Καθώς η Κίνα προετοιμάζεται για το συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος το 2027, ο Σι Τζινπίνγκ εντείνει τις εκκαθαρίσεις και τον έλεγχο των κομματικών στελεχών, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει μια τέταρτη θητεία στην ηγεσία. Η εμμονή στην πειθαρχία, ωστόσο, αποκαλύπτει τα όρια της προσωπικής του επιρροής: η καχυποψία παραμένει, ενώ η διοίκηση εμφανίζει σημάδια φόβου και αδράνειας.
Για πάνω από μία δεκαετία ο Σι Τζινπίνγκ χρησιμοποιεί τις έρευνες για διαφθορά και τις εκστρατείες πολιτικής συμμόρφωσης για να εδραιώσει τον έλεγχό του στον κομματικό μηχανισμό της Κίνας. Παρά την έκταση των εκκαθαρίσεων, εξακολουθεί να καταγγέλλει στελέχη που εμφανίζονται πιστά, αλλά δεν εφαρμόζουν ουσιαστικά τις εντολές του. Η νέα αυστηροποίηση της εποπτείας δείχνει ότι η συγκέντρωση εξουσίας δεν έχει εξαλείψει τη δυσπιστία στην κορυφή της κινεζικής ηγεσίας.
Το επόμενο συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος, στα τέλη του 2027, αναμένεται να ανοίξει τον δρόμο για την τέταρτη πενταετή θητεία του Σι ως ηγέτη του κόμματος και να σηματοδοτήσει την ανανέωση της ανώτατης κομματικής ιεραρχίας. Η απουσία προφανούς διαδόχου ενισχύει την προοπτική παραμονής του στην εξουσία και καθιστά κρίσιμη την επιλογή της επόμενης γενιάς στελεχών που θα υπηρετήσουν υπό την ηγεσία του.
Η υπόθεση του Χουάνγκ Τσιφάν, πρώην δημάρχου της Τσονγκτσίνγκ, αποτυπώνει την έκταση της εκστρατείας. Παρότι είχε αποχωρήσει από τα κορυφαία αξιώματα εδώ και οκτώ χρόνια, διατηρούσε δημόσια παρουσία με ομιλίες και παρεμβάσεις για την οικονομία. Η ανακοίνωση έρευνας σε βάρος του για σοβαρές παραβιάσεις της κομματικής πειθαρχίας και του νόμου ήρθε λίγο πριν από τη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής. Παράλληλα, υπό έρευνα τέθηκε και ο αναπληρωτής δήμαρχος του Πεκίνου, Σια Λινμάο.
Η συρρίκνωση της ίδιας της Κεντρικής Επιτροπής αποτυπώνει το εύρος των εκκαθαρίσεων. Από τα 376 μέλη που αριθμούσε όταν συγκροτήθηκε το 2022, η συμμετοχή είχε υποχωρήσει σε 315 κατά τη συνεδρίαση της προηγούμενης χρονιάς. Για τη νέα συνεδρίαση αναμενόταν περαιτέρω μείωση, καθώς στελέχη έχουν αποπεμφθεί, τεθεί υπό έρευνα ή εξαφανιστεί από τη δημόσια ζωή. Η εκκαθάριση, επομένως, δεν αφορά μόνο μεμονωμένες υποθέσεις διαφθοράς, αλλά επηρεάζει τη σύνθεση του οργάνου που καλείται να προετοιμάσει την επόμενη φάση της ηγεσίας Σι.
Η «αυτοεπανάσταση» και η διεύρυνση των εκκαθαρίσεων
Ο Σι παρουσιάζει το πρόβλημα ως έλλειμμα πειθαρχίας και ιδεολογικής αφοσίωσης. Σε ομιλία του, που δημοσιοποιήθηκε αυτόν τον μήνα, προειδοποίησε ότι ορισμένοι αξιωματούχοι προσποιούνται ότι υπακούουν, ενώ στην πραγματικότητα υπονομεύουν τις κομματικές αρχές. Χρησιμοποίησε, μάλιστα, την εικόνα των «άρρωστων δέντρων που πρέπει να εκριζωθούν» για να περιγράψει την ανάγκη απομάκρυνσης των διεφθαρμένων στελεχών.
Η απάντησή του είναι η λεγόμενη «αυτοεπανάσταση» του κόμματος: συνεχείς επιθεωρήσεις, αυτοαξιολογήσεις και συνεδρίες κριτικής, με στόχο τη διαρκή επιτήρηση των αξιωματούχων. Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι η ένταση των ελέγχων αυξάνεται. Το 2023 τιμωρήθηκαν 49 στελέχη σε επαρχιακό ή υπουργικό επίπεδο και 24.000 σε επίπεδο κομητείας. Το 2024, οι αντίστοιχοι αριθμοί ανήλθαν σε 69 και 35.000.
