Οι ισχυρότερες οικονομίες του κόσμου ανησυχούν για τη μείωση των γεννήσεων, με τις θεωρίες να πολλαπλασιάζονται. Ο Έλον Μασκ υποστηρίζει ότι η κοινωνία ενσταλάζει τον φόβο της εγκυμοσύνης, ενώ στη Γαλλία οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής έφτασαν στο σημείο να στείλουν επιστολές υπενθύμισης σε 29χρονους. Άλλες ερμηνείες εστιάζουν στο υψηλό κόστος ανατροφής ή στην εξάντληση των φυσικών πόρων.
Έγγραφο εργασίας της Κλαούντια Γκόλντιν, βραβευμένης με Νόμπελ ιστορικού της οικονομίας στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, προτείνει μια διαφορετική οπτική. Οι εργαζόμενες γυναίκες υψηλού μορφωτικού επιπέδου ανησυχούν για την απώλεια της αυτονομίας τους, αν οι σύντροφοί τους δεν αναλάβουν ισότιμα το βάρος της ανατροφής των παιδιών.
"Όσο περισσότερο οι άνδρες μπορούν να δείξουν με αξιοπιστία ότι θα είναι φερέγγυοι "πατέρες" και όχι απογοητευτικοί "αποτυχημένοι", τόσο μεγαλύτερη θα είναι η επένδυση στην εκπαίδευση και την επαγγελματική σταδιοδρομία των γυναικών, και τόσο υψηλότερο θα είναι το ποσοστό γεννήσεων παρά τη μεγαλύτερη αυτονομία των γυναικών", ανέφερε χαρακτηριστικά η Κλαούντια Γκόλντιν, Καθηγήτρια Οικονομικών στο Χάρβαρντ.
Η κριτική στη θεωρία και η «ισορροπία στο ζευγάρι»
Η θεωρία δέχεται κριτική, καθώς τα ποσοστά γεννήσεων υποχωρούν ακόμη και σε περιόδους όπου οι οικιακές εργασίες κατανέμονται δικαιότερα. Τα στοιχεία του Γραφείου Στατιστικών Εργασίας (BLS) δείχνουν ότι οι ώρες των ανδρών σε οικιακές ασχολίες αυξήθηκαν ελαφρώς και των γυναικών μειώθηκαν, χωρίς όμως να ανακοπεί η πτώση των γεννήσεων. Αμφισβητούνται επίσης η μεθοδολογία και ο ορισμός της «αξιοπιστίας» των πατέρων.
Η Γκόλντιν σημειώνει ότι οι γυναίκες έχουν πλέον την επιλογή της μητρότητας, ενώ για τους άνδρες λείπουν οι μηχανισμοί δέσμευσης. Η ίδια εντοπίζει τη δυναμική αυτή στους φοιτητές της, ξεχωρίζοντας όσους επιζητούν την «ισορροπία στο ζευγάρι». Η ισορροπία αυτή δεν σημαίνει ταύτιση καθηκόντων, αλλά την αμοιβαία απόφαση θυσίας μέρους του εισοδήματος και του κύρους για την ανατροφή των παιδιών.
Η εκπαιδευτική υπεροχή των γυναικών και η οικονομική αναγκαιότητα
Η συζήτηση για την υπογεννητικότητα αποκτά πολιτικές διαστάσεις. Ο Ντόναλντ Τραμπ πρότεινε μέτρα στήριξης, όπως η διευκόλυνση της πρόσβασης στην εξωσωματική γονιμοποίηση. Την ίδια στιγμή, οι αναζητήσεις στο Google για το όνομα της Γκόλντιν σημείωσαν άνοδο 400%.
Η τάση εισόδου των γυναικών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση μετρά μισό αιώνα:
-
1974: Το 45,87% των εγγεγραμμένων φοιτητών (14-24 ετών) ήταν γυναίκες.
-
2024: Το 69,5% των αποφοίτων λυκείου γυναικών εντάχθηκε στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, έναντι 55,4% των ανδρών.
Εκτός από την προσωπική εξέλιξη, η εργασία των γυναικών αποτελεί πλέον οικονομική ανάγκη. Μελέτη του Ινστιτούτου Brookings (2020) έδειξε ότι χωρίς το γυναικείο εισόδημα, τα νοικοκυριά μεσαίου εισοδήματος δεν θα είχαν καμία αύξηση εισοδήματος μεταξύ 1979 και 2018.
Από την αγροτική οικονομία στη σύγχρονη κοινωνία
Η Μάιρα Στρόμπερ, ομότιμη καθηγήτρια του Στάνφορντ, επισημαίνει μια δομική αλλαγή: η ανάγκη για παιδιά μετατοπίστηκε από το νοικοκυριό στο κοινωνικό σύνολο. Στις αγροτικές οικονομίες με υψηλή βρεφική θνησιμότητα, τα παιδιά ήταν απαραίτητα εργατικά χέρια. Η παρακμή της γεωργίας και η μείωση της θνησιμότητας άλλαξαν ριζικά τα κίνητρα.
"Πρέπει να σκεφτόμαστε την οικονομία στο σύνολό της και τη δημόσια πολιτική, αντί για την πολιτική της κρεβατοκάμαρας", συμπλήρωσε η Μάιρα Στρόμπερ, Οικονομολόγος Εργασίας.
Η Στρόμπερ, μαζί με τη σύμβουλο Άμπι Ντέιβισον, συνέγραψαν το βιβλίο Money and Love (2023). Η Ντέιβισον υπογραμμίζει ότι οι κρατικές πολιτικές δεν αρκούν αν δεν αλλάξουν τα πολιτισμικά πρότυπα και οι προσδοκίες από τους γονείς. Παράλληλα, η Στρόμπερ τονίζει ότι για την οικονομική και κοινωνική ευημερία απαιτείται η πλήρης αξιοποίηση του ταλέντου τόσο των ανδρών όσο και των γυναικών.
