Το «καλάθι» της φετινής ΔΕΘ θα έχει, όπως όλα δείχνουν, κάτι για όλους - ή σχεδόν όλους. Μέτρα, παροχές, οικονομικές διευκολύνσεις, μεταρρυθμίσεις κλπ, που θα αγγίζουν πολλές κοινωνικές και πληθυσμιακές ομάδες, επιχειρήσεις, επαγγελματίες κλπ. Ομως η πολιτική στόχευση του είναι μία: Η μεσαία τάξη. Αυτήν θέλει να ευχαριστήσει, να ικανοποιήσει και να προσελκύσει η κυβέρνηση, λαμβάνοντας υπόψη τις τάσεις που διαμορφώνονται στο εκλογικό σώμα και τις δικές της ανάγκες ενόψει της επερχόμενης εκλογικής αναμέτρησης.
Ο σχεδιασμός του “καλαθιού” ξεκίνησε με διαβεβαιώσεις του πρωθυπουργού ότι η κυβέρνηση θα είναι εξαιρετικά φειδωλή και δεν πρόκειται να μοιράσει «ούτε ένα ευρώ παραπάνω από όσα αντέχει η οικονομία και απ' όσα επιτρέπει η δημοσιονομικά κατάσταση της χώρας».
Φαίνεται όμως ότι το χρήμα έχει αρχίσει να ρέει από τα δημοσιονομικά... “μπατζάκια” και το κονδύλι των παροχών στη ΔΕΘ συνεχώς αυξάνεται.
Στη διανομή προηγούνται οι οικονομικά ευάλωτοι και οι ασθενέστεροι. Πρέπει όμως να περισσέψουν αρκετά για να... “γλυκαθεί κάπως και η μεσαία τάξη, που έχει αρχίσει να “κάνει νερά” στη ΝΔ, όπως έδειξαν οι τελευταίες δημοσκοπήσεις
Στη μεσαία τάξη εστιάζουν άλλωστε και τα δύο κόμματα (ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ), που θέλουν να αμφισβητήσουν την εκλογική ηγεμονία της ΝΔ
Παροχές, φορολογικές ελαφρύνσεις, οικονομικές διευκολύνσεις, παρεμβάσεις στο στεγαστικό, μέτρα για εργαζόμενους και συνταξιούχους, αλλά και ρυθμίσεις για ελεύθερους επαγγελματίες, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και οικογένειες, συνθέτουν ένα πακέτο με ευρύ κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα. Οι τελευταίες πληροφορίες μιλούν, μάλιστα, για συνολικό ετήσιο κόστος της τάξεως του 1,7 δισ. ευρ. Το τελικό ύψος θα εξαρτηθεί από τον δημοσιονομικό χώρο που θα αποτυπωθεί μέχρι την τελευταία στιγμή.
Το πολιτικό μήνυμα
Όμως πίσω από αυτή την εικόνα της πολυσυλλεκτικότητα υπάρχει ένας πολύ πιο συγκεκριμένος πολιτικός στόχος: η μεσαία τάξη. Αυτή είναι η κοινωνική ομάδα την οποία το κυβερνών κόμμα θέλει πρωτίστως να "καθησυχάσει" και να επανασυσπειρώσει.
Οχι μόνον και όχι κυρίως με το οικονομικό αποτέλεσμα των μέτρων. Περισσότερο θα μετρήσει το πολιτικό μήνυμα που θα εκπέμψει ο πρωθυπουργός από το βήμα της ΔΕΘ. Αυτό πρέπει να φθάσει και να "πιάσει τόπο" σε ένα εκλογικό ακροατήριο που τα τελευταία χρόνια αποτέλεσε βασικό πυλώνα της κυβερνητικής πλειοψηφίας, αλλά πλέον εμφανίζει μεγαλύτερες απαιτήσεις και μικρότερες βεβαιότητες.
