Το «πουγκί» άνοιξε. Και αυτή τη φορά άνοιξε διάπλατα. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανέβηκε στο βήμα της 90ής ΔΕΘ με ένα πακέτο μέτρων που απλώνεται σχεδόν σε ολόκληρο τον κοινωνικό χάρτη: μισθωτούς, συνταξιούχους, δημοσίους υπαλλήλους, ελεύθερους επαγγελματίες, αγρότες, οικογένειες, νέους. Μειώσεις φορολογικών επιβαρύνσεων, αυξήσεις και εισοδηματικές ενισχύσεις, παρεμβάσεις στη στέγη και στην ενέργεια συνθέτουν ένα μωσαϊκό παροχών, που η κυβέρνηση παρουσιάζει ως το οικονομικό σχέδιο της επόμενης τετραετίας.
Το κρίσιμο, όμως, δεν είναι μόνο πόσα χρήματα "μοίρασε" ο πρωθυπουργός. Είναι τι πολιτικό και οικονομικό σχέδιο υπηρετούν αυτά τα χρήματα.
Εκεί βρίσκεται η μεγάλη αδυναμία του κυβερνητικού αφηγήματος. Πίσω από την πληθώρα των μέτρων, δύσκολα διακρίνεται ένα συνεκτικό σχέδιο για την οικονομία, την παραγωγική ανασυγκρότηση, την αύξηση της παραγωγικότητας, τη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων, ή μια πραγματικά νέα σχέση του κράτους με τους πολίτες.
Διακρίνεται, αντιθέτως, κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο: η προσπάθεια να δοθεί κάτι σχεδόν σε όλους, να ικανοποιηθούν όσο το δυνατόν περισσότερα "κομμάτια" του εκλογικού σώματος. Είναι μια επιλογή με σαφή εκλογική λογική.
Ένα μέτρο για κάθε κοινό
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι παρεμβάσεις της είναι μόνιμες, κοστολογημένες και ενταγμένες σε ορίζοντα τετραετίας. Άλλωστε, αυτό ακριβώς προετοίμαζε το κυβερνητικό αφήγημα πριν από τη ΔΕΘ: ένα «δομημένο και υλοποιήσιμο σχέδιο τετραετίας» και όχι αποσπασματικά μέτρα.
Όμως η πολιτική ουσία μπορεί να διαβαστεί και διαφορετικά: Η εικόνα θυμίζει περισσότερο πολιτικό παζλ εκλογικής στόχευσης παρά ένα μεγάλο κοινωνικό και αναπτυξιακό σχέδιο. Μισθωτοί, συνταξιούχοι, δημόσιοι υπάλληλοι, ελεύθεροι επαγγελματίες. Αγρότες, οικογένειες με παιδιά, τρίτεκνοι, νέοι. Ένα μέτρο για τους μεν, μια φορολογική ελάφρυνση για τους άλλους, μια ενίσχυση για τους τρίτους.
Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη πριν από τις εξαγγελίες οι βασικές κατηγορίες στις οποίες επικεντρωνόταν το κυβερνητικό πακέτο ήταν οι μισθωτοί, οι συνταξιούχοι και οι ελεύθεροι επαγγελματίες. Και δεν χρειάζεται να είναι κανείς πολιτικός αναλυτής για να αντιληφθεί τη λογική.
Η Νέα Δημοκρατία γνωρίζει ότι μετά από επτά χρόνια διακυβέρνησης δεν αρκεί να απευθύνεται στο παραδοσιακό της ακροατήριο. Χρειάζεται να ξαναμιλήσει σε κοινωνικές ομάδες που έχουν απομακρυνθεί, να περιορίσει τις διαρροές και να δημιουργήσει ξανά την προσδοκία ότι «κάτι θα πάρει» ο καθένας από την επόμενη περίοδο.
