Στο επίκεντρο μιας διεθνούς γεωπολιτικής θύελλας βρίσκεται η Γροιλανδία, μετά την αναζωπύρωση των απειλών του Ντόναλντ Τραμπ για προσάρτηση του αυτόνομου δανικού εδάφους, με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν ότι η συντριπτική πλειονότητα των κατοίκων απορρίπτει κάθε ενδεχόμενο αμερικανικού ελέγχου και ταυτόχρονα στηρίζει την προοπτική πλήρους ανεξαρτησίας από τη Δανία.
Η Γροιλανδία, ένα τεράστιο αρκτικό νησί με πληθυσμό μόλις 57.000 κατοίκων, βρέθηκε ξανά στο διεθνές προσκήνιο όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ επανέφερε δημόσια το ενδεχόμενο προσάρτησής της, επικαλούμενος λόγους εθνικής ασφάλειας. Ο Λευκός Οίκος επιβεβαίωσε ότι ο Τραμπ και η ομάδα εθνικής ασφάλειας εξετάζουν «ενεργά» μια πιθανή πρόταση αγοράς του νησιού, διευκρινίζοντας ότι, αν και η διπλωματία αποτελεί την πρώτη επιλογή, «όλες οι επιλογές» παραμένουν στο τραπέζι, ακόμη και η στρατιωτική.
Απέναντι σε αυτή τη ρητορική, Ευρωπαίοι ηγέτες υπογράμμισαν ότι η ασφάλεια στην Αρκτική είναι συλλογική υπόθεση, ενώ στη Γροιλανδία το ζήτημα αναζωπύρωσε ένα παλαιότερο και βαθύτερο αίτημα: την πλήρη αυτοδιάθεση.
Ισχυρή στήριξη στην ανεξαρτησία
Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των Γροιλανδών τάσσεται υπέρ της ανεξαρτησίας από τη Δανία, ενώ η αντίθεση σε οποιαδήποτε μορφή αμερικανικού ελέγχου είναι σχεδόν καθολική. Όπως τονίζει η Άγια Κέμνιτς, μία από τους δύο βουλευτές που εκπροσωπούν τη Γροιλανδία στο δανικό κοινοβούλιο, το βασικό αίτημα είναι η πολιτική αυτενέργεια.
Η ίδια επισημαίνει ότι επί δεκαετίες οι Γροιλανδοί διεκδικούν το δικαίωμα να εκπροσωπούν οι ίδιοι τον εαυτό τους, υπογραμμίζοντας ότι το «τίποτα για εμάς, χωρίς εμάς» δεν είναι απλώς σύνθημα, αλλά πολιτική θέση. Στο ίδιο πλαίσιο, απορρίπτει κατηγορηματικά την ιδέα πώλησης του νησιού, σημειώνοντας ότι «δεν μπορείς να αγοράσεις ούτε μια χώρα, ούτε έναν λαό».
Αυτονομία με όρια και δύσκολες ισορροπίες
Η Γροιλανδία απέκτησε διευρυμένη αυτονομία το 2009, μέσω του Νόμου Αυτοδιακυβέρνησης, ο οποίος προβλέπει και το δικαίωμα διεξαγωγής δημοψηφίσματος για την ανεξαρτησία. Παρ’ όλα αυτά, η Δανία εξακολουθεί να είναι υπεύθυνη για την εξωτερική πολιτική, την άμυνα και την ασφάλεια.
Το 2023 παρουσιάστηκε σχέδιο συντάγματος για ένα ανεξάρτητο κράτος, χωρίς ωστόσο άμεσο χρονοδιάγραμμα υιοθέτησής του. Τα περισσότερα πολιτικά κόμματα της Γροιλανδίας στηρίζουν την ανεξαρτησία, διαφωνούν όμως ως προς το πότε και με ποιον τρόπο μπορεί να επιτευχθεί, καθώς η οικονομική εξάρτηση από τη Δανία παραμένει κρίσιμη για τη χρηματοδότηση βασικών κοινωνικών υπηρεσιών, όπως η υγεία και η εκπαίδευση.
Διαφορετικές προσεγγίσεις στο εσωτερικό
Ο πρώην πρωθυπουργός Μούτε Έγκεντε είχε δηλώσει ότι ήρθε η ώρα για το «επόμενο βήμα» προς την ανεξαρτησία, ενώ ο διάδοχός του, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, ο οποίος οδήγησε τους κεντροδεξιούς Δημοκράτες σε απρόσμενη εκλογική νίκη, υποστηρίζει μια πιο σταδιακή πορεία.
Η ίδια η Κέμνιτς τονίζει ότι η ανεξαρτησία αποτελεί μακροπρόθεσμο στόχο και προϋποθέτει βιώσιμη οικονομική βάση, ώστε να διατηρηθεί το επίπεδο διαβίωσης του πληθυσμού.
Αμερικανική πίεση και γεωπολιτικές ανησυχίες
Η αναβίωση του ενδιαφέροντος του Τραμπ για τη Γροιλανδία, μετά την αποτυχημένη προσπάθεια αγοράς της το 2019, έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στη Δανία. Η πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν προειδοποίησε, ότι ενδεχόμενη αμερικανική στρατιωτική ενέργεια θα σήμαινε το τέλος της στρατιωτικής συμμαχίας του ΝΑΤΟ.
Το ζήτημα έχει σημάνει συναγερμό και σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ιδίως καθώς οι απειλές Τραμπ ακολούθησαν πρόσφατη αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση στη Βενεζουέλα.
Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να συζητήσει το θέμα με Δανούς αξιωματούχους.
«Όχι αντικατάσταση ενός κυρίαρχου με άλλον»
Αναλυτές εκτιμούν ότι η αμερικανική πίεση δεν ευνοεί το κίνημα ανεξαρτησίας.
Όπως επισημαίνει ο Κλέιτον Άλεν της Eurasia Group, οι κάτοικοι δύσκολα θα επιθυμούσαν να ανταλλάξουν έναν εξωτερικό κυρίαρχο με έναν άλλον.
Στο ίδιο πνεύμα, ειδικοί υπογραμμίζουν ότι το κίνημα ανεξαρτησίας υπάρχει εδώ και δεκαετίες και ότι η Δανία έχει δεσμευτεί να σεβαστεί το αποτέλεσμα οποιουδήποτε δημοψηφίσματος.
Στο Νουούκ, την πρωτεύουσα της Γροιλανδίας, επικρατεί η αίσθηση ότι οι «επιθετικές» κινήσεις προσέγγισης από τις ΗΠΑ μπορεί τελικά να υπονομεύσουν τον στόχο της ανεξαρτησίας, καθώς ένα από τα ισχυρότερα χαρτιά της τοπικής κυβέρνησης παραμένει η αποτρεπτική ισχύς που προσφέρει η σχέση με τη Δανία.