Γι' αυτό και το «καλάθι» της ΔΕΘ δεν θα μπορούσε να είναι ένα απλό άθροισμα παροχών προς τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Οι ασθενέστεροι θα προηγούνται ασφαλώς, καθώς η στήριξή τους αποτελεί κοινωνική ανάγκη και πολιτική προτεραιότητα. Για να είναι όμως πολιτικά και εκλογικά αποτελεσματικό το πακέτο, θα πρέπει να περισσέψει αρκετός δημοσιονομικός χώρος ώστε να γίνει και μια αισθητή παρέμβαση στο διαθέσιμο εισόδημα της μεσαίας τάξης.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία του φετινού σχεδιασμού, που ξεκίνησε με διαβεβαιώσεις για δημοσιονομικά "υπεύθυνη" πολιτική. Η δημοσιονομική πειθαρχία παρουσιάστηκε ως αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση και ως αντίβαρο στις πιέσεις για περισσότερες παροχές. Στην πορεία, ωστόσο, το περιθώριο φαίνεται να διευρύνεται και το κονδύλι του «καλαθιού» να μεγαλώνει. Οι τελευταίες εκτιμήσεις τοποθετούν τον διαθέσιμο χώρο σε επίπεδα που επιτρέπουν στην κυβέρνηση να σχεδιάσει ένα σαφώς πιο γενναιόδωρο πακέτο από εκείνο που αρχικά άφηνε να εννοηθεί.
Από την δημοσιονομική άσκηση στην πολιτική εξίσωση
Δεν πρόκειται, επομένως, για μια απλή δημοσιονομική άσκηση. Είναι και μια πολιτική εξίσωση.
- Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση πρέπει να αποδείξει ότι η βελτίωση των δημοσιονομικών μεγεθών και η καλύτερη πορεία της οικονομίας επιστρέφουν στην κοινωνία.
- Από την άλλη, πρέπει να αποφύγει την εικόνα μιας κυβέρνησης που «μοιράζει» χωρίς μέτρο και χωρίς να υπολογίζει την επόμενη ημέρα.
Γι' αυτό και ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι μόνιμες φορολογικές ελαφρύνσεις και οι παρεμβάσεις που αυξάνουν το διαθέσιμο εισόδημα, αντί για μια εφάπαξ παροχή που εξαντλείται γρήγορα.
Στο τραπέζι βρίσκονται μεταξύ άλλων φορολογικές αλλαγές για τη μεσαία τάξη, παρεμβάσεις για ελεύθερους επαγγελματίες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, αλλά και μειώσεις επιβαρύνσεων.
- Η μεσαία τάξη, άλλωστε, δεν είναι μόνο ένας οικονομικός όρος. Είναι και ο κρίσιμος πολιτικός χώρος.
Είναι οι μισθωτοί με μεσαία και υψηλότερα εισοδήματα, οι ελεύθεροι επαγγελματίες, οι μικρομεσαίοι επιχειρηματίες, οι οικογένειες που δεν θεωρούνται ευάλωτες αλλά αισθάνονται ότι πιέζονται από το κόστος ζωής, τη φορολογία, τη στέγη και τις αυξημένες καθημερινές δαπάνες.
Είναι ακριβώς εκείνο το τμήμα της κοινωνίας που μπορεί να μην έχει ανάγκη ένα επίδομα για να επιβιώσει, έχει όμως ανάγκη να δει ότι η οικονομική ανάπτυξη μεταφράζεται σε περισσότερο διαθέσιμο εισόδημα και λιγότερα βάρη.
