«Νάρκη» τα δάνεια ελβετικού με ρυθμίσεις step-up - Τι φοβούνται οι τράπεζες

Μπροστά στον κίνδυνο να δημιουργηθεί μια νέα γενιά «κόκκινων» δανείων βρίσκονται οι τράπεζες, αυτή τη φορά με τα στεγαστικά ελβετικού φράγκου που ρυθμίσθηκαν προσωρινά με σχήματα τύπου step-up (χαμηλή δόση για μερικά χρόνια, μεγάλη αύξηση στη συνέχεια). Οι τράπεζες προσδοκούν να τα μετατρέψουν σε «κανονικά» τοκοχρεολυτικά δάνεια, μέσω της ειδικής ρύθμισης που έγινε από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, αλλά η συμμετοχή των δανειοληπτών είναι πολύ χαμηλή και οι χρονικές προθεσμίες ασφυκτικές.

Με τον χρόνο να μετράει αντίστροφα και λιγότερο από έναν μήνα να απομένει μέχρι την πρώτη κρίσιμη προθεσμία της 19ης Ιουνίου 2026 για την ένταξη στον Νόμο 5264/2025, η συμμετοχή των δανειοληπτών κινείται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Η εξέλιξη αυτή προκαλεί έντονο προβληματισμό στα επιτελεία των τραπεζών, τα οποία φοβούνται ότι, χωρίς χρονική παράταση της ρύθμισης, το εγχείρημα οριστικής εξυγίανσης αυτού του χαρτοφυλακίου θα οδηγηθεί σε αποτυχία.

Τα step-up και η πίεση του SSM

Η πλειονότητα των δανείων σε ελβετικό φράγκο παραμένει «ενήμερη» τεχνητά, μέσω των ρυθμίσεων κλιμακούμενης δόσης (step-up). Οι συγκεκριμένες ρυθμίσεις προσέφεραν μια «περίοδο χάριτος» με εξαιρετικά χαμηλές δόσεις, μεταθέτοντας ωστόσο το πρόβλημα του διογκωμένου (λόγω ισοτιμίας) κεφαλαίου στο μέλλον.

Σήμερα, το συνολικό άνοιγμα των συστημικών τραπεζών σε στεγαστικά δάνεια που βρίσκονται σε καθεστώς step-up ανέρχεται στα 4,5 δισ. ευρώ και αφορά περίπου 50.000 δανειολήπτες. Στην καρδιά αυτού του προβληματικού χαρτοφυλακίου βρίσκονται τα δάνεια του ελβετικού φράγκου που ρυθμίσθηκαν κατά κόρον εδώ και αρκετά χρόνια με διευθετήσεις τύπου step-up.

Ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός (SSM) έχει καταστήσει σαφές ότι η πρακτική των step-up πρέπει να τερματιστεί. Οι τράπεζες έχουν λάβει τελεσίγραφο να μετατρέψουν τα δάνεια αυτά σε κανονικά τοκοχρεολυτικά δάνεια (γραμμικής απόσβεσης - linear amortization) μέχρι το τέλος του 2026. Σε διαφορετική περίπτωση, τα δάνεια αυτά θα πρέπει να ταξινομηθούν υποχρεωτικά ως νέα NPEs.

Χαμηλή συμμετοχή

Παρά το «κούρεμα» της ισοτιμίας (από 15% έως 50%) και τη μετατροπή του νομίσματος σε ευρώ που προβλέπει ο νέος νόμος, η συμμετοχή των δανειοληπτών παραμένει χαμηλή. Είκοσι πέντε ημέρες πριν από τη λήξη της προθεσμίας του Ιουνίου (Κατηγορία 4 για ρυθμίσεις απευθείας με τις τράπεζες), η συμμετοχή είναι πολύ κατώτερη των προσδοκιών, με λιγότερους από 1 στους 4 επιλέξιμους οφειλέτες να έχουν υποβάλει αίτηση.

Δύο παράγοντες εξηγούν τη χαμηλή συμμετοχή:

1. Το σοκ της νέας δόσης: Η νέα σταθερή τοκοχρεολυτική δόση (με επιτόκιο 2,90%), αν και μακροπρόθεσμα ασφαλέστερη από το step-up, προκύπτει άμεσα υψηλότερη από την «προστατευμένη» χαμηλή δόση που πληρώνουν σήμερα οι δανειολήπτες.
2. Η νομική δέσμευση: Η υποχρεωτική παραίτηση από κάθε μελλοντική δικαστική διεκδίκηση λειτουργεί αποτρεπτικά για χιλιάδες οφειλέτες που ελπίζουν σε μια ευνοϊκότερη δικαστική απόφαση (π.χ. από τον Άρειο Πάγο).

