Για δεκαετίες, η αντιμετώπιση της διαταραχής πανικού βασιζόταν σε μια κεντρική ιδέα: ηρεμήστε το σώμα για να ηρεμήσει και ο νους. Βαθιές αναπνοές, προοδευτική μυϊκή χαλάρωση, τεχνικές ενσυνειδητότητας. Ωστόσο, μια νέα μελέτη έρχεται να ανατρέψει αυτή τη λογική, προτείνοντας σχεδόν το αντίθετο: αντί να κατευνάσουμε τη σωματική διέγερση, είναι πιο αποτελεσματικό να την εντείνουμε, ελεγχόμενα.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο ανέθεσαν σε 72 ασθενείς με διαταραχή πανικού ένα πρόγραμμα 12 εβδομάδων. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: η πρώτη ακολούθησε πρωτόκολλο σύντομων, υψηλής έντασης σπριντ, ενώ η δεύτερη εκπαιδεύτηκε στην κλασική προοδευτική μυϊκή χαλάρωση του Jacobson.
Έξι μήνες μετά την έναρξη, με 12 εβδομάδες παρέμβασης και 12 εβδομάδες παρακολούθησης, τα αποτελέσματα ήταν σαφή: η ομάδα άσκησης εμφάνιζε τις μισές κρίσεις πανικού και σημαντικά χαμηλότερη βαρύτητα συμπτωμάτων σε σύγκριση με την ομάδα χαλάρωσης. Ακόμα πιο εντυπωσιακό, κανένας συμμετέχων δεν παρουσίασε πλήρη κρίση πανικού κατά τη διάρκεια των έντονων προπονήσεων.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο Frontiers in Psychiatry, αμφισβητούν τη μακροχρόνια κυρίαρχη αντίληψη ότι ο δρόμος εξόδου από τον πανικό περνά αποκλειστικά μέσα από την ηρεμία.
Το πρωτόκολλο των σπριντ
Οι συμμετέχοντες ήταν καθιστικοί ενήλικες, που δεν είχαν λάβει θεραπεία τους τελευταίους τρεις μήνες. Πριν την έναρξη, υποβλήθηκαν σε καρδιολογικό έλεγχο για λόγους ασφάλειας. Η ομάδα άσκησης προπονούνταν τρεις φορές την εβδομάδα: πεντάλεπτο ζέσταμα, 15 λεπτά γρήγορο περπάτημα και στη συνέχεια ένα σπριντ 30 δευτερολέπτων μέγιστης έντασης. Ακολουθούσε αποθεραπεία με περπάτημα. Κάθε δύο εβδομάδες προστίθετο ένα ακόμη σπριντ, φτάνοντας στο τέλος τα έξι εκρηκτικά διαστήματα ανά συνεδρία. Η ένταση παρακολουθούνταν με καρδιοσυχνόμετρα.
Η ομάδα σύγκρισης εκπαιδεύτηκε σε πλήρη, δομημένη προοδευτική μυϊκή χαλάρωση διάρκειας 45 λεπτών, υπό την καθοδήγηση έμπειρου ψυχολόγου. Οι συμμετέχοντες μάθαιναν να συσφίγγουν και να απελευθερώνουν εννέα μυϊκές ομάδες, εστιάζοντας στην αναπνοή και στην αίσθηση χαλάρωσης.
Οι αξιολογήσεις πραγματοποιήθηκαν από ψυχίατρο, που δεν γνώριζε σε ποια ομάδα ανήκε κάθε ασθενής, στην αρχή, στη μέση, στο τέλος και έξι μήνες μετά.
Μεγαλύτερα και πιο διαρκή οφέλη
Και οι δύο ομάδες παρουσίασαν βελτίωση, όμως η άσκηση υπερείχε ξεκάθαρα. Στις 12 εβδομάδες, η μέση βαθμολογία σοβαρότητας πανικού ήταν 14,9 στην ομάδα άσκησης έναντι 23,1 στη χαλάρωση. Στους έξι μήνες, η διαφορά διευρύνθηκε: 14,2 έναντι 24,7. Τα συμπτώματα στην ομάδα χαλάρωσης άρχισαν να επανεμφανίζονται μετά το τέλος της παρέμβασης, ενώ στην ομάδα άσκησης παρέμειναν σταθερά.
