Ο όλος προβληματισμός για το αν η Κίνα μπορεί να αντικαταστήσει το αμερικανικό δολάριο ως το κυρίαρχο παγκόσμιο νόμισμα μάλλον στέκεται στη λάθος βάση. Ο πραγματικός στόχος του Πεκίνου δεν είναι να εκθρονίσει άμεσα το δολάριο, αλλά να δημιουργήσει ένα διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα στο οποίο όλο και περισσότερες χώρες θα μπορούν να λειτουργούν χωρίς να εξαρτώνται από αυτό.
Αυτό έγινε σαφές στο φετινό Lujiazui Forum της Σαγκάης, το σημαντικότερο χρηματοοικονομικό συνέδριο της Κίνας, όπου η κινεζική κυβέρνηση παρουσίασε νέα μέτρα ενίσχυσης της διεθνούς χρήσης του γουάν (renminbi - RMB), επέκτασης των διασυνοριακών συναλλαγών στο κινεζικό νόμισμα και ανάπτυξης νέων χρηματοπιστωτικών υποδομών.
Η προσπάθεια διεθνοποίησης του γουάν δεν είναι κάτι νέο. Μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 το Πεκίνο ξεκίνησε μια μακροχρόνια στρατηγική, που περιλάμβανε τη δημιουργία υπεράκτιων αγορών γουάν, συμφωνίες ανταλλαγής νομισμάτων (swap lines) με άλλες κεντρικές τράπεζες, ανάπτυξη εναλλακτικών συστημάτων πληρωμών και σταδιακό άνοιγμα τμημάτων της κινεζικής κεφαλαιαγοράς.
Οι πρόσφατες ανακοινώσεις προβλέπουν ακόμη μεγαλύτερη ενίσχυση των αγορών γουάν εκτός Κίνας, νέες γραμμές ρευστότητας για ξένες κεντρικές τράπεζες και κρατικά επενδυτικά ταμεία, διεύρυνση των διασυνοριακών συναλλαγών σε RMB και περαιτέρω αναβάθμιση της Σαγκάης ως διεθνούς χρηματοοικονομικού κέντρου.
Στόχος η μείωση της αμερικανικής οικονομικής επιρροής
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η στρατηγική αυτή έχει πρωτίστως γεωπολιτικό και όχι νομισματικό χαρακτήρα. Για σχεδόν οκτώ δεκαετίες η κυριαρχία του δολαρίου επέτρεψε στις ΗΠΑ να χρησιμοποιούν το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, μέσω κυρώσεων, περιορισμών στις διασυνοριακές πληρωμές και ελέγχου της πρόσβασης στο παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα.
Η Κίνα επιδιώκει να περιορίσει αυτή την εξάρτηση, τόσο για τη δική της οικονομία, όσο και για άλλες χώρες που επιθυμούν μεγαλύτερη ευελιξία στις διεθνείς συναλλαγές τους.
Το Πεκίνο δεν χρειάζεται το γουάν να αντικαταστήσει το δολάριο για να θεωρηθεί επιτυχημένη η στρατηγική του. Αρκεί να δημιουργήσει μια αξιόπιστη εναλλακτική, ώστε κράτη, επενδυτές και επιχειρήσεις να μην είναι υποχρεωμένα να χρησιμοποιούν αποκλειστικά το αμερικανικό νόμισμα.
Το νέο πενταετές σχέδιο
Οι πρόσφατες πρωτοβουλίες εντάσσονται στο 15ο Πενταετές Σχέδιο της Κίνας, το οποίο αναβαθμίζει τον χρηματοπιστωτικό τομέα σε στρατηγική εθνική προτεραιότητα.
Το σχέδιο προβλέπει τη μετατροπή της Κίνας σε «χρηματοπιστωτική υπερδύναμη», την ενίσχυση της Σαγκάης και του Χονγκ Κονγκ ως διεθνών χρηματοοικονομικών κέντρων, τη διεύρυνση των αγορών γουάν και τη βελτίωση των διασυνοριακών υποδομών πληρωμών.
Αναλυτές σημειώνουν ότι τα πενταετή σχέδια στην Κίνα δεν αποτελούν απλές πολιτικές διακηρύξεις, αλλά δεσμευτικά πλαίσια που καθορίζουν τις επενδύσεις, τη χρηματοδότηση, τις προτεραιότητες των κρατικών τραπεζών και τη στρατηγική των δημόσιων επιχειρήσεων.
Τί σημαίνει για τις ΗΠΑ και τη διεθνή οικονομία
Η σταδιακή οικοδόμηση ενός παράλληλου χρηματοπιστωτικού δικτύου ενδέχεται να περιορίσει μακροπρόθεσμα την αποτελεσματικότητα των αμερικανικών κυρώσεων και της οικονομικής πίεσης που ασκεί η Ουάσιγκτον μέσω του δολαρίου.
Ταυτόχρονα, αρκετές χώρες του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου, της Μέσης Ανατολής αλλά και ορισμένοι παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ εμφανίζονται πιο πρόθυμοι να αποκτήσουν εναλλακτικές επιλογές, ιδιαίτερα μετά τις γεωπολιτικές εντάσεις των τελευταίων ετών, τους εμπορικούς πολέμους και την αυξανόμενη χρήση οικονομικών κυρώσεων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι επιδιώκουν να εγκαταλείψουν το δολάριο, ούτε ότι επιθυμούν να εξαρτηθούν από την Κίνα. Ωστόσο, η δυνατότητα επιλογής ενός δεύτερου χρηματοπιστωτικού διαδρόμου θεωρείται πλέον πιο ελκυστική από οποιαδήποτε άλλη στιγμή τις τελευταίες δεκαετίες.
Σημασία δεν έχει το νόμισμα, αλλά η επιρροή
Σύμφωνα με τους αναλυτές, η Ουάσιγκτον δεν πρέπει να επικεντρώνεται αποκλειστικά στο εάν το γουάν θα εξελιχθεί στο νέο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα.
Πιο ουσιαστικό είναι το αν η Κίνα θα καταφέρει να δημιουργήσει ένα διεθνές οικονομικό οικοσύστημα αρκετά ισχυρό, ώστε ένα σημαντικό μέρος του εμπορίου, των ενεργειακών συναλλαγών, των συναλλαγματικών αποθεμάτων και των διεθνών πληρωμών να πραγματοποιείται εκτός του παραδοσιακού δικτύου που βασίζεται στο δολάριο.
Εάν αυτό συμβεί, ακόμη και χωρίς πλήρη αντικατάσταση του αμερικανικού νομίσματος, η ισορροπία ισχύος στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα θα έχει ήδη αρχίσει να μεταβάλλεται σημαντικά.