Οι ψηφοφόροι χωρίς ταμπού
Αυτή η ομάδα έχει ακόμη μία ιδιαιτερότητα: είναι πολιτικά περισσότερο "διεκδικήσιμη" από τα κόμματα, καθώς δεν έχει κομματικά ταμπού και ιδεολογικές προκαταλήψεις
Η Νέα Δημοκρατία γνωρίζει ότι δεν αρκεί να διατηρήσει την πρωτιά της. Πρέπει να περιορίσει τις διαρροές και να ξαναχτίσει μια σχέση εμπιστοσύνης με ψηφοφόρους που την είχαν στηρίξει τα προηγούμενα χρόνια. Οι δημοσκοπικές μετρήσεις καταγράφουν μεν τη ΝΔ στην πρώτη θέση, αλλά ταυτόχρονα δείχνουν ένα περισσότερο κατακερματισμένο και ανταγωνιστικό πολιτικό σκηνικό.
Γι' αυτό η ΔΕΘ αποκτά εκ των πραγμάτων και έντονο προεκλογικό χαρακτήρα, ανεξάρτητα από το πότε τελικά θα στηθούν οι κάλπες. Η ίδια η κυβέρνηση αντιμετωπίζει τη φετινή παρουσία στη Θεσσαλονίκη ως σημαντικό πολιτικό ορόσημο στην πορεία προς τις εκλογές του 2027. Δεν περιορίζει λοιπόν τον σχεδιασμό της σε παροχές για την επόμενη χρονιά, αλλά επιχειρεί να συνδέσει τις ανακοινώσεις με έναν ευρύτερο ορίζοντα έως το 2030.
Οχι «πακέτο επιδομάτων», αλλά μια νέα «συμφωνία»
Σε αυτό το πλαίσιο εξηγείται και η προσπάθεια να υπάρχει «κάτι για όλους». Οι συνταξιούχοι να δουν ενίσχυση. Οι οικογένειες να αισθανθούν ότι στηρίζονται. Οι εργαζόμενοι να δουν βελτίωση στο εισόδημά τους. Οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις να πάρουν φορολογικές ανάσες.
Κοινός παρονομαστής πολλών από αυτές τις παρεμβάσεις είναι τελικά η ίδια κοινωνική ομάδα: η μεσαία τάξη. Γιατί ακόμη και όταν ένα μέτρο δεν απευθύνεται αποκλειστικά σε αυτήν, μπορεί να λειτουργεί υπέρ της, όπως μια φορολογική ελάφρυνση ή μια μείωση εισφορών, ή κάποια αλλαγή στα τεκμήρια.
Το πολιτικό στοίχημα της κυβέρνησης είναι να μπορέσει να παρουσιάσει τα μέτρα της ΔΕΘ όχι ως «πακέτο επιδομάτων», αλλά ως μια νέα «συμφωνία» με τη μεσαία τάξη: λιγότερα φορολογικά βάρη, μεγαλύτερο διαθέσιμο εισόδημα, περισσότερες δυνατότητες για όσους εργάζονται και επιχειρούν> Παράλληλα, ένα δίχτυ προστασίας για όσους βρίσκονται εισοδηματικά και κοινωνικά χαμηλότερα.
Τα κόμματα εξουσίας
Με ανάλογη στρατηγική κινούνται και τα κόμματα που επιχειρούν να αμφισβητήσουν την πολιτική κυριαρχία της ΝΔ -ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ. Η μεσαία τάξη αποτελεί πλέον κεντρικό πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης. Δεν είναι τυχαίο ότι τόσο η «ΕΛΑΣ» όσο και το ΠΑΣΟΚ επιχειρούν να απευθυνθούν σε αυτό το ακροατήριο, διεκδικώντας ψηφοφόρους που δεν αυτοπροσδιορίζονται ως οικονομικά ευάλωτοι, αλλά θεωρούν ότι σηκώνουν δυσανάλογο βάρος από τη φορολογία και το κόστος ζωής.
Έτσι, η ΔΕΘ του 2026 δεν θα είναι απλώς μια ακόμη παρουσίαση οικονομικών μέτρων. Θα είναι, σε μεγάλο βαθμό, μια μάχη για το ποιος θα πείσει τη μεσαία τάξη ότι μπορεί να εκφράσει καλύτερα τις οικονομικές της προσδοκίες και τις πολιτικές της ανησυχίες.
