Η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι «πλήρως ανεξάρτητες από τη Μέση Ανατολή» επανέφερε στο προσκήνιο μια διαχρονική συζήτηση: πόσο πραγματικά αποσυνδεδεμένη μπορεί να είναι μια οικονομία από τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές;
Στο τηλεοπτικό του διάγγελμα για τον πόλεμο στο Ιράν ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η χώρα του «δεν χρειάζεται το πετρέλαιο της περιοχής», επιχειρώντας να ενισχύσει το αφήγημα μιας ταχείας απεμπλοκής από τη σύγκρουση.
Ωστόσο, η πραγματικότητα των διεθνών αγορών ενέργειας είναι πολύ πιο σύνθετη.
Η ψευδαίσθηση της «ενεργειακής ανεξαρτησίας»
Πράγματι, οι ΗΠΑ έχουν εξελιχθεί σε καθαρό εξαγωγέα πετρελαίου και φυσικού αερίου τα τελευταία χρόνια. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι είναι προστατευμένες από τις αναταράξεις της αγοράς.
Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου λειτουργεί ως ένα ενιαίο σύστημα τιμολόγησης: μια διαταραχή στην προσφορά – όπως αυτή που προκαλείται από την ένταση στον Περσικό Κόλπο – επηρεάζει άμεσα τις τιμές παντού. Περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, ένα σημείο-κλειδί για τη διεθνή ενεργειακή ασφάλεια.
Αυτό εξηγεί γιατί, παρά την ενεργειακή αυτάρκεια, οι Αμερικανοί καταναλωτές έχουν δει τις τιμές των καυσίμων να αυξάνονται αισθητά τον τελευταίο μήνα, με τη μέση τιμή της βενζίνης να ξεπερνά τα 4 δολάρια ανά γαλόνι.
Η εξάρτηση δεν είναι μόνο το πετρέλαιο
Η ανάλυση περιορίζεται συχνά στο αργό πετρέλαιο, όμως η Μέση Ανατολή παραμένει κρίσιμη για μια σειρά άλλων πρώτων υλών.
Το ήλιο, για παράδειγμα, αποτελεί βασικό συστατικό στην παραγωγή ημιαγωγών, με το Κατάρ να συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους παραγωγούς παγκοσμίως. Η έλλειψή του ήδη δημιουργεί πιέσεις στη βιομηχανία τεχνολογίας, με πιθανές επιπτώσεις ακόμη και στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.
Αντίστοιχα, τα λιπάσματα που παράγονται στην περιοχή είναι κρίσιμα για την παγκόσμια αγροτική παραγωγή. Μια παρατεταμένη διαταραχή στις ροές μέσω των Στενών θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυξήσεις στις τιμές τροφίμων και σε περαιτέρω πίεση στο κόστος ζωής.
Οι έμμεσες επιπτώσεις στην οικονομία
Αναλυτές επισημαίνουν ότι το καθεστώς «καθαρού εξαγωγέα» δεν προστατεύει από τις διακυμάνσεις τιμών. Όπως σημειώνουν, οι τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές στις αντλίες καυσίμων καθορίζονται από τις διεθνείς ισορροπίες και όχι από το εγχώριο ισοζύγιο παραγωγής-κατανάλωσης.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ συνεχίζουν να εισάγουν διυλισμένα προϊόντα σε ορισμένες περιοχές, γεγονός που ενισχύει περαιτέρω την έκθεσή τους σε εξωτερικά σοκ.
Γεωπολιτική ρητορική έναντι οικονομικής πραγματικότητας
Οι δηλώσεις Τραμπ αποτυπώνουν μια πολιτική στόχευση: την προβολή ισχύος και την προετοιμασία του εδάφους για μια ενδεχόμενη έξοδο από τη σύγκρουση με το Ιράν. Ωστόσο, η οικονομική πραγματικότητα υπογραμμίζει ότι καμία μεγάλη οικονομία δεν λειτουργεί σε απομόνωση.
Σε έναν κόσμο αλληλεξαρτήσεων, η ενεργειακή «ανεξαρτησία» δεν σημαίνει απουσία επιπτώσεων, αλλά απλώς διαφορετικό βαθμό έκθεσης σε αυτές.
