Σε ασφυκτικό κλοιό βρίσκεται η αγορά προσιτής κατοικίας στην Ελλάδα, καθώς η ζήτηση για οικονομικά ακίνητα αυξάνεται πολύ ταχύτερα από τη διαθέσιμη προσφορά, εντείνοντας τις πιέσεις σε ενοίκια και τιμές πώλησης. Τα στοιχεία του Spitogatos αποτυπώνουν μια αγορά δύο ταχυτήτων, στην οποία τα φθηνότερα σπίτια συγκεντρώνουν δυσανάλογα μεγάλο ενδιαφέρον, την ώρα που η εξεύρεση κατοικίας σε προσιτό κόστος εξελίσσεται σε ολοένα δυσκολότερη υπόθεση για τα νοικοκυριά.
Η στεγαστική πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη στα χαμηλότερα μισθώματα και στις κατοικίες που βρίσκονται εντός των οικονομικών δυνατοτήτων περισσότερων ενδιαφερομένων. Η αναντιστοιχία ανάμεσα στη ζήτηση και στην προσφορά δεν αφορά μόνο τον συνολικό αριθμό των διαθέσιμων ακινήτων, αλλά και το κατά πόσο αυτά ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της αγοράς ως προς την τιμή, το μέγεθος και την περιοχή.
Η εικόνα που προκύπτει από την ανάλυση του Spitogatos, η οποία παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της Prodexpo 2026, αναδεικνύει το βασικό πρόβλημα της ελληνικής στεγαστικής αγοράς: η ύπαρξη κατοικιών δεν συνεπάγεται αυτομάτως και επάρκεια προσιτών επιλογών για όσους αναζητούν σπίτι προς ενοικίαση ή αγορά.
Η ζήτηση αυξάνεται, η προσιτή κατοικία γίνεται δυσεύρετη
Η πίεση είναι εντονότερη στις κατοικίες χαμηλού κόστους, καθώς το ενδιαφέρον των υποψήφιων ενοικιαστών συγκεντρώνεται σε ένα περιορισμένο τμήμα της αγοράς. Όσο χαμηλότερο είναι το ζητούμενο μίσθωμα, τόσο μεγαλύτερος γίνεται ο αριθμός των ενδιαφερομένων που διεκδικούν κάθε διαθέσιμο ακίνητο.
Αντίστοιχη ανισορροπία καταγράφεται και στην αγορά κατοικιών προς πώληση, όπου η ζήτηση για ακίνητα που θεωρούνται οικονομικά προσιτά υπερβαίνει την προσφορά. Το αποτέλεσμα είναι να περιορίζονται οι διαθέσιμες επιλογές για τα νοικοκυριά που δεν έχουν τη δυνατότητα να ανταποκριθούν στις υψηλές ζητούμενες τιμές, ενώ η αναζήτηση κατοικίας απαιτεί περισσότερο χρόνο και συμβιβασμούς ως προς την περιοχή ή τα χαρακτηριστικά του ακινήτου.
Τριπλάσια η πίεση στις ενοικιάσεις σε σχέση με τις πωλήσεις
Σε πανελλαδικό επίπεδο, για κάθε διαθέσιμο ακίνητο προς ενοικίαση καταγράφονται κατά μέσο όρο 2,4 μοναδικά αιτήματα ενδιαφέροντος, έναντι 0,79 για κάθε ακίνητο προς πώληση. Οι αναζητήσεις φτάνουν τις 23 ανά διαθέσιμο ακίνητο στην αγορά ενοικίασης, έναντι σχεδόν 12 στην αγορά πώλησης, γεγονός που αποτυπώνει τη μεγαλύτερη ένταση της ζήτησης για μισθωμένη κατοικία.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο στα οικονομικότερα ακίνητα. Στην Αττική, η ζήτηση για κατοικίες με μηνιαίο ενοίκιο κάτω από 600 ευρώ υπερβαίνει σημαντικά τη διαθέσιμη προσφορά, ενώ αρκετά από τα ακίνητα αυτής της κατηγορίας βρίσκονται σε χαμηλή ενεργειακή κλάση ή χρειάζονται ανακαίνιση και άλλες παρεμβάσεις.
Στην αγορά πώλησης, το μεγαλύτερο έλλειμμα αφορά κατοικίες αξίας έως 300.000 ευρώ, στις οποίες συγκεντρώνεται η πλειονότητα των αναζητήσεων από Έλληνες ενδιαφερομένους. Αντίθετα, στα ακίνητα αξίας άνω των 550.000 ευρώ, η σχέση προσφοράς και ζήτησης εμφανίζεται περισσότερο ισορροπημένη.
Ενδεικτική της έντασης του προβλήματος είναι η εικόνα στο Κεφαλάρι, όπου καταγράφονται σχεδόν οκτώ αιτήματα ενδιαφέροντος ανά διαθέσιμο ακίνητο και 262 αναζητήσεις ανά κατοικία αξίας έως 300.000 ευρώ. Στο Νέο Ψυχικό, αντίστοιχα, ιδιαίτερα υψηλή είναι η πίεση για κατοικίες με ενοίκιο έως 600 ευρώ.
Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο του Spitogatos, Δημήτρη Μελαχροινό, η προσιτή κατοικία δέχεται κατά μέσο όρο οκταπλάσια πίεση σε σχέση με την ακριβότερη. Σε γειτονικές περιοχές, οι αποκλίσεις στην ένταση της ζήτησης μπορούν να φτάσουν τις 12 έως 14 φορές, στοιχείο που αναδεικνύει τις σημαντικές τοπικές ανισορροπίες.
