Τη γεωπολιτική ισχύ που έχει αποκτήσει το Πεκίνο αναδεικνύει η σύνοδος των ηγετών της Κίνας, της Ρωσίας, της Ινδίας, του Ιράν και άλλων χωρών στην Κεντρική Ασία, καθώς οι συγκρούσεις σε Ουκρανία και Ιράν περιορίζουν την αποτελεσματικότητα των αμερικανικών κυρώσεων και δημιουργούν νέες εξαρτήσεις από την Κίνα.
Η διήμερη συνάντηση των 10 χωρών του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, που πραγματοποιείται στην πρωτεύουσα του Κιργιστάν, Μπισκέκ, φέρνει στο ίδιο τραπέζι ηγέτες που βρίσκονται στο στόχαστρο ή σε αντιπαράθεση με τη Δύση. Για τον Σι Τζινπίνγκ, η σύνοδος αποτελεί ευκαιρία να προβάλει την Κίνα ως κεντρικό πόλο ενός κόσμου που δεν εξαρτάται από την Ουάσιγκτον, σε μια περίοδο κατά την οποία δύο πόλεμοι έχουν αυξήσει τη γεωπολιτική αβεβαιότητα, έχουν επιβαρύνει την παγκόσμια ανάπτυξη και έχουν εντείνει τις πληθωριστικές πιέσεις.
Την ίδια ώρα, στην άλλη πλευρά του κόσμου, στο Άσβιλ της Βόρειας Καρολίνας, υπουργοί Οικονομικών της G20 συζητούν τις επιπτώσεις αυτών των κρίσεων στην παγκόσμια οικονομία.
Στη Μπισκέκ το επίκεντρο είναι η γεωπολιτική ισχύς που προσφέρει στον Σι Τζινπίνγκ η νέα πραγματικότητα. Καμία άλλη χώρα δεν έχει αποδειχθεί τόσο σημαντική για τη διατήρηση των οικονομιών και των πολεμικών δυνατοτήτων της Ρωσίας και του Ιράν όσο η Κίνα. Το Πεκίνο αξιοποιεί τη θέση του ως ο μεγαλύτερος εισαγωγέας αργού πετρελαίου και ένας από τους σημαντικότερους εξαγωγείς καταναλωτικών προϊόντων παγκοσμίως, προσφέροντας οικονομικές διεξόδους σε χώρες που η Δύση επιχειρεί να απομονώσει.
Η Κίνα αντέχει τις αμερικανικές πιέσεις
Η Ουάσιγκτον έχει αποδυναμώσει την παρουσία της σε ορισμένες περιοχές, καθώς επικεντρώνεται στον πόλεμο με το Ιράν. Οι ΗΠΑ έχουν αποσύρει μέρος των στρατιωτικών τους δυνάμεων από την Ασία και την Ευρώπη, γεγονός που δημιουργεί μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων για το Πεκίνο.
Τον προηγούμενο μήνα ο Σι Τζινπίνγκ αγνόησε τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για ένα «οικονομικό D-Day» εναντίον χωρών που παρέχουν οικονομική στήριξη στο Ιράν. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε στο παρελθόν διατυπώσει ανάλογες απειλές εναντίον αγοραστών ρωσικού πετρελαίου, χωρίς όμως να προχωρήσει σε μέτρα κατά της Κίνας.
Η εξέλιξη έχει πλήξει την αξιοπιστία των αμερικανικών απειλών στα μάτια του Πεκίνου. Τόσο οι απειλές, όσο και οι διαβεβαιώσεις του Τραμπ αντιμετωπίζονται πλέον στο Πεκίνο ως προσωρινές και αναστρέψιμες.
Στη Μπισκέκ ο Σι επιχειρεί να ενισχύσει την εικόνα του ως ηγέτη των μη δυτικών χωρών και να αντιπαραβάλει την κινεζική αντίληψη περί πολυπολικού κόσμου με αυτό που αποκαλεί αμερικανική ηγεμονία. Ωστόσο, είναι πιθανό να αποφύγει μια υπερβολικά ανοιχτή στήριξη προς το Ιράν, ώστε να μην προκαλέσει τον Τραμπ λίγο πριν από την προγραμματισμένη επίσκεψή του στην Ουάσιγκτον.
Πριν από το ταξίδι στις ΗΠΑ ο Σι αναμένεται να επισκεφθεί την Αίγυπτο και την Ινδία. Η αλληλουχία των επισκέψεων έχει και σαφή διπλωματικό συμβολισμό: να παρουσιάσει τον Κινέζο πρόεδρο ως ηγέτη με πολλαπλές διεθνείς επιλογές, σε μια στιγμή που ο Τραμπ έχει επιβαρύνει τις σχέσεις της Ουάσιγκτον με αρκετούς παραδοσιακούς συμμάχους της.
