Οι πρώτοι σύνθετοι οργανισμοί που αποίκισαν τις ηπειρωτικές ξηρές επιφάνειες της Γης δεν ήταν ούτε φυτά, ούτε ζώα, αλλά μύκητες. Δημιουργώντας δίκτυα και συμβιωτικές σχέσεις, οι πρώιμοι μύκητες βοήθησαν τη ζωή να περάσει από απλές μονοκύτταρες μορφές σε μεγαλύτερους, πιο οργανωμένους οργανισμούς.
Μία σαφή και κατανοητή εικόνα για το πώς οι μύκητες προετοίμασαν το έδαφος για την άνοδο των φυτών και των ζώων, μας δίνει αυτό το απόσπασμα (σε ελεύθερη απόδοση) από το βιβλίο "The Grand Cosmic Story" των William Lidwell, Ethan Siegel και Jon Lomberg, που εκδόθηκε από το National Geographic.
12,5 έως 12,6 δισ. χρόνια μετά την αρχή του Σύμπαντος
Στη Γη, οι βιολογικοί οργανισμοί γίνονται όλο και πιο σύνθετοι όσο περνά ο χρόνος. Καθώς η αδιάσπαστη αλυσίδα της ζωής συνεχίζεται, ο συνδυασμός κληρονομικότητας, τυχαίων μεταλλάξεων και οριζόντιας μεταφοράς γονιδίων αυξάνει διαρκώς τη συνολική γενετική πληροφορία στα γονιδιώματα των πιο σύνθετων οργανισμών. Το αποτέλεσμα είναι η εμφάνιση εξειδικευμένων χαρακτηριστικών και εντελώς νέων ιδιοτήτων.
Ορισμένοι οργανισμοί ευδοκιμούν σχηματίζοντας αποικίες, όπου πανομοιότυπες μονοκύτταρες μορφές ζωής συνδέονται μεταξύ τους, ώστε να αυξήσουν τις πιθανότητες επιβίωσης.
Άλλοι αναπτύσσουν πολυκυτταρικότητα: την ικανότητα ενός οργανισμού να δημιουργεί πολλαπλά επιμέρους τμήματα -κύτταρα- που παραμένουν ενωμένα ως μέρος του ίδιου οργανισμού.
Και κάποιοι προχωρούν ακόμη παραπέρα, αναπτύσσοντας διαφοροποίηση, με νέα υποσυστήματα να εμφανίζονται στο εσωτερικό τους και να τους προσδίδουν δυνατότητες που προηγουμένως δεν είχαν. Σε αυτή τη φάση, το τελευταίο από αυτά τα άλματα οδηγεί στη γέννηση ενός εντελώς νέου βασιλείου ζωής στη Γη: των μυκήτων.
Οι μύκητες εξελίσσονται πολύ πριν από τα φυτά ή τα ζώα. Οι πρώιμες μορφές τους πιθανότατα ευδοκιμούν σε υδάτινα περιβάλλοντα και διαθέτουν μαστίγια, μικρές, νηματοειδείς «ουρές» που τους επιτρέπουν να ελέγχουν την κίνησή τους στο νερό. Όλοι οι μύκητες είναι ευκαρυωτικοί οργανισμοί και αναπαράγονται μέσω σπορίων, τα οποία ωριμάζουν πάνω σε μικροσκοπικές, μαλακές δομές γνωστές ως καρποφόρα σώματα. Στα υδάτινα περιβάλλοντα, τα μαστίγια είναι απαραίτητα για τη μεταφορά των σπορίων μακριά από τον γονικό οργανισμό, προς περιοχές όπου μπορούν να βρουν θρεπτικά συστατικά, να επιβιώσουν και τελικά να αναπαραχθούν.
Ωστόσο, πολλά είδη μυκήτων προσαρμόζονται σχετικά γρήγορα και στη ζωή στην ξηρά. Εκεί αναπτύσσουν νηματοειδείς δομές που συνδέουν τους επιμέρους οργανισμούς μεταξύ τους, σχηματίζοντας δίκτυα τύπου μυκηλίου. Καθώς οι διακλαδώσεις τους απλώνονται και συνδέονται με γειτονικούς μύκητες, δημιουργούν εκτεταμένα δίκτυα μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται αναστόμωση, κατά την οποία οι διακλαδώσεις που διαχωρίζονται επανασυνδέονται.
Λόγω του μικρού μεγέθους και της μαλακής, εύκολα αποδομήσιμης δομής τους, οι μύκητες σπάνια απολιθώνονται, αφήνοντας ελάχιστα ίχνη της παρουσίας τους στο απώτερο παρελθόν. Αν και γνωρίζουμε ότι υδάτινοι μύκητες εμφανίζονται περίπου αυτή την εποχή, υπάρχει έντονη επιστημονική συζήτηση για το πότε ακριβώς εμφανίστηκαν οι πρώτοι χερσαίοι μύκητες, με τις εκτιμήσεις να διαφέρουν ακόμη και κατά περισσότερα από 500 εκατομμύρια χρόνια.
Στο μεταξύ, ανάμεσα στους οργανισμούς που παράγουν οξυγόνο, τα κυανοβακτήρια εξακολουθούν να κυριαρχούν στη βιόσφαιρα. Αν και τα οξυγονοπαραγωγά φύκη έχουν ήδη κάνει την εμφάνισή τους, συμβάλλουν μόνο ελάχιστα στα συνολικά επίπεδα οξυγόνου της Γης και δεν θα αποκτήσουν κυρίαρχο ρόλο για αρκετές εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια ακόμη. Παρ’ όλα αυτά, μικροί πληθυσμοί χερσαίων φυκών μπορούν — σε συνεργασία με μύκητες — να σχηματίσουν δομές που θυμίζουν τις σύχρονες λειχήνες, όπου φύκη και μύκητες συνυπάρχουν σε μια στενή συμβιωτική σχέση σε υγρά περιβάλλοντα της ξηράς. Την ίδια περίοδο, η ίδια η επιφάνεια της Γης μεταβάλλεται διαρκώς λόγω της τεκτονικής δραστηριότητας, με την αρχαία υπερ-ήπειρο Ροδινία να αρχίζει να σχηματίζεται.
Αν και η πιο γνωστή μορφή μύκητα σήμερα είναι το μανιτάρι, με το χαρακτηριστικό καπέλο και κοτσάνι, αυτές οι μορφές δεν θα εμφανιστούν παρά περισσότερο από ένα δισεκατομμύριο χρόνια μετά τους πρώτους μύκητες. Οι αρχαίοι μύκητες είναι κυρίως μονοκύτταροι, υδρόβιοι οργανισμοί, με μαστίγια και σπόρια ικανά να ταξιδεύουν σε μεγάλες αποστάσεις μέσα στο νερό.
Με τα μιτοχόνδρια να λειτουργούν ήδη στα κύτταρά τους, η βιολογική «υποδομή» για την εμφάνιση πολυκύτταρων, σεξουαλικά αναπαραγόμενων ευκαρυωτικών οργανισμών είναι πλέον έτοιμη. Στα επόμενα εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, αυτά τα δομικά στοιχεία θα ανοίξουν τον δρόμο για τους πρώτους μεγάλους και πραγματικά σύνθετους οργανισμούς.
Το σκηνικό στη Γη έχει, επιτέλους, στηθεί για την εμφάνιση των φυτών και των ζώων.