Η συχνότητα κρίσεων επιβεβαίωσε την ίδια τάση: στους έξι μήνες, οι ασκούμενοι εμφάνιζαν κατά μέσο όρο 0,7 κρίσεις την εβδομάδα, έναντι 1,5 στην ομάδα χαλάρωσης. Επιπλέον, οι δείκτες κατάθλιψης ήταν χαμηλότεροι στην ομάδα άσκησης κατά την παρακολούθηση.
Αξιοσημείωτο είναι ότι μόλις τρία άτομα εγκατέλειψαν τη μελέτη, ποσοστό εξαιρετικά χαμηλό για έρευνα στη διαταραχή πανικού, όπου η διακοπή συμμετοχής είναι συχνή.
Γιατί η πρόκληση της διέγερσης λειτουργεί
Σύμφωνα με τους ερευνητές της συγκεκριμένης μελέτης, στον πυρήνα της διαταραχής πανικού δεν βρίσκεται ο γρήγορος καρδιακός ρυθμός καθαυτός, αλλά η ερμηνεία του ως ένδειξη επικείμενου κινδύνου. Η χαλάρωση επιχειρεί να αποτρέψει τη σωματική διέγερση, χωρίς να αλλάζει απαραίτητα αυτή την ερμηνεία. Αντίθετα, η έντονη άσκηση αναπαράγει τις ίδιες σωματικές αισθήσεις -ταχυκαρδία, γρήγορη αναπνοή, μυϊκή ένταση- σε ένα ασφαλές, ελεγχόμενο πλαίσιο. Ο εγκέφαλος εκτίθεται επανειλημμένα σε αυτές τις αισθήσεις χωρίς αρνητική έκβαση, μαθαίνοντας ότι δεν αποτελούν απειλή.
Οι ερευνητές επισημαίνουν και πιθανό βιοχημικό μηχανισμό. Η υπεροξυγόνωση μπορεί να μεταβάλει το pH του αίματος προς κατεύθυνση που ευνοεί την πρόκληση πανικού. Η έντονη άσκηση προκαλεί διαφορετική μεταβολική μετατόπιση, που ενδέχεται να εξουδετερώνει αυτό το φαινόμενο. Επιπλέον, το ιατρικά επιβλεπόμενο περιβάλλον λειτουργεί ως ισχυρό σήμα ασφάλειας για το νευρικό σύστημα.
Τι σημαίνει για τη θεραπεία
Τα ευρήματα δεν αναιρούν την αξία της φαρμακευτικής αγωγής ή της ψυχοθεραπείας, οι οποίες διαθέτουν ισχυρή τεκμηρίωση. Ωστόσο, υποδηλώνουν ότι, όταν στόχος είναι η αντιμετώπιση του φόβου απέναντι στις σωματικές αισθήσεις, η ελεγχόμενη έκθεση μέσω άσκησης μπορεί να είναι αποτελεσματικότερη από τις παραδοσιακές τεχνικές χαλάρωσης.
Πέρα από την αποτελεσματικότητα, υπάρχουν και πρακτικά πλεονεκτήματα. Με κατάλληλο ιατρικό έλεγχο και επίβλεψη, ένα τέτοιο πρωτόκολλο μπορεί να εφαρμοστεί σε κλινικά ή αποκαταστασιακά πλαίσια, προσφέροντας παράλληλα τα γενικότερα οφέλη της καρδιαγγειακής άσκησης. Για πολλούς ασθενείς, η ιδέα της ενδυνάμωσης του σώματος, αντί της διαρκούς διαχείρισης συμπτωμάτων ίσως αποδειχθεί πιο ουσιαστική και βιώσιμη.
Αν το εύρημα επιβεβαιωθεί σε μεγαλύτερες μελέτες, ίσως χρειαστεί να αναθεωρήσουμε τη βαθιά ριζωμένη παραδοχή, ότι για να ξεπεράσεις τον πανικό πρέπει να τον κατευνάσεις. Ίσως, τελικά, πρέπει να τον αντιμετωπίσεις τρέχοντας κατά πάνω του.
