Αντιμέτωπη με τον κίνδυνο σημαντικού ελλείμματος φυσικού αερίου τον χειμώνα βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς οι αναταράξεις στον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό και τα χαμηλά επίπεδα των αποθεμάτων περιορίζουν τα περιθώρια ασφαλείας. Το έλλειμμα μπορεί να φτάσει έως και τα 14 δισ. κυβικά μέτρα, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 7% της ευρωπαϊκής ζήτησης και επαρκεί για τις ανάγκες 10 έως 12 εκατομμυρίων νοικοκυριών.
Οι προειδοποιήσεις εντείνουν την ανησυχία για έναν χειμώνα με αυξημένους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, ακριβότερη θέρμανση και ενδεχόμενη ανάγκη περιορισμού της κατανάλωσης, εάν η Ευρώπη δεν εξασφαλίσει εγκαίρως πρόσθετες προμήθειες από τις διεθνείς αγορές.
Σύμφωνα με έκθεση του αμερικανικού Ινστιτούτου για την Ενεργειακή Οικονομία και τη Χρηματοοικονομική Ανάλυση (IEEFA), την οποία επικαλείται το Politico, οι επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή επιβαρύνουν την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, σε μια περίοδο κατά την οποία η αναπλήρωση των αποθεμάτων γίνεται δυσκολότερη και ακριβότερη.
Στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2011 τα αποθέματα
Οι ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονται λίγο πάνω από το 70% της χωρητικότητάς τους, στο χαμηλότερο επίπεδο για τη συγκεκριμένη περίοδο του έτους από το 2011, όταν άρχισαν να τηρούνται τα σχετικά στοιχεία.
Η εικόνα αυτή συνδέεται με τις υψηλές τιμές, οι οποίες κατέστησαν πιο συμφέρουσα την πώληση φυσικού αερίου κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού αντί της αποθήκευσής του για τους χειμερινούς μήνες. Παράλληλα, η ζήτηση φυσικού αερίου έχει αυξηθεί σταδιακά τα τελευταία δύο χρόνια, ενώ οι εισαγωγές της ΕΕ έχουν παραμείνει ουσιαστικά αμετάβλητες.
Η αυξανόμενη εξάρτηση από τα αποθέματα αποτυπώνεται στις καθαρές απολήψεις φυσικού αερίου από τις αποθήκες. Τον Ιανουάριο του 2026 ανήλθαν σε 22,6 δισ. κυβικά μέτρα, έναντι 18,8 δισ. κυβικών μέτρων τον Ιανουάριο του 2025 και 17,8 δισ. κυβικών μέτρων τον Ιανουάριο του 2024.
Η επικεφαλής αναλύτρια του IEEFA για την ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, Άνα Χάλερ-Μακαρέβιτς, προειδοποιεί ότι τα χαμηλά αποθέματα αφήνουν την Ευρώπη με μικρότερο περιθώριο ασφαλείας απέναντι σε νέες διαταραχές του εφοδιασμού, αυξάνοντας τον κίνδυνο απότομων ανατιμήσεων.
Τα αποθέματα μπορεί να υποχωρήσουν στο 11%
Οι κίνδυνοι επιβεβαιώνονται από τις προβλέψεις του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Αερίου (ENTSOG) για τον χειμώνα 2026-2027. Σύμφωνα με το δυσμενές σενάριο, εάν οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) αποδειχθούν ανεπαρκείς και οι θερμοκρασίες κινηθούν σε χαμηλά επίπεδα, τα αποθέματα θα μπορούσαν να υποχωρήσουν ακόμη και στο 11% της χωρητικότητας.
Πρόκειται για επίπεδο που προσεγγίζει το βασικό όριο στρατηγικών αποθεμάτων, τα οποία δεν είναι εύκολο να αξιοποιηθούν. Για να επανέλθουν οι αποθήκες στο 30% έως το τέλος του χειμώνα, θα απαιτηθεί είτε περιορισμός της κατανάλωσης είτε εξασφάλιση πρόσθετων ποσοτήτων που αντιστοιχούν περίπου στο 7% της ζήτησης.