Ο Σι φαίνεται να βλέπει μια ευκαιρία, να δείξει ότι η Κίνα έχει φίλους και επιλογές σε όλο τον κόσμο, ακριβώς τη στιγμή που η Ουάσιγκτον αποξενώνει πολλούς από τους συμμάχους της.
Ρωσία και Ιράν εξαρτώνται από το Πεκίνο
Η σύνοδος αποτελεί υπενθύμιση των ορίων του οικονομικού πολέμου που διεξάγεται υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έφτασαν στη Μπισκέκ τη Δευτέρα, καθώς οι δύο χώρες προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τις δυτικές προσπάθειες απομόνωσής τους και να συνεχίσουν τους πολεμικούς τους στόχους.
Το Πεκίνο έχει σε μεγάλο βαθμό ανταποκριθεί στις ανάγκες τους, προσφέροντας οικονομικές «ανάσες» στη Μόσχα και την Τεχεράνη και αξιοποιώντας το οικονομικό του βάρος προς απογοήτευση της Ουάσιγκτον. Η Κίνα δεν περιορίζεται στις εμπορικές συναλλαγές: παρέχει επίσης τεχνολογία που μπορεί να αξιοποιηθεί στο πεδίο των μαχών.
Η επιρροή του Σι, ωστόσο, έχει σαφή όρια. Παρά το γεγονός ότι ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης έχει και διάσταση ασφάλειας, το Πεκίνο δεν έχει δείξει διάθεση να χρησιμοποιήσει τις ένοπλες δυνάμεις του για να υπερασπιστεί μέλη όπως το Ιράν, που εντάχθηκε στον οργανισμό το 2023, ή τη Ρωσία. Αντίθετα, επισήμως τάσσεται υπέρ του διαλόγου και του τερματισμού των συγκρούσεων.
Η επιλογή αυτή αντανακλά τη βασική στρατηγική του Πεκίνου: να επεκτείνει την οικονομική και τεχνολογική του επιρροή χωρίς να παγιδευτεί σε ξένους πολέμους. Οι κινεζικές αρχές θεωρούν, άλλωστε, ότι οι παρατεταμένες πολεμικές εμπλοκές ήταν ένας από τους παράγοντες που σταδιακά αποδυνάμωσαν την αμερικανική ισχύ.
Πετρέλαιο, εμπόριο και νέοι δρόμοι προς τη Ρωσία
Η σχέση Σι - Πούτιν αποκτά όλο και πιο ασύμμετρο χαρακτήρα υπέρ του Πεκίνου. Οι δυτικές κυρώσεις λόγω του πολέμου στην Ουκρανία έχουν επιτρέψει στην Κίνα να αγοράζει μεγάλες ποσότητες ρωσικού πετρελαίου σε μειωμένες τιμές, ενισχύοντας τα αποθέματά της και περιορίζοντας τις επιπτώσεις που θα είχε μια πιθανή διακοπή των θαλάσσιων ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Η Ρωσία έχει επίσης βρει νέες διαδρομές για εισαγωγές και πληρωμές μέσω της Κεντρικής Ασίας, καθώς προσπαθεί να παρακάμψει τους δυτικούς περιορισμούς. Το Ιράν, από την πλευρά του, στρέφεται προς την ίδια περιοχή αναζητώντας εναλλακτικές οδούς εισαγωγών υπό το αμερικανικό εμπάργκο.
Παράλληλα, η Ινδία, το Καζακστάν και η Λευκορωσία έχουν αναλάβει τις τελευταίες εβδομάδες ρόλο στην προμήθεια βενζίνης προς τη Ρωσία, καθώς οι ουκρανικές επιθέσεις μεγάλης εμβέλειας έχουν προκαλέσει σοβαρές ζημιές στα ρωσικά διυλιστήρια.
Η Ινδία είχε αναδειχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους αγοραστές ρωσικού πετρελαίου μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Οι εισαγωγές μειώθηκαν μετά τις πιέσεις του Τραμπ και τις νέες αμερικανικές κυρώσεις σε ρωσικούς πετρελαϊκούς ομίλους, όμως η αμερικανική πολεμική επιχείρηση εναντίον του Ιράν προκάλεσε αναστάτωση στις αγορές πετρελαίου και οδήγησε ινδικές εταιρείες να στραφούν ξανά προς τη Ρωσία. Η Κίνα παραμένει ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ρωσικού και ιρανικού αργού.
