Η συζήτηση για την αποτελεσματικότητα του σωφρονιστικού συστήματος και τα όρια αποφυλάκισης επανέρχεται στο προσκήνιο, με τον υπουργό Επικρατείας Άκη Σκέρτσο να τοποθετείται δημόσια για τις νομοθετικές μεταρρυθμίσεις της τελευταίας δεκαετίας.
Μέσα από αναλυτική του ανάρτηση, ο υπουργός συγκρίνει την περίοδο 2015-2019 με τις αλλαγές που εφαρμόστηκαν από το 2019 και μετά, εξετάζοντας το κατά πόσο το θεσμικό πλαίσιο προστατεύει ουσιαστικά τα θύματα απέναντι στους δράστες.
Το πλαίσιο του Νόμου Παρασκευόπουλου (2015-2019)
Στο επίκεντρο της κριτικής του κ. Σκέρτσου βρίσκεται ο νόμος 4322/2015, γνωστός ως «νόμος Παρασκευόπουλου». Όπως επισημαίνει ο υπουργός, οι διατάξεις εκείνης της περιόδου χαλάρωσαν σημαντικά τις προϋποθέσεις αποφυλάκισης:
-
Πλημμελήματα και μικρές ποινές: Για φυλακίσεις διάρκειας έως 3 ετών, η απαραίτητη πραγματική έκτιση μειώθηκε δραστικά από τα 2/5 στο μόλις 1/10 της ποινής.
-
Βαριές καθείρξεις: Για ποινές κάθειρξης άνω των 10 ετών, η δυνατότητα απόλυσης υπό όρους αρκούνταν πλέον στην έκτιση του 1/3 της ποινής. Αυτό σημαίνει ότι για μια κάθειρξη 15 ετών σε σοβαρά εγκλήματα, ο καταδικασθείς μπορούσε να αποφυλακιστεί έχοντας εκτίσει μόλις 5 χρόνια.
Αυτές οι διατάξεις οδήγησαν σε εκτεταμένες αποφυλακίσεις. Από τον Απρίλιο του 2015 έως τον Αύγουστο του 2019 αποφυλακίστηκαν συνολικά 18.193 άτομα (περίπου 343 αποφυλακίσεις τον μήνα). Ενδεικτικά, μόνο το 2017 αποφυλακίστηκαν:
-
320 καταδικασμένοι για ληστείες,
-
1.137 για κλοπές,
-
περίπου 700 για υποθέσεις ναρκωτικών.
Ο υπουργός Επικρατείας υποστηρίζει ότι η πολιτική της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ υπό τον Αλέξη Τσίπρα απέτυχε στους βασικούς πυλώνες της δικαιοσύνης, ενώ καταλογίζει στον πρώην πρωθυπουργό έλλειψη μεταμέλειας για τα αποτελέσματα αυτών των επιλογών.
Η σταδιακή αυστηροποίηση των ποινών (2019-2026)
Η νομοθετική κατεύθυνση άλλαξε σημαντικά τα επόμενα χρόνια μέσω διαδοχικών παρεμβάσεων:
-
2021 (Υπουργία Κώστα Τσιάρα): Αυξήθηκαν τα όρια έκτισης για βαριά εγκλήματα όπως ανθρωποκτονία από πρόθεση, βιασμός και ληστεία. Στην πρόσκαιρη κάθειρξη ορίστηκε η έκτιση των 4/5 της ποινής (με ευεργετικό υπολογισμό) και τουλάχιστον 3/5 πραγματικής παραμονής στη φυλακή. Επομένως, σε κάθειρξη 15 ετών απαιτούνται πλέον τουλάχιστον 9 χρόνια πραγματικής κράτησης.
-
2024 (Υπουργία Γιώργου Φλωρίδη): Το ανώτατο όριο της πρόσκαιρης κάθειρξης ανέβηκε από τα 15 στα 20 έτη, ενώ για πολλαπλά εγκλήματα η συνολική κάθειρξη αυξήθηκε από τα 20 στα 25 έτη.
-
2026: Για τις πολλαπλές ισόβιες καθείρξεις, το ειδικό όριο πραγματικής κράτησης πριν τη δυνατότητα αίτησης αποφυλάκισης αυξήθηκε από τα 25 στα 30 χρόνια.
Οι τρεις πυλώνες του Σωφρονιστικού Συστήματος
Σύμφωνα με τον κ. Σκέρτσο, η εκτέλεση μιας καταδικαστικής απόφασης σε ένα σύγχρονο κράτος δικαίου οφείλει να υπηρετεί παράλληλα τρεις στόχους:
-
Την τιμωρία του εγκλήματος και την απόδοση δικαιοσύνης.
-
Την προστασία των θυμάτων και την αποκατάσταση της βλάβης που υπέστησαν.
-
Τον σωφρονισμό του καταδικασμένου, ώστε να μην υποτροπιάσει.
Η επόμενη μέρα και οι προκλήσεις στις φυλακές
Παρά τις αλλαγές στο νομοθετικό πλαίσιο, ο υπουργός επισημαίνει ότι υπάρχουν ακόμη εκκρεμότητες. Δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη βελτίωση των υποδομών στις φυλακές και στη διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών κράτησης.
Παράλληλα, τονίζει την ανάγκη για ουσιαστική επανένταξη των κρατουμένων μέσω της εκπαίδευσης, της εργασίας και της στήριξης μετά την αποφυλάκιση. Για ελαφρύτερα αδικήματα, προκρίνει εναλλακτικές μορφές έκτισης, όπως η κοινωφελής εργασία και η κατ' οίκον κράτηση με βραχιολάκι.
Όπως σημειώνει, αν ένας κρατούμενος βγαίνει από τη φυλακή πιο επικίνδυνος από όσο μπήκε, το σύστημα έχει αποτύχει. Συνεπώς, ο ουσιαστικός σωφρονισμός αποτελεί οργανικό μέρος της συνολικής προστασίας της κοινωνίας και των θυμάτων.
