Ελληνικές τράπεζες: Κοντά σε χαλάρωση των κεφαλαιακών απαιτήσεων από τον SSM

Το παρασκήνιο της χαλάρωσης και η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία

Μια σημαντική εξέλιξη δρομολογείται για το ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, καθώς τα κεφαλαιακά μαξιλάρια των ελληνικών τραπεζών υπερβαίνουν τον ευρωπαϊκό μέσο όρο κατά τουλάχιστον 50 μονάδες βάσης στον δεύτερο πυλώνα. Η πραγματικότητα αυτή έχει ανοίξει τη συζήτηση για τη μείωση των απαιτήσεων από τον SSM, γεγονός που σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή:

Η κίνηση του SSM οδηγεί στην άρση και των τελευταίων μνημονικών υπολειμμάτων σε ό,τι αφορά την εποπτεία των ελληνικών τραπεζών

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει έκθεση που προτείνει τη μείωση των κεφαλαιακών απαιτήσεων για επιλεγμένα ιδρύματα, ακολουθώντας την τάση χαλάρωσης που εφαρμόζεται ήδη σε ΗΠΑ και Μεγάλη Βρετανία.

Σύμφωνα με προσχέδιο που αποκάλυψαν οι Financial Times, η Επιτροπή εισηγείται την κατάργηση των απαιτήσεων κεφαλαίου του Πυλώνα 2 που συνδέονται με τον δείκτη μόχλευσης (leverage ratio). Πρόκειται για ένα πάγιο αίτημα των τραπεζικών ιδρυμάτων, τα οποία υποστηρίζουν ότι οι επικαλυπτόμενοι κανόνες από διαφορετικούς επόπτες δεσμεύουν αχρείαστα κεφάλαια και τις φέρνουν σε μειονεκτική θέση έναντι του διεθνούς ανταγωνισμού.

Ταχύτερες διαδικασίες και απλοποίηση της εποπτείας

Οι μεταρρυθμίσεις στην ευρωπαϊκή εποπτεία αποδίδουν ήδη καρπούς. Τα μέλη του Εποπτικού Συμβουλίου, Sharon Donnery και Patrick Amis, επεσήμαναν ότι κατά τους πρώτους τέσσερις μήνες του 2026, περίπου το 80% των αιτήσεων για μείωση ιδίων κεφαλαίων εγκρίθηκε μέσω fast-track διαδικασίας σε λιγότερο από μία εβδομάδα.

Επιπλέον, η ευρωπαϊκή εποπτεία προχωρά σε:

• Απλούστευση των διαδικασιών και μείωση των χρόνων διεκπεραίωσης.

• Βελτίωση της αναλογικότητας στην υποβολή στοιχείων και πιο στοχευμένα stress tests.

• Αναθεώρηση και ενοποίηση των βασικών εποπτικών οδηγιών για ένα πιο προβλέψιμο πλαίσιο.

Η διαπραγμάτευση για το SREP και το P2R

Οι ελληνικές τράπεζες έχουν ξεκινήσει τις συζητήσεις με τον επόπτη για τη διαδικασία SREP (την ετήσια αξιολόγηση της ΕΚΤ). Παρά το γεγονός ότι η εποπτική στάση είναι πιο αυστηρή σε σχέση με το παρελθόν:

το ενδεχόμενο αναθεώρησης των κεφαλαιακών απαιτήσεων του Πυλώνα 2 παραμένει στην ατζέντα του διαλόγου μεταξύ ελληνικών τραπεζών και SSM

Πηγές με γνώση των συζητήσεων αναφέρουν ότι η επικείμενη μείωση δεν θα είναι ενιαία, αλλά δεν αναμένεται να ξεπεράσει το 25% του πλεονάζοντος κεφαλαίου για κάθε ίδρυμα.

Το SREP αποτελεί τον ετήσιο έλεγχο υγείας της ΕΚΤ για την ανθεκτικότητα και τη διοίκηση των τραπεζών. Μέσω αυτού καθορίζεται το Pillar 2 Requirement (P2R), ένα εξατομικευμένο κεφαλαιακό όριο βάσει του προφίλ κινδύνου κάθε τράπεζας (πιστωτικός κίνδυνος, ρευστότητα, εσωτερικός έλεγχος). Η μη συμμόρφωση με αυτό μπορεί να επιφέρει κυρώσεις, όπως η απαγόρευση διανομής μερισμάτων. Αντίθετα, το Pillar 2 Guidance (P2G) αποτελεί μη δεσμευτική σύσταση.

