Μια παράδοξη εικόνα καταγράφεται στον τομέα της Έρευνας και Ανάπτυξης στη χώρα. Από τη μία πλευρά, τα διαθέσιμα κεφάλαια σημειώνουν σημαντική άνοδο, ενώ από την άλλη το εξειδικευμένο προσωπικό συρρικνώνεται.
Βάσει των επίσημων δεδομένων από το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ), ο προϋπολογισμός για R&D ανήλθε στα 3,621 δισ. ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 7,6% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Η «Ένταση Ε&Α» διαμορφώθηκε στο 1,53% του ΑΕΠ, τοποθετώντας την Ελλάδα στη 13η θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Την ίδια ώρα, το συνολικό προσωπικό σε Ισοδύναμα Πλήρους Απασχόλησης (ΙΠΑ) υποχώρησε κατά 5,7%, στις 69.124 θέσεις, ενώ οι αμιγώς ερευνητικές θέσεις σημείωσαν κάμψη 6,9%, περιοριζόμενες στις 50.892.
Ο ιδιωτικός τομέας αναδεικνύεται στον κύριο πυλώνα της ερευνητικής δραστηριότητας, καλύπτοντας το 54,8% των συνολικών δαπανών με 1,98565 δισ. ευρώ. Στις επιχειρήσεις απασχολούνται 23.012 εργαζόμενοι σε δραστηριότητες έρευνας (33,3% του συνόλου), εκ των οποίων οι 16.632 είναι ερευνητές. Την πρωτοκαθεδρία στη χρηματοδότηση έχουν οι κλάδοι της Ενημέρωσης και Επικοινωνίας (304,75 εκατ. ευρώ), των Ορυχείων και Λατομείων (299,31 εκατ. ευρώ), των Χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων (254,91 εκατ. ευρώ), των Επαγγελματικών και Επιστημονικών υπηρεσιών (203,04 εκατ. ευρώ), του Εμπορίου (199,89 εκατ. ευρώ) και της Φαρμακοβιομηχανίας (196,16 εκατ. ευρώ). Συνολικά, ο διευρυμένος τομέας Πληροφοριών και Επικοινωνίας συγκέντρωσε 361,43 εκατ. ευρώ.
Εκπαίδευση, κρατικοί φορείς και πηγές χρηματοδότησης
Δεύτερος μεγαλύτερος τομέας είναι η Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, με δαπάνες 911,03 εκατ. ευρώ (25,2% του συνόλου). Η πλειονότητα των κονδυλίων κατευθύνθηκε στη βασική έρευνα (525,94 εκατ. ευρώ) και ακολουθεί η εφαρμοσμένη έρευνα (310,64 εκατ. ευρώ). Τα πεδία της Ιατρικής (254,73 εκατ. ευρώ) και των Επιστημών Μηχανικού (230,26 εκατ. ευρώ) συγκέντρωσαν τα υψηλότερα ποσά, ενώ η τριτοβάθμια εκπαίδευση συγκεντρώνει και το μεγαλύτερο μέρος του ανθρώπινου δυναμικού, απασχολώντας 29.860 άτομα (εκ των οποίων 24.353 ερευνητές).
Ο κρατικός τομέας κατέγραψε δαπάνες 706,52 εκατ. ευρώ (19,5% του συνόλου), με την απασχόληση να φτάνει τις 15.898 θέσεις εργασίας (9.649 ερευνητές). Στον τομέα αυτό περιλαμβάνονται ερευνητικά κέντρα, δημόσια μουσεία, νοσοκομεία και εφορείες αρχαιοτήτων, με την Ιατρική (193,35 εκατ. ευρώ) και τις Επιστήμες Μηχανικού (149,68 εκατ. ευρώ) να βρίσκονται στην κορυφή. Τέλος, τα ιδιωτικά μη κερδοσκοπικά ιδρύματα σημείωσαν δαπάνες 18,16 εκατ. ευρώ με 354 εργαζόμενους.
Όσον αφορά την προέλευση των κεφαλαίων, οι ιδιωτικές επιχειρήσεις συνεισέφεραν 1,68279 δισ. ευρώ, ενώ το κράτος χρηματοδότησε έργα με 1,16446 δισ. ευρώ (μέσω τακτικού προϋπολογισμού, ΕΣΠΑ, Ταμείου Ανάκαμψης και Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης). Επιπλέον, 476,98 εκατ. ευρώ προήλθαν από ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα.
Το στοίχημα του Brain Drain
Η μείωση του προσωπικού δεν συνεπάγεται απαραίτητα νέα έξοδο επιστημόνων στο εξωτερικό, καθώς τα στοιχεία του ΕΚΤ καταγράφουν θέσεις εργασίας και όχι αιτίες μεταβολής. Ωστόσο, η διατήρηση του ταλέντου παραμένει κομβικό ζήτημα.
Μελέτη των ΟΟΣΑ και ΕΚΤ δείχνει ότι περισσότεροι από 800.000 άνθρωποι γεννημένοι στην Ελλάδα ζούσαν στο εξωτερικό την περίοδο 2020/21, με το 93% να συγκεντρώνεται σε μόλις 12 χώρες. Πάντως, η τάση αρχίζει να εξισορροπείται, καθώς τη διετία 2023-2024 καταγράφηκαν 98.000 επαναπατρισμοί έναντι 69.000 αναχωρήσεων, με τους νοστούντες να είναι στην πλειονότητά τους νεότεροι και υψηλότερου μορφωτικού επιπέδου.
Το στοίχημα παραμένει η μετατροπή των αυξημένων πόρων σε ουσιαστική καινοτομία και βιώσιμες θέσεις εργασίας.
