Σε αύξηση του βασικού επιτοκίου από το 1% στο 1,25% προχώρησε η Τράπεζα της Ιαπωνίας, στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 31 ετών. Η απόφαση ήταν αναμενόμενη από τις αγορές, όμως η συγκυρία αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ουάσιγκτον πιέζει για αυστηρότερη νομισματική πολιτική, ενώ η κυβέρνηση του Τόκιο επιδιώκει χαμηλότερο κόστος δανεισμού.
Η Τράπεζα της Ιαπωνίας αύξησε την Παρασκευή το βασικό επιτόκιο από το 1% στο 1,25%, επιβεβαιώνοντας τις προσδοκίες των αγορών και φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο εδώ και 31 χρόνια. Πρόκειται για σημαντική μεταβολή για μια οικονομία που επί δεκαετίες αντιμετώπιζε τον επίμονα χαμηλό πληθωρισμό με σχεδόν μηδενικά επιτόκια.
Η κίνηση είχε σε μεγάλο βαθμό προεξοφληθεί, καθώς οι τιμές στην Ιαπωνία αυξάνονται σταθερά τα τελευταία χρόνια. Η απόφαση ακολούθησε τις νέες αυξήσεις επιτοκίων από τη Fed την Τετάρτη και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα την προηγούμενη εβδομάδα, σε μια περίοδο κατά την οποία η άνοδος των τιμών ενέργειας, λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, περιπλέκει τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών.
Ωστόσο, η ιαπωνική απόφαση συνοδεύτηκε από μια ασυνήθιστη παρέμβαση της αμερικανικής κυβέρνησης. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, άσκησε δημόσια πίεση προς το Τόκιο για αυστηρότερη νομισματική πολιτική και μάλιστα άφησε να εννοηθεί ότι γνώριζε εκ των προτέρων τα σχέδια της Τράπεζας της Ιαπωνίας. Η οικονομολόγος της Bank of America για την Ιαπωνία, Ιζούμι Ντεβαλιέ, σημείωσε ότι η κεντρική τράπεζα είχε ήδη σοβαρούς λόγους να αυξήσει τα επιτόκια, αλλά η αμερικανική ρητορική δημιουργεί την εντύπωση ότι η ανεξάρτητη νομισματική πολιτική επηρεάζεται από εξωτερικές πιέσεις.
Στην αντίθετη κατεύθυνση κινείται η κυβέρνηση της πρωθυπουργού Σανάε Τακαΐτσι, η οποία έχει πιέσει την Τράπεζα της Ιαπωνίας να διατηρήσει χαμηλά τα επιτόκια. Στόχος είναι να χρηματοδοτήσει υψηλότερες δημόσιες δαπάνες χωρίς να προκαλέσει ανησυχίες στις αγορές για τη δυνατότητα της χώρας να εξυπηρετεί το ήδη υψηλό δημόσιο χρέος της.
Ο γρίφος του γεν
Η διαφορετική προσέγγιση Ουάσιγκτον και Τόκιο έχει φέρει τον Μπέσεντ σε αντιπαράθεση με την ιαπωνική κυβέρνηση. Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών έχει μεταφέρει στον Ιάπωνα ομόλογό του τις ανησυχίες του για το γεγονός ότι τα χαμηλά επιτόκια επιβαρύνουν το γεν. Το ιαπωνικό νόμισμα είχε υποχωρήσει σε χαμηλό πολλών δεκαετιών έναντι του δολαρίου, καθώς τα υψηλότερα αμερικανικά επιτόκια ενθάρρυναν κεφάλαια να εγκαταλείψουν την Ιαπωνία.
Τον Ιούλιο, ΗΠΑ και Ιαπωνία παρενέβησαν από κοινού στην αγορά συναλλάγματος για να στηρίξουν το γεν. Μετά την παρέμβαση, ο Μπέσεντ δήλωσε ότι ήταν βέβαιος πως η Τράπεζα της Ιαπωνίας θα «έκανε το σωστό» στην επόμενη συνεδρίασή της. Τις τελευταίες εβδομάδες κλιμάκωσε τη ρητορική του, φτάνοντας να προκαλέσει τους επενδυτές να στοιχηματίσουν εναντίον του γεν και να δηλώσει ότι διαθέτει «πολύ καλή εικόνα» για το τι πρόκειται να κάνει η ιαπωνική κεντρική τράπεζα.
Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν ακόμη και την αντίδραση της υπουργού Οικονομικών της Ιαπωνίας, Σατσούκι Καταγιάμα, η οποία σχολίασε ότι, μεταφραζόμενες στα ιαπωνικά, ακούγονταν «λίγο τρομακτικές». Παράλληλα, όμως, ο διοικητής της Τράπεζας της Ιαπωνίας, Καζούο Ουέντα, προετοίμαζε εδώ και μήνες το έδαφος για μια αυστηρότερη πολιτική, επισημαίνοντας ότι ο λεγόμενος υποκείμενος πληθωρισμός πλησιάζει τον στόχο του 2%.
Η εξέλιξη αυτή αλλάζει το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ιαπωνική κεντρική τράπεζα. Όταν ο πληθωρισμός βρισκόταν χαμηλότερα, η βασική ανησυχία ήταν εάν θα μπορούσε να διατηρηθεί γύρω από τον στόχο. Με την υποκείμενη άνοδο των τιμών να πλησιάζει πλέον το 2%, όπως εξηγεί η Ντεβαλιέ, αυξάνεται ο κίνδυνος ο πληθωρισμός να συνεχίσει υψηλότερα και να ξεπεράσει τον στόχο.
Ενέργεια, γεν και αποδόσεις
Οι βασικοί κίνδυνοι για τον πληθωρισμό είναι πλέον η αδυναμία του γεν, που αυξάνει το κόστος των εισαγωγών και η άνοδος των τιμών ενέργειας. Η Ιαπωνία προμηθευόταν παραδοσιακά σχεδόν όλο το πετρέλαιό της από τη Μέση Ανατολή, όμως φέτος έχει αναγκαστεί να στραφεί σε ακριβότερες προμήθειες από τις ΗΠΑ και άλλες αγορές. Παράλληλα, οι τιμές του πετρελαίου ξεπέρασαν πρόσφατα τα 100 δολάρια το βαρέλι, καθώς εντείνονται οι φόβοι ότι επίθεση με drone σε κρίσιμο αγωγό της Σαουδικής Αραβίας μπορεί να προκαλέσει νέα προβλήματα στον εφοδιασμό του Περσικού Κόλπου.
Η αύξηση του επιτοκίου ήταν τόσο αναμενόμενη, ώστε το γεν είχε ήδη αρχίσει να ενισχύεται τις δύο προηγούμενες εβδομάδες, προεξοφλώντας την απόφαση. Την ίδια ώρα, η απόδοση του 10ετούς ιαπωνικού κρατικού ομολόγου έχει ανέβει σε υψηλό τριών δεκαετιών μέσα στον Σεπτέμβριο, αποτυπώνοντας τη μεταβολή των προσδοκιών για τα επιτόκια και τον πληθωρισμό.
Ο Τακαχίντε Κιούτσι, εκτελεστικός οικονομολόγος του Nomura Research Institute, εκτιμά ότι οι αντικρουόμενες πιέσεις από την Ουάσιγκτον και το Τόκιο μπορεί τελικά να διευρύνουν τον χώρο κινήσεων της κεντρικής τράπεζας. Όπως υποστηρίζει, οι δηλώσεις Μπέσεντ ενδέχεται να λειτουργούν λιγότερο ως άμεση πίεση προς την Τράπεζα της Ιαπωνίας και περισσότερο ως αντίβαρο στην κυβέρνηση Τακαΐτσι, η οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, επιχειρούσε παρασκηνιακά να περιορίσει τις αυξήσεις επιτοκίων. Υπό αυτή την έννοια, η κεντρική τράπεζα μπορεί να αποκτά μεγαλύτερη ελευθερία να αυξήσει περαιτέρω τα επιτόκια ή να επιταχύνει τον ρυθμό των αυξήσεων.