Υπό το βάρος αυτών των δεδομένων, και με τις ενώσεις δανειοληπτών να κλιμακώνουν τις κινητοποιήσεις τους τις επόμενες ημέρες στο Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, πολλοί εκτιμούν ότι, χωρίς μια χρονική παράταση της ρύθμισης —τόσο για τον Ιούνιο όσο και για την ψηφιακή πλατφόρμα που κλείνει στις 19 Αυγούστου— η διαδικασία θα βαλτώσει.

Αν ο νόμος αποτύχει να απορροφήσει τον κύριο όγκο των δανειοληπτών με ρυθμίσεις τύπου step-up, οι τράπεζες θα βρεθούν αντιμέτωπες με ένα νέο, τεχνητό κύμα «κόκκινων» δανείων στα τέλη του 2026. Τραπεζικά στελέχη τονίζουν ότι τα νέα «κόκκινα» δάνεια, ακόμη και σε δυσμενή σενάρια, δεν θα είναι αρκετά για να αλλάξουν την εικόνα εξυγίανσης των τραπεζικών χαρτοφυλακίων, αλλά θα ανακόψουν την πορεία συνεχούς μείωσης των δεικτών «κόκκινων» δανείων που ακολούθησαν οι τράπεζες τα προηγούμενα χρόνια.

Το δίλημμα των δανειοληπτών: Ένα παράδειγμα

Έστω ένα στεγαστικό δάνειο όπου η πενταετής «περίοδος χάριτος» της ρύθμισης step-up λήγει φέτος και ο δανειολήπτης πρέπει να επιλέξει αν θα παραμείνει στην παλιά σύμβαση (αποπληρώνοντας πλέον κανονικά το κεφάλαιο) ή αν θα ενταχθεί στην Κατηγορία 4 του νέου νόμου.

Βασικές παραδοχές στο παράδειγμα είναι ότι το άληκτο κεφάλαιο είναι 100.000 CHF. Με ενδεικτική τρέχουσα ισοτιμία 0,95 CHF/EUR η σημερινή οφειλή αποτιμάται στα 105.000 €. Η υπολειπόμενη διάρκεια αποπληρωμής είναι 15 έτη (180 μήνες). Η παλιά δόση step-up (που μόλις έληξε) είναι 350 € και κάλυπτε σχεδόν αποκλειστικά τόκους. Το νέο κυμαινόμενο επιτόκιο υπολογίζεται σε 2,20% (επιτόκιο SARON -0,047% + περιθώριο τράπεζας περίπου 2,25%).

Ο παρακάτω πίνακας συγκρίνει τη νέα κανονική τοκοχρεωλυτική δόση του step-up με τη σταθερή δόση της νέας ρύθμισης.

Με τη νέα ρύθμιση, ο δανειολήπτης διαγράφει άμεσα 15.750 ευρώ από το χρέος του, εκμηδενίζει τον συναλλαγματικό κίνδυνο και κλειδώνει μια δόση (612 €) η οποία είναι κατά 73 ευρώ φθηνότερη από τη νέα κανονική δόση που θα καλούνταν να πληρώσει στο step-up (685 €).

Όμως, το σημείο αναφοράς του δανειολήπτη δεν είναι τα 685 ευρώ του νέου "σκαλοπατιού", αλλά τα 350 ευρώ της περιόδου χάριτος που μόλις έληξε.

Το άλμα από τα 350 στα 612 ευρώ τον μήνα συνιστά αύξηση 75% στις τρέχουσες ταμειακές εκροές του νοικοκυριού. Αυτή η αδυναμία άμεσης ανταπόκρισης στη νέα, υψηλότερη δόση —παρότι μακροπρόθεσμα ευνοϊκότερη και ασφαλέστερη— σε συνδυασμό με την απαίτηση παραίτησης από τα ένδικα μέσα, εξηγεί γιατί η ρύθμιση δυσκολεύεται να βρει ανταπόκριση.