Οι εκπρόσωποι της εταιρείας υπογραμμίζουν ότι απαιτείται ουσιαστική αύξηση της προσφοράς κατοικιών. Όπως επισημάνθηκε, προγράμματα ενίσχυσης της αγοραστικής δύναμης, όπως το «Σπίτι μου», μπορούν να διευκολύνουν συγκεκριμένες ομάδες νοικοκυριών, αλλά όταν δεν συνοδεύονται από αντίστοιχη αύξηση των διαθέσιμων ακινήτων ενδέχεται να εντείνουν την ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Η έμφαση, σύμφωνα με το Spitogatos, πρέπει να δοθεί σε στοχευμένες παρεμβάσεις που λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής.
Δημογραφική συρρίκνωση στην ύπαιθρο
Παράλληλα με τη στεγαστική κρίση στα αστικά κέντρα, η ελληνική ύπαιθρος αντιμετωπίζει το αντίθετο πρόβλημα: τη συρρίκνωση του πληθυσμού και την υποχώρηση της παραγωγικής δραστηριότητας. Η συζήτηση στην Prodexpo 2026 ανέδειξε τις δυσκολίες διατήρησης ζωντανών των μικρών οικισμών, όπου η έλλειψη βασικών υπηρεσιών και υποδομών αποθαρρύνει την εγκατάσταση νέων κατοίκων.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Μετσόβου. Η δήμαρχος Μαρία-Χριστίνα Αβέρωφ ανέφερε ότι ο πληθυσμός της περιοχής, ο οποίος παλαιότερα έφτανε τους 4.000 κατοίκους, έχει περιοριστεί πλέον σε περίπου 1.200. Την ίδια στιγμή, τα περίπου 30.000 πρόβατα που υπήρχαν παλαιότερα έχουν μειωθεί σε περίπου 5.000, αποτυπώνοντας την υποχώρηση της κτηνοτροφίας και της τοπικής οικονομικής δραστηριότητας.
Στη συζήτηση επισημάνθηκε ότι η αναζωογόνηση της υπαίθρου απαιτεί συνολικό σχεδιασμό, με ενίσχυση των μεγαλύτερων οικισμών που μπορούν να λειτουργήσουν ως κέντρα εξυπηρέτησης των μικρότερων κοινοτήτων. Καθοριστική θεωρείται η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης, καθώς και η ύπαρξη επαρκών καθημερινών υποδομών.
Η απουσία καταστημάτων, ιατρικής υποστήριξης και άλλων βασικών υπηρεσιών αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για όσους επιχειρούν να εγκατασταθούν σε ορεινά χωριά, ακόμη και όταν βρίσκουν κατοικία και εργασία. Το πρόβλημα, επομένως, δεν περιορίζεται στη διαθεσιμότητα στέγης, αλλά αφορά συνολικά τις προϋποθέσεις διατήρησης και ανάπτυξης των τοπικών κοινωνιών.
Έλλειψη τεχνικού προσωπικού απειλεί τις κατασκευές
Ένα ακόμη εμπόδιο για την ενίσχυση της προσφοράς κατοικιών είναι το περιορισμένο ενδιαφέρον των νέων για τεχνικά επαγγέλματα. Πανελλαδική έρευνα της Orientum, στην οποία συμμετείχαν περίπου 27.000 μαθητές λυκείου κατά την περίοδο 2022-2024, κατέταξε τις τεχνικές εργασίες στην 36η θέση μεταξύ 38 επαγγελματικών κατηγοριών.
Μόλις το 2,52% των μαθητών εμφανίζει υψηλό ενδιαφέρον για τεχνικές εργασίες. Τα logistics βρίσκονται στην 33η θέση, οι κατασκευές στην 31η, ο τουρισμός και η φιλοξενία στην 30ή και η μηχανολογία στην 24η, ενώ στην κορυφή των προτιμήσεων βρίσκεται η επιχειρηματικότητα.
Η απόσταση είναι ακόμη μεγαλύτερη μεταξύ των κοριτσιών: μόλις το 0,53% εμφανίζει υψηλό ενδιαφέρον για τεχνικές εργασίες, το 4,30% για κατασκευές και το 4,29% για μηχανολογία. Τα στοιχεία ενισχύουν τις ανησυχίες για την επάρκεια ανθρώπινου δυναμικού σε έναν κλάδο που καλείται να αυξήσει την οικοδομική δραστηριότητα και να συμβάλει στην αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.
Σύμφωνα με την Orientum, η ελλιπής ενημέρωση για τις επαγγελματικές επιλογές και τα στερεότυπα επηρεάζουν τις επιλογές των μαθητών. Η ενίσχυση της επαφής των επιχειρήσεων με τα σχολεία και η καλύτερη ανάδειξη των επαγγελματικών προοπτικών των τεχνικών ειδικοτήτων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την προσέλκυση νέων στον κατασκευαστικό κλάδο.
Η συνολική εικόνα που αναδείχθηκε στην Prodexpo 2026 δείχνει ότι η αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος δεν εξαρτάται μόνο από τη χρηματοδότηση των αγοραστών ή τις επιδοτήσεις. Απαιτεί αύξηση του διαθέσιμου αποθέματος, καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων κατοικιών, παρεμβάσεις προσαρμοσμένες στις ανάγκες κάθε περιοχής και επαρκές ανθρώπινο δυναμικό για την υλοποίηση νέων κατασκευών και ανακαινίσεων.