Το σενάριο αυτό αναδεικνύει τη δυσκολία εξισορρόπησης της αγοράς, καθώς η Ευρώπη θα πρέπει να εξασφαλίσει επαρκή εφοδιασμό σε μια περίοδο αυξημένης ζήτησης, με τις διαθέσιμες ποσότητες LNG να εξαρτώνται από τις συνθήκες στις διεθνείς αγορές.
Η απαγόρευση του ρωσικού LNG επιβαρύνει την εξίσωση
Πρόσθετη πίεση αναμένεται από την προγραμματισμένη απαγόρευση των μακροπρόθεσμων συμβάσεων προμήθειας ρωσικού LNG στην ΕΕ, η οποία, σύμφωνα με το IEEFA, θα μπορούσε να μειώσει τις ευρωπαϊκές εισαγωγές κατά επιπλέον 7 δισ. κυβικά μέτρα.
Το ρωσικό φυσικό αέριο κάλυπτε παραδοσιακά μέρος των εποχικών διακυμάνσεων της ζήτησης, ιδιαίτερα κατά τους χειμερινούς μήνες. Με τη σταδιακή απώλεια αυτών των ποσοτήτων, η Ευρώπη βασίζεται περισσότερο στις αποθήκες και στις εισαγωγές LNG για την κάλυψη των αναγκών της.
Η εναλλακτική λύση είναι η προμήθεια πρόσθετων φορτίων LNG, κυρίως από τις ΗΠΑ. Ωστόσο, η αμερικανική παραγωγή βρίσκεται κοντά στο ανώτατο όριο της δυναμικότητάς της, περιορίζοντας τα περιθώρια άμεσης αύξησης των εξαγωγών.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του IEEFA, η εισαγωγή των πρόσθετων ποσοτήτων που θα χρειαστούν για να καλυφθεί το έλλειμμα θα μπορούσε να κοστίσει στους Ευρωπαίους περίπου 3 δισ. ευρώ, ποσό αυξημένο κατά 12% σε σχέση με το κόστος αντίστοιχης ποσότητας την προηγούμενη χρονιά.
Νέες πιέσεις στους λογαριασμούς ενέργειας
Η πιθανότερη συνέπεια της περιορισμένης προσφοράς είναι η περαιτέρω άνοδος των τιμών, καθώς οι ευρωπαϊκές χώρες θα ανταγωνίζονται για διαθέσιμα φορτία LNG με άλλες αγορές, κυρίως στην Ασία.
Όπως επισημαίνει ο Λοράν Ρουζέκας, ανώτερος αναλυτής της αγοράς φυσικού αερίου στην S&P Global Energy, η ταχεία άντληση αερίου από τις αποθήκες στις αρχές του χειμώνα θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών, προσελκύοντας πρόσθετα φορτία προς την Ευρώπη.
Ωστόσο, η εξασφάλιση προμηθειών μέσω υψηλότερων τιμών μεταφέρει το κόστος στους καταναλωτές και στις επιχειρήσεις. Τα περιθώρια περαιτέρω περιορισμού της ζήτησης είναι επίσης στενά, καθώς η ενεργειακή κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είχε ήδη οδηγήσει σε απώλεια περίπου του 20% της βιομηχανικής ζήτησης φυσικού αερίου στην ΕΕ, χωρίς αυτή να έχει ανακάμψει.
Το κρίσιμο στοίχημα για την Ευρώπη είναι να εξασφαλίσει επαρκείς προμήθειες πριν από την κορύφωση της χειμερινής κατανάλωσης. Σε διαφορετική περίπτωση, ακόμη και χωρίς πραγματική διακοπή εφοδιασμού, η περιορισμένη προσφορά θα μπορούσε να πυροδοτήσει νέο κύμα ανατιμήσεων, επιβαρύνοντας νοικοκυριά, βιομηχανία και ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
