Σε μείζονα απειλή για την ελληνική παράκτια αλιεία εξελίσσεται η ραγδαία εξάπλωση του λαγοκέφαλου (Lagocephalus sceleratus). Όπως αποκαλύπτει δημοσίευμα των Financial Times (FT), το τοξικό αυτό ψάρι, το οποίο εισήλθε στη Μεσόγειο από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, επιβαρύνει δραματικά την καθημερινότητα των επαγγελματιών του κλάδου, οι οποίοι βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με τη μείωση των ιχθυαποθεμάτων, την κλιματική κρίση και το υψηλό λειτουργικό κόστος.
Το συγκεκριμένο είδος συγκεντρώνει έντονο ενδιαφέρον στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εξαιτίας της τεράστιας μυϊκής ισχύος των σιαγόνων του, οι οποίες μπορούν να διακόψουν ακόμη και μεταλλικά κουτιά. Αν και οι επιθέσεις σε ανθρώπους παραμένουν σπάνιο φαινόμενο, ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός εξέδωσε προειδοποίηση τον Ιούνιο, επισημαίνοντας ότι το μυτερό του ράμφος είναι ικανό να προκαλέσει σοβαρά τραύματα και ακατάσχετη αιμορραγία.
Από σπάνιο εύρημα σε καθημερινό εφιάλτη
Ο Στάθης Ευαγγέλου, αλιέας τέταρτης γενιάς από την Αστυπάλαια, δηλώνει στους FT ότι ενώ στην παιδική του ηλικία συναντούσε ελάχιστα δείγματα σε μεγάλα βάθη, πλέον ο λαγοκέφαλος έχει κατακλύσει σχεδόν το σύνολο των αλιευτικών πεδίων.
Η παρουσία του προκαλεί τεράστιες φθορές στον εξοπλισμό. Ο 83χρονος αλιέας Κυριάκος Χατζηδάκης περιγράφει ότι τα δίχτυα καταστρέφονται ολοσχερώς, φέροντας μεγάλες τρύπες «σαν να έχουν κοπεί με ψαλίδι», γεγονός που απαιτεί πάνω από μία ημέρα συνεχούς εργασίας για την επισκευή τους.
Παράλληλα, το οικονομικό ρίσκο είναι τεράστιο. Ο κ. Ευαγγέλου αναφέρει ότι ο εξοπλισμός των διχτυών που μεταφέρει στο σκάφος του κοστίζει περίπου 15.000 ευρώ. Μια επιτυχής ημέρα στη θάλασσα μπορεί να αποδώσει 20 κιλά ψαριών με έσοδα κοντά στα 500 ευρώ, ωστόσο τα λειτουργικά έξοδα απορροφούν άμεσα περίπου 200 ευρώ, συμπιέζοντας το τελικό κέρδος.
Η θερμότερη Μεσόγειος επιταχύνει τη «λεσσεψιανή μετανάστευση»
Επιστημονικές αναλύσεις εξηγούν ότι η μετακίνηση θαλάσσιων οργανισμών μέσω της Διώρυγας του Σουέζ –γνωστή ως λεσσεψιανή μετανάστευση– έχει επιταχυνθεί λόγω της υπερθέρμανσης των υδάτων. Η θερμοκρασία στην επιφάνεια της Μεσογείου έχει σημειώσει άνοδο κατά περίπου 1°C τα τελευταία 30 χρόνια, ενώ τα συχνά θαλάσσια κύματα καύσωνα διαμορφώνουν το ιδανικό περιβάλλον για την εγκατάσταση ξενικών ειδών.
Ο λαγοκέφαλος συνιστά έναν εξαιρετικά επιθετικό θηρευτή, που τρέφεται με σουπιές, χταπόδια, καλαμάρια και γόνο ψαριών. Χαρακτηριστική είναι η αναφορά του κ. Ευαγγέλου στους FT, ο οποίος γινόταν μάρτυρας περιστατικού όπου μόλις τρεις λαγοκέφαλοι καταβρόχθισαν έναν τόνο τεσσάρων κιλών μέσα σε έξι λεπτά.
Ετήσιες ζημιές χιλιάδων ευρώ και εγκατάλειψη του επαγγέλματος
Σύμφωνα με τη βιολόγο και ιχθυολόγο του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), Παρασκευή Καράχλε, κάθε επαγγελματίας αλιέας υφίσταται οικονομική ζημία τουλάχιστον 8.500 ευρώ ετησίως, εξαιτίας των κατεστραμμένων εργαλείων και των χαμένων ημερών εργασίας. Η ίδια επισημαίνει ότι το είδος έχει ξεφύγει από τα όρια της Κρήτης και των Δωδεκανήσων, φτάνοντας μέχρι την Αττική, χωρίς ωστόσο να υπάρχει ακόμη συστηματική καταγραφή του συνολικού πληθυσμού του.
Η κατάσταση αυτή οδηγεί πολλούς αλιείς σε απόγνωση. Ο κ. Ευαγγέλου τονίζει πως είναι βιώσιμο να εργάζεται κανείς 18 έως 20 ώρες την ημέρα για καθαρό ημερομίσθιο 30 ή 40 ευρώ, με αποτέλεσμα πολλοί συνάδελφοί του να εγκαταλείπουν τη θάλασσα για να στραφούν στον τομέα του τουρισμού.
Κυβερνητικές πρωτοβουλίες και επιστημονικές επιφυλάξεις
Για την αντιμετώπιση του φαινομένου, η ελληνική κυβέρνηση θέτει σε εφαρμογή πιλοτικό πρόγραμμα ύψους 1,5 εκατ. ευρώ στην Κρήτη. Το σχέδιο προβλέπει αποζημίωση έως 5,33 ευρώ ανά κιλό αλιευμένου λαγοκέφαλου από επαγγελματίες, με τις περιφερειακές αρχές να αναλαμβάνουν τη συλλογή και διαχείρισή τους, ακολουθώντας ένα μοντέλο που εφαρμόστηκε στην Κύπρο με περιορισμένα έως τώρα αποτελέσματα.
Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς, υπογραμμίζει την εμπιστοσύνη της κυβέρνησης στις προοπτικές του κλάδου, διαβεβαιώνοντας ότι η στήριξη προς τους αλιείς θα συνεχιστεί.
Από την πλευρά του WWF, ο Μιχάλης Μαργαρίτης επισημαίνει στους FT ότι παρά τη χρησιμότητα της οικονομικής ενίσχυσης, απαιτείται αυστηρός επιστημονικός σχεδιασμός, ώστε η αλίευση να πραγματοποιείται στη σωστή εποχή και στο κατάλληλο στάδιο ανάπτυξης του ψαριού.
Απαιτείται επιστημονικός σχεδιασμός ώστε η στοχευμένη αλίευση να γίνεται στην κατάλληλη εποχή και στο σωστό στάδιο ανάπτυξης του είδους.
Στην Αστυπάλαια, οι ψαράδες συνεχίζουν να αφιερώνουν ατέλειωτες ώρες στην επισκευή των εξοπλισμών τους. Ο κ. Ευαγγέλου εκφράζει την ελπίδα το μέτρο να αποδώσει, προειδοποιώντας ωστόσο για το μέλλον του κλάδου: «Αν η κατάσταση δεν αλλάξει, πολλοί επαγγελματίες ίσως αναγκαστούν να εγκαταλείψουν οριστικά το επάγγελμα που τους μεγάλωσε και τους έθρεψε».