Γιατί οι ελληνικές τράπεζες έχουν υψηλότερες απαιτήσεις

Ενώ οι μεγάλες δυτικοευρωπαϊκές τράπεζες κινούνται σε επίπεδα 1,25% έως 1,75% (π.χ. Banco Santander στο 1,74% και UniCredit κοντά στο 2%), οι ελληνικές τράπεζες επιβαρύνονται με σημαντικά υψηλότερο P2R:

• Alpha Bank: 2,90%

• Τράπεζα Πειραιώς: 2,90%

• Eurobank: 2,75%

• Εθνική Τράπεζα: 2,50%

Η διατήρηση αυτών των υψηλών ορίων από τον επόπτη οφείλεται στο ιστορικό πιστωτικό ρίσκο (κόκκινα δάνεια), τη δομή της ελληνικής οικονομίας, την περιορισμένη διαφοροποίηση των εσόδων και την εποπτική συντηρητικότητα για τις περιφερειακές αγορές. Η σταδιακή αποκλιμάκωση αυτών των δεικτών θα απελευθερώσει κεφάλαια που μπορούν να διοχετευθούν στην πραγματική οικονομία.

Οι κεφαλαιακές απαιτήσεις άλλων σημαντικών ευρωπαϊκών τραπεζών

Ο παρακάτω πίνακας αποτυπώνει τις τράπεζες που έχουν δεσμεύσει λιγότερα κεφάλαια στον δεύτερο πυλώνα για το έτος 2026:

(Σημείωση: n.a. = μη εφαρμόσιμο / μη διαθέσιμο)

Τα 9 πεδία της εποπτικής αξιολόγησης του SREP

Η αξιολόγηση των τραπεζών επικεντρώνεται στους εξής βασικούς τομείς:

1. Επιχειρηματικό μοντέλο και κερδοφορία: Εξετάζεται η βιωσιμότητα, η σταθερότητα των εσόδων, το κόστος χρηματοδότησης και η ικανότητα οργανικής δημιουργίας κεφαλαίου.

2. Πιστωτικός κίνδυνος: Αφορά την ποιότητα των δανείων, τα κόκκινα δάνεια, τις προβλέψεις και τις επιδόσεις σε stress tests με συντηρητικές παραδοχές.

3. Κεφαλαιακή επάρκεια: Αξιολογούνται οι δείκτες CET1, η ποιότητα των κεφαλαίων και η ικανότητα απορρόφησης ζημιών για τον καθορισμό του P2R.

4. Ρευστότητα και χρηματοδότηση: Ελέγχεται η ανθεκτικότητα σε συνθήκες πίεσης μέσω των δεικτών LCR και NSFR, καθώς και η εξάρτηση από τη χονδρική χρηματοδότηση.

5. Κίνδυνος αγοράς και επιτοκίων: Αναλύεται η έκθεση σε μεταβολές επιτοκίων και στη μεταβλητότητα των επενδυτικών χαρτοφυλακίων και ομολόγων.

6. Λειτουργικός κίνδυνος και διακυβέρνηση: Αφορά την πρόληψη σφαλμάτων, συστημικών αστοχιών, κυβερνοεπιθέσεων, απάτης και ξεπλύματος χρήματος, καθώς και την ποιότητα της διοίκησης.

7. ICAAP και εσωτερικές μεθοδολογίες: Αφορά την υποβολή εσωτερικών εκτιμήσεων κεφαλαιακής επάρκειας και τη χρήση μοντέλων κινδύνου (όπως η πιθανότητα αθέτησης).

8. ESG και κλιματικός κίνδυνος: Αξιολογούνται οι περιβαλλοντικοί και κοινωνικοί κίνδυνοι μετάβασης, καθώς και η έκθεση σε ενεργειακούς κλάδους.

9. Ποιοτικά ευρήματα: Καταγράφονται τυχόν καθυστερήσεις στο reporting ή αδυναμίες συμμόρφωσης και ζητούνται άμεσα διορθωτικά μέτρα.