίπου 41.000 θέσεις εργασίας, σε μια από τις μεγαλύτερες αναδιαρθρώσεις που έχει γνωρίσει κλάδος στη χώρα. Το ερώτημα είναι ποιος ανέλαβε το βάρος αυτής της πρωτοφανούς συρρίκνωσης προσωπικού.
Η απάντηση φαίνεται να δίνεται από τη νέα κοινή έρευνα του ΙΝΕ ΓΣΕΕ και της ΟΤΟΕ για την ποιότητα της εργασίας στις τράπεζες, στην οποία συμμετείχαν 4.452 εργαζόμενοι. Τα ευρήματα σκιαγραφούν μια πραγματικότητα αυξανόμενης πίεσης, εντατικοποίησης της εργασίας και επαγγελματικής εξουθένωσης, παρά τη ραγδαία ψηφιοποίηση των τραπεζικών υπηρεσιών και τη βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων του κλάδου τα τελευταία χρόνια.
Το κυρίαρχο συμπέρασμα της έρευνας αφορά τον φόρτο εργασίας. Περισσότεροι από 8 στους 10 τραπεζοϋπαλλήλους (84,3%) δηλώνουν ότι ο φόρτος έχει αυξηθεί σημαντικά εξαιτίας των ελλείψεων προσωπικού και των συνεχών αναδιαρθρώσεων, ενώ το 83,8% αναφέρει ότι εργάζεται συχνά υπό πίεση χρόνου και ασφυκτικές προθεσμίες.
Παράλληλα, σχεδόν 8 στους 10 εργαζόμενους (79,3%) κάνουν λόγο για έντονη πίεση προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι που θέτουν οι διοικήσεις.
Δραματικές μειώσεις προσωπικού
Βεβαίως, οι αριθμοί αυτοί δεν μπορούν να διαβαστούν ανεξάρτητα από τη δραματική μείωση του προσωπικού που έχει προηγηθεί.
Η συρρίκνωση του δικτύου καταστημάτων, τα προγράμματα εθελουσίας εξόδου, οι συγχωνεύσεις και οι αναδιοργανώσεις άλλαξαν ριζικά το τοπίο στον τραπεζικό κλάδο. Ωστόσο, σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, το κενό που άφησαν πίσω τους οι 41.000 χαμένες θέσεις εργασίας δεν φαίνεται να καλύφθηκε πλήρως από την τεχνολογία και την αυτοματοποίηση.
Αντίθετα, ένα σημαντικό μέρος του μεταφέρθηκε στους εργαζόμενους που παρέμειναν στις τράπεζες, οι οποίοι καλούνται να διαχειριστούν περισσότερα καθήκοντα, αυξημένες απαιτήσεις και διαρκώς υψηλότερους στόχους.
Το παράδοξο με την ψηφιοποίηση
Πρόκειται για ένα από τα μεγάλα παράδοξα της τραπεζικής αγοράς. Την ώρα που η ψηφιοποίηση προβάλλεται ως εργαλείο εκσυγχρονισμού και διευκόλυνσης της εργασίας, οι ίδιοι οι εργαζόμενοι περιγράφουν μια καθημερινότητα όπου η πίεση όχι μόνο δεν μειώνεται, αλλά εντείνεται. Είναι χαρακτηριστικό ότι περίπου δύο στους τρεις τραπεζοϋπαλλήλους (65,7%) θεωρούν πως ο φόρτος εργασίας υπερβαίνει τις διαθέσιμες ώρες εργασίας, ενώ πάνω από 6 στους 10 αμφισβητούν ότι οι στόχοι που τίθενται είναι ρεαλιστικοί.
Η ένταση της εργασίας συνδέεται άμεσα και με το ζήτημα των αμοιβών. Σχεδόν 7 στους 10 εργαζόμενους (67,4%) θεωρούν ότι οι αποδοχές τους δεν ανταποκρίνονται στις ευθύνες που αναλαμβάνουν, ενώ περισσότεροι από τους μισούς δηλώνουν ότι ο μισθός τους δεν επαρκεί για την κάλυψη βασικών αναγκών. Παράλληλα, το 45,2% αναφέρει ότι εργάζεται συχνά εκτός ωραρίου χωρίς πρόσθετη αμοιβή.
Η… αόρατη πλευρά του τραπεζικού μετασχηματισμού
Τα ευρήματα αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στο πεδίο της ψυχικής υγείας. Σχεδόν 7 στους 10 εργαζόμενους (69,2%) εκτιμούν ότι οι τράπεζες δεν λαμβάνουν ενεργά μέτρα για την πρόληψη της επαγγελματικής εξουθένωσης, ενώ μόλις το 7,2% θεωρεί ότι εφαρμόζονται ουσιαστικές πολιτικές κατά του burnout. Δεν είναι τυχαίο ότι σχεδόν οι μισοί εργαζόμενοι δηλώνουν λίγο ή καθόλου ικανοποιημένοι από την εργασία τους, ενώ 4 στους 10 αναφέρουν ότι θα αναζητούσαν εργασία εκτός τραπεζικού κλάδου αν τους δινόταν η δυνατότητα.
Η έρευνα του ΙΝΕ ΓΣΕΕ και της ΟΤΟΕ έρχεται να φωτίσει μια λιγότερο ορατή πλευρά του μετασχηματισμού των τραπεζών. Πίσω από τους ισολογισμούς, την ψηφιακή μετάβαση και τα θετικά οικονομικά αποτελέσματα, αναδεικνύεται μια πραγματικότητα στην οποία λιγότεροι εργαζόμενοι καλούνται να παράγουν περισσότερο έργο. Και αυτό, όπως δείχνουν τα στοιχεία, έχει αρχίσει να αφήνει έντονο αποτύπωμα στην ποιότητα της εργασίας και στην καθημερινότητα χιλιάδων τραπεζοϋπαλλήλων.
Γι' αυτό η συζήτηση για το μέλλον των τραπεζών δεν αφορά πλέον μόνο τα κέρδη και την τεχνολογία, αλλά και το κατά πόσο το σημερινό μοντέλο λειτουργίας είναι βιώσιμο για τους ανθρώπους που καλούνται να το υπηρετήσουν καθημερινά.
Δημήτρης Κυριακόπουλος