Από τη σοβιετική σφαίρα στην κινεζική επιρροή
Ακόμη και η επιλογή της Μπισκέκ ως τόπου διεξαγωγής της συνόδου αποτυπώνει τη μετατόπιση ισχύος στην περιοχή. Το Κιργιστάν, πρώην σοβιετική δημοκρατία, βρισκόταν επί δεκαετίες στη ρωσική σφαίρα επιρροής. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η κινεζική παρουσία στη χώρα έχει ενισχυθεί σημαντικά, ενώ οι πέντε χώρες της Κεντρικής Ασίας έχουν συσφίξει τις μεταξύ τους σχέσεις μετά τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Κατά τη συνάντησή του με τον πρόεδρο του Κιργιστάν, Σαντίρ Τζαπάροφ, ο Σι δήλωσε τη Δευτέρα ότι οι σχέσεις Πεκίνου και Μπισκέκ έχουν κάνει «άλμα προς τα εμπρός» και ότι η συνεργασία επεκτείνεται σε όλους τους τομείς. Την ίδια ημέρα, οι ηγέτες παρακολούθησαν την εντυπωσιακή τελετή έναρξης των Παγκόσμιων Αγώνων Νομάδων, που πραγματοποιήθηκε σε νεόδμητο στάδιο της Μπισκέκ. Παραδοσιακοί χοροί και τραγούδια, αναβάτες με άλογα και θεαματικές εκρήξεις φωτιάς πλαισίωσαν την εκδήλωση, σε μια επίδειξη της πολιτιστικής ταυτότητας της Κεντρικής Ασίας.
Στο περιθώριο της συνόδου, ο Σι συναντήθηκε κατ’ ιδίαν με τον Πούτιν. Ο Κινέζος πρόεδρος μίλησε για ολοένα καλύτερες προοπτικές στις σχέσεις Κίνας - Ρωσίας, ενώ ο Ρώσος πρόεδρος υπογράμμισε την επιτυχία του καθεστώτος ταξιδιών χωρίς βίζα μεταξύ των δύο χωρών και δήλωσε έτοιμος να το καταστήσει μόνιμο.
Ο Πούτιν αναφέρθηκε επίσης στην πρώτη προγραμματισμένη διέλευση κινεζικού πλοίου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων από τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό στα μέσα Αυγούστου. Η κίνηση θεωρείται προάγγελος ευρύτερης συνεργασίας των δύο χωρών στην Αρκτική, σε μια περιοχή με αυξανόμενη στρατηγική και εμπορική σημασία.
Το ερώτημα είναι πόσο μακριά θα θελήσει να φτάσει ο Σι απέναντι στο Ιράν. Εάν πραγματοποιήσει ξεχωριστή διμερή συνάντηση με τον Πεζεσκιάν, πέρα από τις εργασίες της συνόδου, θα αποτελέσει ένδειξη για το πόσο διατεθειμένο είναι το Πεκίνο να αυξήσει τη στήριξή του προς την Τεχεράνη πριν από την επίσκεψη του Κινέζου προέδρου στις ΗΠΑ.
Ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης, που αρχικά περιλάμβανε την Κίνα, τη Ρωσία και τέσσερις χώρες της Κεντρικής Ασίας, διευρύνθηκε το 2017 με την ένταξη της Ινδίας και του Πακιστάν και στη συνέχεια προστέθηκαν η Λευκορωσία και το Ιράν. Σταδιακά εξελίχθηκε σε έναν ολοένα ισχυρότερο αντίποδα των δυτικών πολιτικών και αμυντικών σχηματισμών.
Ορισμένα από τα μέλη του έχουν ήδη συμβάλει στη διατήρηση της ρωσικής πολεμικής μηχανής. Λίγο μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, το Ιράν προμήθευσε τη Μόσχα με μη επανδρωμένα αεροσκάφη Shahed και βοήθησε στην εγκατάσταση γραμμών εγχώριας παραγωγής τους. Παράλληλα, οι χώρες της Κεντρικής Ασίας έχουν καταστεί κρίσιμοι κόμβοι για το ρωσικό εμπόριο.
Όταν ο Σι μεταβεί στην Ουάσιγκτον, ο Τραμπ αναμένεται να ζητήσει τη συνεργασία της Κίνας τόσο για το Ιράν, όσο και για τη Βόρεια Κορέα. Το αν το Πεκίνο θα ανταποκριθεί παραμένει αβέβαιο.
Το πρόβλημα για την αμερικανική κυβέρνηση είναι ότι επιχειρεί να πετύχει δύο στόχους που γίνονται όλο και δυσκολότερο να συνυπάρξουν: να αυξήσει την πίεση στο Ιράν, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί την εύθραυστη οικονομική εκεχειρία με την Κίνα. Ο Τραμπ έχει περιορίσει ο ίδιος τα περιθώρια κινήσεών του, καθώς η Ουάσιγκτον δυσκολεύεται να συνδυάσει την κλιμάκωση έναντι της Τεχεράνης με τη διατήρηση της συμφωνίας με το Πεκίνο.
