Έντονες διπλωματικές αναταράξεις προκάλεσε η πρώτη μετάβαση του Βλαντίμιρ Πούτιν στις διαφιλονικούμενες Κουρίλες Νήσους στην Άπω Ανατολή. Ο Ρώσος πρόεδρος βρέθηκε την Πέμπτη στο νησί Ιτουρούπ (γνωστό στην Ιαπωνία ως Ετορόφου), προκαλώντας την άμεση και οργισμένη αντίδραση της Ιαπωνίας, η οποία διεκδικεί το αρχιπέλαγος και χαρακτήρισε την κίνηση «απολύτως απαράδεκτη».
Πρόκειται για την πρώτη επίσκεψη Ρώσου προέδρου στο έδαφος αυτό μετά το 2010, όταν το είχε επισκεφθεί ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ ως πρόεδρος —ενώ είχε επιστρέψει εκεί και το 2019 ως πρωθυπουργός. Στο παρελθόν, αντίστοιχες κινήσεις υψηλόβαθμων αξιωματούχων, όπως του πρωθυπουργού Μιχαήλ Μισούστιν, είχαν επίσης προκαλέσει τις αντιδράσεις του Τόκιο.
Ο Πούτιν έφτασε στο Ιτουρούπ —ένα από τα τέσσερα νοτιότερα νησιά του συμπλέγματος— μία ημέρα μετά την παρουσία του στη Γιούζνο-Σαχαλίνσκ της Σαχαλίνης, όπου επισκέφθηκε νοσοκομείο και προήδρευσε σε συνεδρίαση του Ρωσικού Συμβουλίου Ασφαλείας με αντικείμενο την εγγύηση της ασφάλειας των ανατολικών συνόρων της χώρας. Βάσει οπτικού υλικού του Κρεμλίνου και αναφορών των ρωσικών μέσων (όπως το RIA Novosti), στο Ιτουρούπ επισκέφθηκε σχολείο, μονάδα επεξεργασίας ψαριών όπου του προσέφεραν χαβιάρι, ενώ συναντήθηκε με κατοίκους και δοκίμασε τοπικά προϊόντα.
Αυτή η επίσκεψη πληγώνει τα αισθήματα του ιαπωνικού λαού και είναι απολύτως απαράδεκτη. Διαμαρτυρόμαστε έντονα. Αυξάνει περαιτέρω την πικρία της κοινής γνώμης έναντι της Ρωσίας και καθιστά δυσκολότερη τη βελτίωση των σχέσεων. Ελπίζω η ρωσική πλευρά να αντιληφθεί πλήρως τη σοβαρότητα του ζητήματος.
Στις παραπάνω δηλώσεις προέβη η Πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, Σαναέ Τακαΐτσι, υπενθυμίζοντας ότι το Τόκιο είχε ζητήσει εκ των προτέρων από τη Μόσχα να αποφύγει την οργάνωση προεδρικής επίσκεψης. Παράλληλα, ο Ιάπωνας Υπουργός Εξωτερικών, Τοσίμιτσου Μοτέγκι, τόνισε πως τα Βόρεια Εδάφη (όπως αποκαλεί η Ιαπωνία τα τέσσερα νοτιότερα νησιά) αποτελούν «αναπόσπαστο και εγγενές τμήμα της ιαπωνικής επικράτειας, τόσο ιστορικά όσο και βάσει του διεθνούς δικαίου».
Το ιστορικό υπόβαθρο, η στρατιωτική σημασία και οι αμοιβαίες κατηγορίες
Η διαμάχη για τις Κουρίλες, οι οποίες εκτείνονται ανάμεσα στο ιαπωνικό νησί Χοκάιντο και τη ρωσική χερσόνησο Καμτσάτκα, κρατά από τις τελευταίες ημέρες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Σοβιετική Ένωση κήρυξε τον πόλεμο στην Ιαπωνία στις 8 Αυγούστου 1945 —μετά τη βόμβα στη Χιροσίμα και έξι ημέρες πριν τη λήξη των εχθροπραξιών— καταλαμβάνοντας το αρχιπέλαγος και εκδιώκοντας τον αυτόχθονα ιαπωνικό πληθυσμό των 17.000 ανθρώπων. Έκτοτε, η εκκρεμότητα αυτή εμποδίζει τις δύο χώρες από το να υπογράψουν επίσημη συνθήκη ειρήνης.
Σήμερα στα νησιά κατοικούν περίπου 20.000 Ρώσοι πολίτες υπό δύσκολες κλιματικές συνθήκες, αλλά σε μια περιοχή πλούσια σε αλιεύματα και μεταλλεύματα (κυρίως χρυσό και ασήμι). Παράλληλα, το αρχιπέλαγος διατηρεί τεράστια στρατηγική σημασία. Από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου χρησίμευε ως αεροπορική και ναυτική βάση απέναντι στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία. Την τελευταία δεκαετία η Μόσχα έχει ενισχύσει τη στρατιωτική παρουσία της, καθώς στο Ιτουρούπ εδρεύει η βασική ρωσική στρατιωτική αεροπορική βάση της περιοχής.
Η Ιαπωνία ανέφερε τη Ρωσία ως μία από τις κύριες πηγές απειλής. Θέλω να υπογραμμίσω ότι δεν απειλούμε την Ιαπωνία. Αντιθέτως, αυτή είναι που έχει εδαφικές διεκδικήσεις εναντίον της χώρας μας.
Αυτό δήλωσε ο Βλαντίμιρ Πούτιν, απαντώντας στις αιτιάσεις του Τόκιο. Οι διμερείς σχέσεις επιδεινώθηκαν δραματικά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, όταν η Ιαπωνία επέβαλε κυρώσεις στη Μόσχα. Έκτοτε, η Ιαπωνία υιοθέτησε σκληρότερη γλώσσα, δηλώνοντας για πρώτη φορά από το 2003 ότι τα νησιά τελούν υπό «παράνομη ρωσική κατοχή».
Η ανησυχία του Τόκιο κλιμακώνεται και από τις τακτικές ρωσικές στρατιωτικές ασκήσεις, αλλά και από πρόσφατες κοινές περιπολίες, όπως το πέρασμα κινεζικών και ρωσικών πολεμικών πλοίων από στενό των Κουρίλων τον περασμένο μήνα.