Η ΔΕΘ, επομένως, δεν ήταν μόνο οικονομική παρουσίαση. Ήταν και πολιτική χαρτογράφηση της επόμενης εκλογικής μάχης.
Από το «μέρισμα ανάπτυξης» στο μέρισμα της κάλπης;
Ο πρωθυπουργός επιχείρησε να δώσει στις εξαγγελίες μεγαλύτερο πολιτικό βάθος. Μίλησε για «νέα εθνική ενότητα», για «μεγάλη κοινωνική συμμαχία», για πατριωτισμό της ευθύνης, εκσυγχρονισμό και φροντίδα της κοινωνίας.
Το μήνυμα ήταν σαφές: η κυβέρνηση δεν ζητά απλώς ψήφο για να συνεχίσει αυτό που κάνει. Ζητά νέα εντολή για να οδηγήσει τη χώρα μέχρι το 2030. Χωρίς όμως να παρουσιάσει ένα συνολικό συνεκτικό σχέδιο. Πολιτικοί αναλυτές σημειώνουν σ' αυτή το έλλειμμα επικεντρώνεται το πολιτικό ενδιαφέρον των εξαγγελιών. Γιατί πίσω από τον μεγάλο αριθμό των μέτρων διακρίνεται μια πολύ συγκεκριμένη λογική: να υπάρξει κάτι για όσο το δυνατόν περισσότερους.
Δεν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς τις ομάδες στις οποίες απευθύνεται το κυβερνητικό πακέτο. Μισθωτοί, συνταξιούχοι, δημόσιοι υπάλληλοι, ελεύθεροι επαγγελματίες, οικογένειες με παιδιά, τρίτεκνοι, νέοι, αγρότες. Κάθε κοινωνική ή επαγγελματική κατηγορία μπορεί να αναζητήσει στις εξαγγελίες ένα μέτρο που την αφορά άμεσα.
Αυτό ακριβώς κάνει το πακέτο πολιτικά ενδιαφέρον. Δεν σχεδιάστηκε για να αλλάξει συνολικά το τοπίο. Είναι σχεδιασμένο για να αγγίξει όσο το δυνατόν περισσότερα εκλογικά ακροατήρια. Αυτή είναι η πιο καθαρή ανάγνωση των εξαγγελιών στη φετινή ΔΕΘ.
Προεκλογική... "ανθοδέσμη" παροχών;
Η κυβέρνηση δεν επιχειρεί απλώς να παρουσιάσει μια οικονομική πολιτική. Επιχειρεί να ξαναχτίσει, κομμάτι-κομμάτι, μια κοινωνική συμμαχία που θα της επιτρέψει να διεκδικήσει την τρίτη τετραετία.
Σε αυτή τη λογική, οι εξαγγελίες αποκτούν διαφορετικό βάρος. Η φορολογική ελάφρυνση του μισθωτού, η ενίσχυση του συνταξιούχου, η παρέμβαση για τον ελεύθερο επαγγελματία, τα μέτρα για την οικογένεια ή τον αγρότη δεν λειτουργούν μόνο ως οικονομικές παρεμβάσεις. Λειτουργούν και ως πολιτικά μηνύματα προς συγκεκριμένα ακροατήρια.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν κάθε επιμέρους μέτρο έχει τη δική του χρησιμότητα. Πολλά από αυτά προφανώς θα έχουν.Το ερώτημα είναι αν το άθροισμά τους μπορεί να συγκροτήσει κάτι περισσότερο από μια προεκλογική... "ανθοδέσμη" παροχών.
Η μεγάλη δοκιμασία για την κυβέρνηση είναι να πείσει ότι πίσω από το «κάτι για όλους», υπάρχει κάτι περισσότερο από την αγωνία να μη μείνει κανένας ψηφοφόρος έξω από το κάδρο, ότι υπάρχει μια συνολική κατεύθυνση για τη χώρα.
Το «πουγκί» άνοιξε. Το δύσκολο είναι να ανοίξει και μια πειστική προοπτική.