Οι εκκαθαρίσεις έχουν επεκταθεί ιδιαίτερα στον στρατό, όπου από το 2022 περίπου 100 ανώτατοι αξιωματικοί έχουν τεθεί υπό έρευνα ή έχουν εξαφανιστεί από τη δημόσια σκηνή. Στις αρχές του 2026, ο κορυφαίος στρατηγός της Κίνας, Ζανγκ Γιουσιά, τέθηκε υπό κράτηση και κατηγορήθηκε για διαφθορά και απιστία. Η εξέλιξη υπογραμμίζει ότι ακόμη και η στρατιωτική ιεραρχία, κρίσιμη για τις φιλοδοξίες του Πεκίνου, δεν βρίσκεται έξω από το πεδίο των εκκαθαρίσεων.
Η καχυποψία φαίνεται να φτάνει και στα δίκτυα πρώην αξιωματούχων. Συνεργάτες του Γουάνγκ Τσισάν, ο οποίος είχε εποπτεύσει την πρώτη φάση της εκστρατείας κατά της διαφθοράς, έχουν τεθεί υπό κράτηση ή έχουν υποστεί υποβιβασμούς. Δεν υπάρχουν, ωστόσο, στοιχεία ότι ο ίδιος ο Γουάνγκ κατηγορείται για παράνομη δραστηριότητα. Οι υποθέσεις τροφοδοτούν εκτιμήσεις ότι ο Σι επιδιώκει να περιορίσει ακόμη και την επιρροή που μπορεί να διατηρούν οι συνταξιούχοι αξιωματούχοι μέσω των συνεργατών και των προστατευόμενών τους.
Ο φόβος ως εργαλείο διακυβέρνησης και οι παρενέργειές του
Η εκστρατεία εξελίσσεται σε μια μόνιμη συνθήκη διακυβέρνησης και όχι σε μια προσωρινή επιχείρηση κατά της διαφθοράς. Όπως επισημαίνουν αναλυτές της κινεζικής πολιτικής, οι ευκαιρίες για διαφθορά περιορίζονται, αλλά ταυτόχρονα αυξάνεται το κόστος κάθε λάθους ή απόκλισης από τις εντολές της ηγεσίας. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα στο οποίο η απειλή της τιμωρίας γίνεται όλο και ισχυρότερο κίνητρο συμμόρφωσης.
Η στρατηγική αυτή συνδέεται και με τις οικονομικές πιέσεις. Η παρατεταμένη κρίση στην αγορά ακινήτων έχει πλήξει τα έσοδα των τοπικών κυβερνήσεων, οι οποίες εξαρτώνταν σε μεγάλο βαθμό από τις πωλήσεις γης. Την ίδια στιγμή, το Πεκίνο επιδιώκει να μετασχηματίσει την Κίνα σε τεχνολογική υπερδύναμη. Ο Σι χρειάζεται, συνεπώς, έναν διοικητικό μηχανισμό ικανό να υλοποιεί απαιτητικούς στόχους σε συνθήκες οικονομικής επιβράδυνσης και περιορισμένων πόρων.
Εδώ βρίσκεται η βασική αντίφαση του μοντέλου του. Μελέτες δείχνουν ότι οι συνεχείς έλεγχοι μπορούν να αποθαρρύνουν τους χαμηλότερα ιστάμενους αξιωματούχους, να τους κάνουν απρόθυμους να αναλάβουν πρωτοβουλίες και να τους ωθήσουν στην προσποίηση συμμόρφωσης. Ιδίως στις αγροτικές περιοχές, οι τοπικές διοικήσεις συχνά δεν διαθέτουν τους πόρους και τις δυνατότητες για να ανταποκριθούν σε όλες τις απαιτήσεις της κεντρικής εξουσίας.
Για τον Σι, η ενίσχυση του Κομμουνιστικού Κόμματος αποτελεί προϋπόθεση για την ισχυροποίηση της ίδιας της Κίνας. Η προσέγγιση αυτή, όμως, δημιουργεί ένα δύσκολο δίλημμα: όσο περισσότερο η ηγεσία στηρίζεται στον φόβο για να εξασφαλίσει την πειθαρχία, τόσο περισσότερο κινδυνεύει να υπονομεύσει την πρωτοβουλία και την αποτελεσματικότητα που χρειάζεται για να εφαρμόσει την πολιτική της. Οι εκκαθαρίσεις μπορεί να διευκολύνουν την πολιτική συναίνεση ενόψει του συνεδρίου του 2027, αλλά δεν εγγυώνται ότι ο τεράστιος κρατικός μηχανισμός της Κίνας θα λειτουργεί αποτελεσματικότερα.
